8. SınıfTürkçe
Ses Bilgisi: Düzlük-Ünsüzlük ve Ünsüz Olayları — Çalışma Sayfası
Kazanımlar, önemli noktalar ve sık yapılan hatalar tek sayfada.
Bu konuda öğrenecekleriniz
- Türkçe alfabesindeki ünlü ve ünsüzleri sayı ve gruplarıyla tanıyabilir.
- Sert, yumuşak ve ne sert ne yumuşak ünsüzleri ayırt edebilir.
- Bir sözcükteki ünsüz olayını tanıyıp olayın adını belirleyebilir.
- Heceyi belirleyen dört kuralı uygulayıp hece biçimini sınıflandırabilir.
- Düzlük-ünsüzlük uyumunu bozan düzensiz sözcükleri fark edebilir.
Önemli noktalar
- Sert ünsüz sayısı yedi, yumuşak ünsüz sayısı yedi, ne sert ne yumuşak ünsüz sayısı yedi olmak üzere toplam yirmi bir ünsüzdür.
- Ünsüz yumuşaması ek geldiğinde, ünsüz benzeşmesi ise kökün içinde olur; ikisi karıştırılmamalıdır.
- Kökün son ünsüzü sert ise eğrelti ünsüzü t olur, yumuşak ise d olur; kökün son ünlüsü düzse eğrelti ünlüsü düz, yuvarlaksa yuvarlak olur.
- D ve t'den önceki ünsüz önceki heceye bağlanır; maddede ve nakitte olduğu gibi.
- Sıcak-tır kapalı-açık, saç-lık-sa ise kapalı-açık-açık hece biçimine örnektir.
- Uyumu denetlerken kökün kendisi değil, eklenmiş hâli esas alınır; ev-ler ve gök-tür örnekleriyle açıklanır.
Formüller ve kurallar
- Türkçe alfabesi: 8 ünlü + 21 ünsüz = 29 harf
- Sert ünsüzler (7): ç, f, h, k, p, s, t — düz ünlüye uyar
- Yumuşak ünsüzler (7): b, c, d, g, ğ, v, z — yuvarlak ünlüye uyar
- Ne sert ne yumuşak ünsüzler (7): j, l, m, n, r, ş, y
- Ses değeri = harfin kendisinden okunduğu ses; hece değeri = harfin hece içindeki konumuna göre aldığı değer
- Ünsüz yumuşaması: kök ünsüz ek başındaki ünsüze uyar (çocuk → çocuğum, kitap → kitabı)
- Ünsüz benzeşmesi: sözcük kendi içindeki komşu ünsüze uyar (ağaç, çığlık, sağlık, yağmur)
- Ünsüz kaynaştırması: iki ünsüz tek ünsüze iner (kırk; altı → ağdı, altın → ağdın)
- Uyum bozulan düzensiz sözcükler: yarın, şimdi, oyun, sabah, bugün
- Hece birliği: hece ünlüyle başlar, ünsüzle biter
Sık yapılan hatalar
- Sert ünsüzlerin sayısını yedi yerine altı saymak: yedi sert ünsüz ç, f, h, k, p, s, t'dir.
- Toprak sözcüğündeki k ünsüzünün hiç değişmediğini düşünmek: toprak-ta ve toprak-tan biçimlerinde değişmez, toprağı biçiminde ğ'ye yumuşar.
- Ünsüz benzeşmesi ile ünsüz kaynaştırmasını aynı saymak: ağaç benzeşme, kırk kaynaştırma örneğidir.
- D ve t kuralını ters uygulamak: maddede olduğu gibi d'den önceki ünsüz önceki heceye bağlanır.
- Ne sert ne yumuşak ünsüzleri yumuşak ünsüzlere katmak: j, l, m, n, r, ş, y kendi başına bir gruptur.
Hızlı tekrar ipuçları
- Sert ve yumuşak ünsüzleri akılda tutmak için önce yedişer harfin listesini yaz, sonra geri kalan yedi harfi ekle.
- Bir sözcüğü hecelerken önce ünlüleri işaretle, sonra her ünlüden sonraki ünsüzleri ona bağla.
- Ünsüz olayı sorusunda önce değişen harfi bul, sonra değişimin kökten mi ekten mi kaynaklandığına bak.
- Hece biçimini sorusunda hece sayısını önce bul, sonra kapalı ve açık heceleri sırayla işaretle.
- Uyum bozukluğu bulmak için düzensiz sözcükleri bir liste hâlinde önceden tanı.
Kendini dene
Bu sayfayı okuduktan sonra Ses Bilgisi: Düzlük-Ünsüzlük ve Ünsüz Olayları konusunun çözümlü sorularını çöz.