8. SınıfTürkçe
Morfoloji: Ad Çekimi ve Ad Çekiminde Uyum — Çalışma Sayfası
Kazanımlar, önemli noktalar ve sık yapılan hatalar tek sayfada.
Bu konuda öğrenecekleriniz
- Ad çekiminde kullanılan hâlleri ve eklerini tanıyabilir.
- Kökün son ünsüzü sert ya da yumuşak olduğuna göre eki doğru seçebilir.
- Kökün son ünlüsü düz ya da yuvarlak olduğuna göre ekin biçimini belirleyebilir.
- İyelik ekinde ünsüz uyumunun nasıl işlediğini uygulayabilir.
- Ad çekimi yapmak için dört adımı sırayla uygulayabilir.
Önemli noktalar
- Yönelme hâli hem -a, -e hem de -da, -de biçiminde yazılabilir; ikinci biçim kökün sert ünsüze bitmesiyle ilgilidir.
- Bulunma ve ayrılma eklerinin dört biçimi vardır; seçimi yalnızca ünlü ölçütü değil ünsüz ölçütü de belirler.
- Belirtme ekinde yumuşama olur, bulunma ekinde olmaz; bu yüzden kitabı ile kitapta farklı yazılır.
- İyelik eki kökün son ünsüzüne göre yumuşadığı için gözüm, evim, çiçekim biçiminde yazılır.
- Toplam ölçü eki de -da ve -de'dir; on metre da, iki kitapta örnekleri bu ekle kurulur.
- Tamlayan hâli iki kez çekimlenir; birinci ve ikinci tamlayan ekleri birbirinden farklıdır.
Formüller ve kurallar
- Ad çekimi ekleri: tamlayan -ı/-i/-u/-ü · ikinci tamlayan -ın/-in/-un/-ün · belirtme -ı/-i/-u/-ü
- Yönelme -a/-e · bulunma -da/-de/-ta/-te · ayrılma -dan/-den/-tan/-ten
- Çokluk -lar/-ler · iyelik -ı/-i/-u/-ü · vasıta -la/-le/-yla/-yle · benzetme -ca/-ce/-ça/-çe
- Toplama ve ölçü eki: -da/-de
- Sert ünsüze biten köke yönelme/bulunma/ayrılma eki: -ta/-te/-tan/-ten (kitap-ta, çocuk-tan)
- Yumuşak ya da yumuşamaya uygun ünsüze biten köke: -da/-de/-dan/-den (ev-de, göz-den, ağaç-ta)
- Belirtme eki -ı/-i/-u/-ü'de ünsüz yumuşaması olur: kitap → kitabı, ağaç → ağacı
- İyelik eki kökün son ünsüzüne göre yumuşar: göz-üm, göz-ün, ev-im, ev-in, çiçek-im
- Düz köke düz ek (kitap-lar-da), yuvarlak köke yuvarlak ek (gök-te, gül-de, yol-da)
- Ad çekimi 4 adım: kökü bul → son ünsüze bak → son ünlüye bak → eki seç ve yaz
Sık yapılan hatalar
- Yalnızca ünlüye bakıp ünsüz ölçütünü atlamak: kitapta yazılır, kitapde değil.
- Belirtme ekindeki yumuşamayı bütün hâllere yaymak: toprakta ve topraktan yazılır.
- İyelik ekinde kökün son ünlüsüne bakıp yumuşamayı unutmak: gözüm yazılır.
- İkinci tamlayan eki ile birinci tamlayan ekini aynı saymak: kitabın ve kitabı farklıdır.
- Benzetme ekini -la, -le biçiminde yazmak: benzetme eki -ca, -ce, -ça, -çe'dir.
Hızlı tekrar ipuçları
- Bulunma hâlinden kökü bul; böylece eklenmiş hâli ile kökü karıştırmazsın.
- Çekim yaparken önce ünsüz ölçütünü, sonra ünlü ölçütünü yaz; ikisini aynı anda düşünürme.
- Sert ünsüzler için -ta, -te, -tan, -ten; yumuşak ünsüzler için -da, -de, -dan, -den kartını gözünün önüne koy.
- İyelik ekinde yumuşamanın geçerli olduğunu, bulunma ekinde ise yumuşamanın olmadığını ayrıca not et.
- Yazdığın her çekimi dört adımı sesli okuyarak denetle.
Kendini dene
Bu sayfayı okuduktan sonra Morfoloji: Ad Çekimi ve Ad Çekiminde Uyum konusunun çözümlü sorularını çöz.