9. SınıfKimya
Kimya Hayattır: Günlük Hayatta Kimya, Kimyasal Maddelerin Kullanımı ve Güvenlik — Çalışma Sayfası
Kazanımlar, önemli noktalar ve sık yapılan hatalar tek sayfada.
Bu konuda öğrenecekleriniz
- Günlük hayatta kullanılan ürünlerin hangi kimyasal maddeleri içerdiğini örneklerle açıklar.
- Kimyasal maddelerin etiketinde bulunan tehlike uyarılarını okuyup yorumlar.
- Kimyasal maddelerle çalışırken uyulması gereken güvenlik kurallarını listeler ve gerekçelendirir.
- Kimyasal bir kaza ya da zehirlenme durumunda ilk müdahale adımlarını sıraya koyar.
- Kimyasal atıkların çevreye zarar vermemesi için nasıl toplanması gerektiğini açıklar.
- Kimyanın tıp, tarım, gıda ve sanayi alanlarındaki uygulamalarına günlük hayattan örnek verir.
Önemli noktalar
- Günlük hayattaki hemen her ürün, kimyasal bileşiklerin belirli oranlarda bir araya gelmesiyle üretilir.
- Ürün etiketindeki tehlike simgeleri, maddenin taşıdığı riskin türünü ve aciliyetini belirtir.
- Kimyasal maddelerle çalışırken koruyucu gözlük, önlük ve uygun türden eldiven zorunludur.
- Hasarlı, yırtık veya sertleşmiş eldiven bariyer görevini kaybettiği için yenisiyle değiştirilmelidir.
- Kimyasal madde asla ağızla çekilmez; pipetleme lastik ampul ya da pompa ile gerçekleştirilir.
- Farklı kimyasal temizleyiciler karıştırıldığında zehirli gaz oluşabildiğinden her ürün ayrı saklanır.
- Kanalizasyona, yere veya doğaya boşaltılan kimyasallar su kaynaklarını kalıcı biçimde kirletir.
- Kimyasal kaza sonrası ilk adım her zaman bol suyla yıkama ve acil tıbbi yardıma başvurmaktır.
Formüller ve kurallar
- Sofra tuzu = sodyum klorür (NaCl), iyonik bağlı beyaz kristal
- Kuvvetli asidi seyreltme kuralı: asit suyu AZAR AZAR eklenir
- Kimyasal temas sonrası ilk adım: bol su ile en az 15 dakika yıkama
- Asit dökülmesi: bol su, ardından sodyum bikarbonat çözeltisi ile nötralizasyon
- Baz dökülmesi: bol su, ardından seyreltik asit ile nötralizasyon
- Yanıcı sıvı yangınları: su ve köpük yerine karbondioksitli söndürücü kullanılır
- Elektrik yangınında su yasaktır; kuru kimyevi toz veya karbondioksit kullanılır
- Gıda bozulmasını önleme: pastörizasyon, tuzlama, kurutma, dondurma
Sık yapılan hatalar
- Etiket bilgilerini hiç okumamak Ürün üzerindeki tehlike simgeleri ve tahriş edici ifadeleri, ürünün taşıdığı riski doğrudan belirtir. Simgelere bakılmadan yapılan kullanım, hem kullanıcı hem de çevre için ciddi sonuçlar doğurabilir.
- Asitleri suyun içine dökmek Su, asit içine yavaşça eklenmelidir. Ters uygulamada su aniden ısınıp sıçrayarak ciddi yanıklara neden olabilir; bu yüzden asit suya eklenir.
- Farklı temizleyicileri karıştırmak Amonyaklı ve klorlu ürünler karıştırıldığında zehirli gaz oluşabilir. Bu tür ürünler ayrı kutularda saklanmalı ve asla aynı anda kullanılmamalıdır.
- Yıpranmış eldivenle çalışmayı sürdürmek Yırtık, gevşemiş veya sertleşmiş eldiven maddeyi geçirir; koruyuculuk iddiası boş bir güvenlik hissi yaratır. Böyle bir eldiven yenisiyle değiştirilmelidir.
- Kimyasalları lavaboya boşaltmak Klorlu temizleyici ve aşındırıcılar kanalizasyon suyuna karışarak su kaynaklarını uzun süreli biçimde kirletir. Atıklar uygun tehlikeli atık noktalarına verilmelidir.
- Kimyasal maddeyi koklayarak tanımaya çalışmak Renksiz ve kokusuz zehirli maddeler bulunmaktadır. Tanımsız bir madde asla koklanmamalı, kokuyla değil yalnızca etiket bilgisiyle değerlendirilmelidir.
- Birden fazla kimyasalı aynı tepside karıştırmak Karışımda beklenmedik reaksiyon ve gaz çıkışı oluşabilir. Reaktifler teker teker, kontrolü kolay ve etiketli kaplarda kullanılmalıdır.
Hızlı tekrar ipuçları
- Evde bulunan kimyasal ürünleri tek bir yerde toplayıp raflama; böylece hem çocuklardan hem de karışıklıktan korunursun.
- Alışveriş öncesinde ürün ambalajındaki tehlike simgelerini okumayı alışkanlık hâline getir; bu beceri seni ömür boyu korur.
- Kesinlikle tanımadığın bir maddeyi koklama; birçok zehirli madde renksiz ve kokusuzdur.
- Cam kabı ısıtırken yavaş yavaş ısıt ve camı aniden soğuk yüzeye bırakma; ani sıcaklık değişimi camı çatlatabilir.
- Deney raporuna yazdığın gözlemleri, koku ve renk gibi duyusal bilgileri değil gözle görülebilen ve ölçülebilen verileri yaz.
- Enerji tasarrufu için davranış değişikliği şart; suyun ılık kullanılması ve çamaşırın yalnızca gerektiğinde yıkanması doğrudan su ve enerji tasarrufu sağlar.
- Kimyasal atıkları ayırırken asla farklı maddeleri kendi kafana göre karıştırma; etiketli ve ayrı kaplarda toplama kuralına uy.
Kendini dene
Bu sayfayı okuduktan sonra Kimya Hayattır: Günlük Hayatta Kimya, Kimyasal Maddelerin Kullanımı ve Güvenlik konusunun çözümlü sorularını çöz.