8. SınıfTürkçe
Anlam İlişkileri, Bağlam ve Anlam Sanatları — Çalışma Sayfası
Kazanımlar, önemli noktalar ve sık yapılan hatalar tek sayfada.
Bu konuda öğrenecekleriniz
- Sözcüğün gerçek, mecaz ve terim anlamını ayırt edebilir.
- Yan anlam kavramını açıklayıp örnek verebilir.
- Deyim, atasözü ve özdeyişi ayırt edebilir.
- Cümledeki anlam ilişkisinin türünü belirleyebilir.
- Anlam sanatlarını tanıyıp metinde gösterebilir.
Önemli noktalar
- Mecaz anlamı bulurken sözcüğün yerine gerçek anlamını koymak en güvenilir yöntemdir.
- Yan anlam bağlama göre değişme değil, zamanla anlam kazanma olayıdır; bu ikisi karıştırılmamalıdır.
- Atasözü öğüt verir, özdeyiş yargı bildirir; aynı sözün her iki sınıfta da yer alması mümkündür.
- Eş sesli sözcüklerin yazılışları aynıdır; yazılışı farklı olanlar eş anlamlıdır.
- İstire benzetme yapmadan başka anlamda kullanılır; gibi ya da kadar bağlacı olmayan biçimi mecaz-ı mürseldir.
- Teşhis insan dışı varlığa insan özelliği kazandırır; tasvir ise yalnızca görülebilenleri ayrıntıyla anlatır.
Formüller ve kurallar
- Gerçek anlam: sözlükteki ilk anlam (ateş, su, el)
- Mecaz anlam: bağlama göre gerçek anlamdan uzaklaşan anlam (ateşli tartışma)
- Terim anlam: bilim, sanat ve mesleklere özgü anlam (matematikte kök)
- Mecaz bulma yöntemi: sözcüğü çıkar, yerine gerçek anlamını koy; cümle bozuluyorsa mecaz
- Yan anlam = sözcüğün zamanla başka anlam kazanması (gün → gün batırmak, güneş)
- Deyim: kalıplaşmış söz öbeği · Atasözü: öğüt veren tam cümle · Özdeyiş: bir olay üzerinde yargı bildiren kalıplaşmış cümle
- Atasözü yol gösterir, özdeyiş yargıda bulunur
- Eşitlik: ve, ile, de/da, hem…hem · Karşıtlık: ama, ancak, fakat, ya, oysa, halbuki
- Birliktelik: hem…hem, hem…de · Nedensellik: çünkü, ya, onun için · Sonuç: öyle ki, bu yüzden
- Amaç: ki, diye · Koşul: eğer, ise · Karşılaştırma: gibi kadar, -den çok
Sık yapılan hatalar
- Yan anlamı, bağlama göre değişen anlam sanmak: yan anlam zamanla kazanılan anlamdır.
- Atasözü ile özdeyişi aynı kavram saymak: atasözü öğüt verir, özdeyiş yargı bildirir.
- Eş sesli sözcüklere yazılışı farklı olanları katmak: yazılış aynı, anlam farklıdır.
- Teşhis ile tasviri karıştırmak: teşhis özellik kazandırır, tasvir görüntüyü ayrıntılandırır.
- İstireyi benzetmeli saymak: istirede benzetme yapılmaz, sözcük doğrudan başka anlamda kullanılır.
Hızlı tekrar ipuçları
- Mecaz anlam sorusunda önce sözcüğü çıkar, sonra yerine gerçek anlamını yazarak cümleyi denetle.
- Sözcüğün anlam türünü belirlerken bağlamı ok; aynı sözcük farklı cümlelerde farklı anlam türünde olabilir.
- Atasözü ile özdeyişi ayırt etmek için cümlenin öğüt verip vermediğine bak.
- Anlam sanatını bulurken önce cümlenin gerçek anlamini sor, sonra sapmayı ara.
- Eş sesli sözcükleri tanımak için yazılış aynı, anlam farklı düşüncesini akılda tut.
Kendini dene
Bu sayfayı okuduktan sonra Anlam İlişkileri, Bağlam ve Anlam Sanatları konusunun çözümlü sorularını çöz.