9. SınıfFizik

Temel ve Türetilmiş Nicelikler — Çalışma Sayfası

Kazanımlar, önemli noktalar ve sık yapılan hatalar tek sayfada.

Bu konuda öğrenecekleriniz

Temel nicelik ile türetilmiş nicelik arasındaki farkı açıklar ve her birine örnek verir.
Uluslararası birim sistemindeki yedi temel büyüklüğü ve birimlerini tanır.
Bir türetilmiş büyüklüğün birimini, o büyüklüğü oluşturan temel büyüklüklerden yararlanarak yazabilir.
Farklı birimler arasında dönüşüm yaparak sayısal değerleri doğru karşılaştırır.
Ölçüm sonuçlarının karşılaştırılabilir olması için ortak bir birim sisteminin gerekliliğini açıklar.
Günlük hayatta karşılaştığı kavramların temel mi türetilmiş mi büyüklük olduğunu belirler.

Temel nicelikler başka niceliklerin birleşiminden üretilemez; türetilmiş nicelikler ise en az iki temel niceliğin ilişkisiyle ifade edilir.
Uluslararası birim sisteminde yedi temel büyüklük bulunur ve diğer büyüklüklerin tamamı bu yediden türetilir.
Bir türetilmiş birim, o büyüklüğü oluşturan temel birimlerin çarpımı ve bölümü şeklinde yazılır.
Birim değişikliği büyüklüğü değiştirmez; yalnızca sayı değerini ve birimi değiştirir.
Kilogramdan grama geçerken değer bin ile çarpılır, gramdan kilograma geçerken bin ile bölünür.
Metreküp litreye çevrilirken değer bin ile çarpılır, litre metreküpe çevrilirken binle bölünür.
Metre saniyeden kilon metre saateye çevrilirken değer 3,6 ile çarpılır.
Ölçüm sonuçlarının karşılaştırılabilmesi için her ülkede aynı birim sisteminin kullanılması zorunludur.

Birimi değiştirilen büyüklüğün değiştiğini sanmak Yanlıştır. Birim değişikliği yalnızca sayısal değeri değiştirir; ölçtüğümüz büyüklük olduğu gibi kalır. Bu nedenle birimi kaybetmek sonucu değil, yorumu bozar.
Kilogram ile gram arasındaki ilişkiyi karıştırmak Kilogramdan grama geçerken değer bin ile çarpılır. Bu kural unutulduğunda sayısal sonuç bin kat küçük çıkar ve birimden şüphe edilerek hatalı bir düzeltme yapılır.
Hızı, ivmeyi, kuvveti temel büyüklük sanmak Bu büyüklüklerin hiçbiri temel değildir. Hız uzunluktan ve zamandan, kuvvet kütle ve ivmeden türetilir; bu yüzden birimleri de türetilmiş birimlerdir.
Türetilmiş birimde çarpma ve bölmeyi ters uygulamak Bağıntıda bölünen büyüklüğün birimi çarpana, paya bölünen büyüklüğün birimi paydaya yazılır. Bu sıralama karıştırıldığında birimin üssü yanlış çıkar.
Metreküp ile litre arasındaki bağı tenle kabul etmemek Bir metreküp bin litre olduğundan değer bin ile çarpılır ya da bölünür. Bu bağı bilmeden hacim dönüşümü yapılmaya çalışılırsa sonuç çok yanlış olur.
Ölçüm sonucuna birimi yazmayı atlamak Birimi olmayan bir sayı, hangi büyüklüğü ölçtüğümüzü göstermediği için karşılaştırma yapmayı imkânsız kılar. Sonuçta birim her zaman birlikte verilmelidir.

Bir büyüklüğün temel mi türetilmiş mi olduğunu sorarken, onun başka büyüklüklerden üretilip üretilemediğine bak.
Bir türetilmiş birimi yazarken önce büyüklüğün bağıntısını yaz, sonra birimleri o bağıntıdaki işlemlere göre yerleştir.
Birim dönüşümünde hedef birimin küçük mü büyük mü olduğunu belirlemeden sayıya dokunma.
Yoğunluk sorularında kütle ile hacim birimlerinin uyumlu olup olmadığını denetle, gram ile kilogram karışırılır.
Hız, ivme, kuvvet, basınç gibi büyüklüklerin türetilmiş olduğunu hatırla; hepsini temel büyüklük sanmak sık yapılan bir hatadır.
Sayısal sonucu yazarken birimi de birlikte yaz; birimsiz bir sayı fiziksel olarak anlamsızdır.