8. SınıfTürkçe
Metin, Metin Yapısı ve Düşünceyi Geliştirme Yolları — Çalışma Sayfası
Kazanımlar, önemli noktalar ve sık yapılan hatalar tek sayfada.
Bu konuda öğrenecekleriniz
- Metin tanımını ve metnin boyutlarını açıklayabilir.
- Yazı türlerini yazarın amacına göre ayırt edebilir.
- Anlatım biçimlerini tanıyıp metinde kullanabilir.
- Paragrafın özelliklerini ve yapısını analiz edebilir.
- Düşünceyi geliştirme yollarını uygulayabilir.
Önemli noktalar
- Metnin amaç, konu, dil ve yapı boyutları birbirini tamamlar; amaçsız metin eksik sayılır.
- Özgeçmiş yazmak ile masal yazmak arasındaki fark yazarın amacındadır, metnin uzunluğunda değil.
- Metin türü ne yazıldığını, anlatım biçimi ise nasıl anlatıldığını belirtir.
- Paragrafta başlıktan sonra gelen ilk cümle genellikle ana düşünceyi taşır.
- Bağlama uygunluk, paragraftaki her cümlenin ana düşünceyle bağ kurmasıdır; bağ bütünlüğü ise mantık zincirinin kopmamasıdır.
- Düşünceyi geliştirme yolları birbirinin yerine geçmez; metinde birlikte kullanılabilir.
Formüller ve kurallar
- Metin = anlamca ve yapıca birbirine bağlı cümle ya da paragrafların oluşturduğu yazılı ya da sözlü ürün
- Metnin dört boyutu: amaç, konu, dil, yapı
- Metin türünü ayıran ölçüt: yazarın amacı (bilgilendirme, eğlendirme, ikna, harekete geçirme, düşündürme, gündelik kayıt)
- Özgün yazılar: roman, hikâye, şiir, tiyatro, deneme, anı, günlük, mektup, biyografi, otobiyografi
- Kamu yazıları: dilekçe, mektup, davetiye, bildiri, ilan, afiş, gazete haberi, rapor, tutanak, özgeçmiş
- Anlatım biçimleri: öyküleme · betimleme · açıklama · söyleyiş · tartışma
- Metin bölümleri: giriş (önsöz) → gelişme → sonuç (sonsöz)
- Paragraf: anlamca ilgili cümlelerin bir araya gelmesi ve tek bir düşünceyi geliştirmesi
- Paragrafta aranan özellikler: bağlama uygunluk (tutarlılık), düzen, yineleme, bağ bütünlüğü
- Düşünceyi geliştirme yolları: açıklama, örnek verme, karşılaştırma, tanımlama, kanıtlama, sonuç çıkarma, sıralama, nedensellik
Sık yapılan hatalar
- Metin türlerini ayıran ölçütü metnin uzunluğu sanmak: ölçüt yazarın amacıdır.
- Metin türü ile anlatım biçimini birbirine karıştırmak: tür ne yazıldığı, biçim nasıl anlatıldığıdır.
- Paragrafın birden çok düşünceyi kapsayabileceğini düşünmek: paragraf tek düşünceyi geliştirir.
- Metinde yalnızca gelişme bölümünün zorunlu olduğunu sanmak: giriş ve sonuç da zorunludur.
- Düşünceyi geliştirme yollarının birbirinin yerine geçtiğini düşünmek: yollar birlikte kullanılabilir.
Hızlı tekrar ipuçları
- Bir metni incelerken önce amacı sor; amaç, türü belirleyen ilk ölçüttür.
- Paragraf çözümlerinde ilk cümleyi özellikle incele; ana düşünce genellikle oradadır.
- Düşünce zayıfsa önce tanımlama, sonra örnek verme sırasını dene.
- Anlatım biçimi ile metin türünü ayırt etmek için sorunu kendine sor: ne yazıldı, nasıl anlatıldı?
- Metin yazarken giriş-gelişme-sonuç düzenini baştan kurmak, düzeltme yapmayı kolaylaştırır.
Kendini dene
Bu sayfayı okuduktan sonra Metin, Metin Yapısı ve Düşünceyi Geliştirme Yolları konusunun çözümlü sorularını çöz.