9. SınıfFizik
Hareket Türleri ve Hareket Grafikleri — Çalışma Sayfası
Kazanımlar, önemli noktalar ve sık yapılan hatalar tek sayfada.
Bu konuda öğrenecekleriniz
- Bir cismin hareketini düzgün doğrusal, düzgün hızlanan, düzgün yavaşlayan veya düzgün olmayan olarak sınıflandırır.
- Konum-zaman grafiğinde eğimin hızı verdiğini, düz çizginin ise sabit hızı gösterdiğini açıklar.
- Hız-zaman grafiğinde eğimin ivmeyi, grafik altındaki alanın yer değiştirmeyi verdiğini uygulamalı olarak gösterir.
- Düzgün hızlanan ve düzgün yavaşlayan hareketlerde ortalama hız bağıntısını kullanarak yol hesaplar.
- Hareket grafiklerinden yararlanarak bir cismin belirli bir andaki hızını ve ivmesini belirler.
- Verilen bir hareket tablosunu grafiğe dönüştürür ve grafikten hareketin türünü yorumlar.
- Grafik okuma hatalarını fark eder ve eksen ile eğim kavramlarını doğru yorumlar.
Önemli noktalar
- Düzgün doğrusal harekette cisim doğru yolda sabit hızla ilerler ve ivmesi sıfırdır.
- Düzgün hızlanan ve yavaşlayan hareketlerde ivme sabittir, hız düzenli biçimde değişir.
- Düzgün olmayan harekette hızın değişimi düzenli değildir, yön sık sık değişebilir.
- Konum-zaman grafiğinde eğim hızı verir; eğim sabitse hız da sabittir.
- Hız-zaman grafiğinde eğim ivmeyi verir; yatay doğru parçası sıfır ivmeyi gösterir.
- Hız-zaman grafiğinde grafik altında kalan alan cismin yer değiştirmesini verir.
- Yol her zaman artan bir büyüklük olduğu için yol-zaman grafiği yukarı doğru çizilir.
- Düzgün hızlanan ve düzgün yavaşlayan harekette ortalama hız ilk ve son hızın toplamının yarısıdır.
- Grafiklerde yatay eksen zamanı, düşey eksen ise konum, hız, sürat veya ivmeyi gösterir.
Formüller ve kurallar
- İvme = hız değişimi / zaman; birimi m/s²
- Düzgün hızlanma ve yavaşlamada ortalama hız = (ilk hız + son hız) / 2
- Sabit hızda yol = hız × zaman
- Hız-zaman grafiğinde yer değiştirme = grafik altındaki alan
- Konum-zaman grafiğinde eğim = hız
- Hız-zaman grafiğinde eğim = ivme
- Yol-zaman grafiğinde eğim = sürat
- Düzgün hızlanmanda yer değiştirme = (son hız × zaman) / 2
Sık yapılan hatalar
- Hız-zaman grafiğinde eğimin hızı verdiğini düşünmek Eğim bir orandır ve hızın zamana göre değişimini gösterir. Bu nedenle eğim ivmeyi verir; yanlış yorumlanırsa hız hesapları tamamen kayar.
- Grafik altındaki alanı yol olarak yorumlamak Hız-zaman grafiğinde alan yer değiştirmeyi verir. Yol ise yol-zaman grafiğinde doğrudan düşey eksende okunur; bu iki büyüklük karıştırılmamalıdır.
- Konum-zaman grafiğinde düz çizgiyi hızlanma sanmak Doğrusal bir grafik sabit eğim demektir ve hız değişmez. Hızlanma ancak çizginin eğimi zamanla büyüdüğünde söz konusu olur.
- Düzgün hızlanan hareket için hızın sabit olduğunu varsaymak Hızlanan cisimde hız sabit bir miktarda artar; sabit olan büyüklük ivmedir. Bu karışıklık düzgün hızlanma tanımını yanlış anlamaya yol açar.
- Hız sabitken ivmenin sıfır olduğunu her zaman kabul etmek Yalnızca yön de sabitse ivme sıfırdır. Dönen bir cismin hızının büyüklüğü sabit olsa da yönü değiştiği için ivmesi sıfırdan farklıdır.
- Ortalama hız bağıntısını her harekette kullanmak Bu bağıntı yalnızca hızın düzgün biçimde arttığı veya azaldığı hareketlerde geçerlidir. Düzgün olmayan hareketlerde ortalama hız için hız-zaman grafiğinin alanı kullanılmalıdır.
Hızlı tekrar ipuçları
- Grafikte eğim oran, alan çarpım ifade eder; hangisinin ne verdiğini karıştırmamak için önce sorunun ne istediğini belirle.
- Konum-zaman grafiğinde düz çizgi görüyorsan cisim sabit hızla gidiyor demektir, hızlanma yoktur.
- Hız-zaman grafiğinde alan hesaplarken dikdörtgen mi üçgen mi olduğuna bak; şekle göre alan formülünü seç.
- Düzgün hızlanan hareketlerde ortalama hızı kullanmak tek işlemle yol hesaplamayı sağlar.
- Grafikten hız okurken eğimin işaretine dikkat et; eğimin yönü hızın yönünü verir.
- Soruda verilen hızın km/sa ya da m/s cinsine dikkat et ve gerekiyorsa önce birim dönüşümü yap.
Kendini dene
Bu sayfayı okuduktan sonra Hareket Türleri ve Hareket Grafikleri konusunun çözümlü sorularını çöz.