8. SınıfTürkçe
Cümlenin Ögeleri ve Cümle Çeşitleri — Çalışma Sayfası
Kazanımlar, önemli noktalar ve sık yapılan hatalar tek sayfada.
Bu konuda öğrenecekleriniz
- Cümlenin ögelerini belirli bir sırayla bulur.
- Nesne ile dolaylı tümleci ve zarf tümlecini ayırt eder.
- Cümleleri yüklemine göre fiil ve isim cümlesi olarak sınıflandırır.
- Cümleleri yapısına göre basit ve birleşik olarak ayırır.
- Kurallı ile devrik cümleyi ayırt eder.
Önemli noktalar
- Ögeleri bulmaya yüklemden başlanır; yüklem olmadan özne ve nesne güvenilir biçimde bulunamaz.
- Nesne yüklemin anlamını tamamlar, zarf tümleci ise yüklemi belirler.
- Yüklemi fiil olan cümle fiil cümlesi, isim olan cümle isim cümlesidir.
- Birleşik cümlede iki veya daha fazla yüklem, basit cümlede tek yüklem vardır.
- Devrik cümlede yüklem sonda değildir; kurallı cümlede yüklem en sonda yer alır.
- İsim cümlelerinde çatı özelliği aranmaz, çünkü yüklem fiil değildir.
Formüller ve kurallar
- Yüklem: yargı bildiren, cümleyi tamamlayan temel öge
- Özne: işi yapan veya işten etkilenen öge (kim? ne?)
- Nesne: 'neyi, kimi, hangisini?' sorularıyla bulunur
- Dolaylı tümleç: -e, -de, -den ekleriyle kurulur (neye, nerede, nereden?)
- Zarf tümleci: zaman, yer, miktar, sebep ve amacı belirtir (ne zaman, nasıl, neden?)
- Sıra: önce yüklem, sonra özne, ardından nesne, en son tümleçler
Sık yapılan hatalar
- Önce özneyi aramaya başlamak: Ögelerin güvenilir biçimde bulunması için önce yüklem bulunmalıdır.
- Nesne ile dolaylı tümleci karıştırmak: Nesne 'neyi, kimi'; dolaylı tümleç 'neye, nerede, nereden' sorularına cevap verir.
- Zarf tümlecini nesne sanmak: Zarf tümleci yüklemin zaman, yer, miktar ve sebebini belirtir, anlamını tamamlayıcı değildir.
- İsim cümlesinde çatı aramak: Çatı yalnızca fiil yüklemlerde incelenir; isim yüklemlerde çatı yoktur.
- Devrik cümleyi basit cümle sanmak: Devrilik sıralanışla, basitlik ise yüklem sayısıyla ilgilidir; biri diğerinin ölçütü değildir.
Hızlı tekrar ipuçları
- Öge bulma sırasını ezberle: yüklem, özne, nesne, tümleçler; ters sırayla çalışma.
- Nesne mi tümleç mi kararsızlığında soruyu değiştir: neyi mi yoksa nerede mi diye sor.
- Yüklemi isim olan cümlede çatı sorusu geliyorsa önce yüklemi kontrol et, fiil değilse çatı yoktur.
- Birleşik cümlede yüklem say: iki ve üzeriyse birleşiktir, bu tek başına yeterli ölçüttür.
- Devrik cümle sorularında şıklardaki yüklem konumuna bak; sonda olmayan yüklem devrilik işaretidir.
Kendini dene
Bu sayfayı okuduktan sonra Cümlenin Ögeleri ve Cümle Çeşitleri konusunun çözümlü sorularını çöz.