9. SınıfCoğrafya

İklim Sisteminde Yaşanan Değişiklikler — Çalışma Sayfası

Kazanımlar, önemli noktalar ve sık yapılan hatalar tek sayfada.

Bu konuda öğrenecekleriniz

Doğal sera etkisinin çalışma biçimini açıklar ve insan kaynaklı sera etkisinden ayırt eder.
Sera gazlarını tanıyarak salınım artışının yeryüzünü ısıtma biçimini açıklar.
Ozon tabakasının görevini, incelme nedenlerini ve canlılar üzerindeki etkisini ilişkilendirir.
Küresel ısınmayla buzul erimesi, deniz seviyesi değişimi ve aşırı hava olayları arasındaki ilişkiyi kurar.
İklim değişikliği ile doğal afetler arasındaki bağı doğru örneklerle değerlendirir.
Doğal salınımlarla insan kaynaklı değişimleri birbirinden ayırt eder.
Azaltım ve uyum yaklaşımlarını tanımlayarak günlük yaşamdan örnekler verir.

İklim değişikliği kısa süreli hava olayı değil, uzun yıllık ortalamaların değişmesidir.
Doğal sera etkisi yeryüzünün yaşanabilir sıcaklıkta kalmasını sağlayan doğal bir dengedir.
Gelen kısa dalgalı ışık kolayca atmosferi geçer, yeryüzünden yayılan uzun dalgalı ışık ise sera gazlarınca soğurulur.
Sorun sera gazlarının varlığı değil, insan kaynaklı salınımın aşırı artmasıdır.
Ozon tabakası stratosferde bulunur ve moröte ışınları soğurur; incelmesi cilt ve göz hastalıklarını artırır.
Küresel ısınma buzulların erimesine ve okyanus suyunun genişlemesine yol açarak deniz seviyesini yükseltir.
Deprem ve volkanik patlama yer içi süreçlerdir; iklim değişikliğinin sonucu olarak kabul edilmez.
Azaltım salınımı düşürür, uyum oluşacak etkiye hazırlanır; ikisi birlikte uygulanmalıdır.

Sera etkisi: yeryüzünün yaydığı uzun dalgalı ışının atmosferdeki sera gazlarınca soğurulması
Albedo: yansıyan ışık / gelen ışık; kar örtüsü yüksek, koyu kara ve açık su düşük albedo gösterir
Deniz seviyesi değişimi: buzulların erimesi + okyanus suyunun ısınarak genişlemesi
Karbon döngüsü: fotosentezle alım, solunumla kayıp, deniz çözünümü
Sera gazı kaynakları: fosil yakıt yakımı, endüstri, ulaşım, ormansızlaşma
Ozon kaybı kaynakları: stratosferde ozonu parçalayan kloroflorokarbon türevi gazlar
Doğal salınım türleri: gezegensel, volkanik ve solunum döngüsüne bağlı değişimler
Azaltım: salınımı kaynağında düşürme; Uyum: oluşacak etkiye hazırlanma
Geri besleme: albedo azalır, soğurulan enerji artar, ısınma hızlanır

Sera etkisi ile ozon kaybını aynı olay sanmak: Sera etkisi troposferde ısınmayla, ozon kaybı ise stratosferde moröte ışınların geçmesiyle ilişkilidir.
Sera gazlarının yalnızca sanayiden kaynaklandığını düşünmek: Sera gazları doğal olarak da bulunur; sorun, salınım miktarının aşırı artmasıdır.
İklim değişikliğinin depremlerin nedeni olduğunu sanmak: Depremler yer içi hareketlerinden kaynaklanır ve iklim değişikliğinin sonucu değildir.
Azaltım ile uyumu birbirine alternatif saymak: Azaltım salınımı düşürür, uyum oluşacak etkiye hazırlanır; ikisi birlikte gerekir.
Küresel ısınmayı yalnızca yaz sıcaklıklarının artması sanmak: Isınma eğilimi kış aylarında da görülür ve kar örtüsü ile deniz sıcaklığı gibi göstergelerle izlenir.
Ozon deliğinin sera etkisiyle aynı sonucu verdiğini düşünmek: Ozon kaybı ısınmayı değil, yeryüzüne ulaşan moröte ışın miktarını artırır.

Sera etkisi ile ozon kaybını karıştırma: katman, ışın tipi ve ortaya çıkan etki üzerinden ayır.
Isınma sorularında zinciri kur: karbondioksit artışı, ısınma, buz erimesi, deniz seviyesi.
Afet sorularında önce olayın kaynağını sor; deprem ve volkanik patlamayı iklim etkisi sayma.
Önlem sorularında azaltım mı uyum mu ayrımını yap; salınımı düşüren azaltım, etkiye hazırlanan uyumdur.
El Nino gibi dalgalanmaların kısa süreli olduğunu, küresel ısınmayla aynı şey olmadığını belirt.
Ozon deliği sorularında gaz grubunu (kloroflorokarbonlar) ve etkisini (moröte ışın) birlikte yaz.