Çocuk ve Gençlik Edebiyatı

Konu Anlatımı

Bu konuda ne öğreneceğiz?

Bu konuda çocuk ve gençlik edebiyatının ne olduğunu öğrenecek, Türk çocuk edebiyatının ilk örneklerini ve bu edebiyatın ayrı bir dal olarak geliştiği dönemi öğreneceksiniz. Dönemlere göre çocuk edebiyatında adı geçen yazarları ve eserlerini tanıyacak, bir eserin yazarı ile dönemi arasındaki ilişkiyi kurabileceksiniz.

Çocuk ve Gençlik Edebiyatı Nedir?

Çocuk ve gençlik edebiyatı, edebiyatın çocukluk ve gençlik çağına ait koludur. Bu kol, okuma yaşına gelmiş çocukların ve gençlerin anlayabileceği düzeyde yazılmış ürünleri kapsar.

Türk çocuk edebiyatının ilk örnekleri âşık hikâyeleridir. Çocuk edebiyatı ise ayrı bir dal olarak Tanzimat Dönemi'nde gelişmiştir. Bu gelişme, çocuk edebiyatının halk anlatıları içinde dağınık hâlden çıkıp yazılı bir dal hâline gelişini gösterir.

Tanzimat Dönemi ve Tanzimat Sonrası

Tanzimat Dönemi çocuk edebiyatında Şinasi adı geçer. Şinasi'nin Şair Evlenmesi adlı eseri bir tiyatrodur. Aynı dönemde Tevfik Fikret ve Namık Kemal de çocuk edebiyatı alanında anılır; eserleri sırasıyla Hocam ve Vatan Yahut Silistre olarak sıralanır.

Tanzimat sonrası çocuk edebiyatında Abdülhak Şinasi Hisar adı geçer.

Servet-i Fünun Dönemi

Bu dönemde Hüseyin Su ve Recaizade Mahmut Ekrem çocuk edebiyatının gelişiminde rol oynamıştır. Hüseyin Su'nun eseri İstanbul Sözleşmesi, Recaizade Mahmut Ekrem'in eserleri ise Çinili, Arabi ve Sahte Gelen masallarıdır.

Millî Edebiyat Dönemi

Bu dönemde Ömer Seyfettin, Müfide Ferit Tek ve Ali Ulvi Elöve çocuk edebiyatı alanında anılır. Ömer Seyfettin'in eserleri Beyaz Lale ve İlk Mektep; Müfide Ferit Tek'in eseri Abdülhamid Han Masallarıdır. Dönemin çocuk edebiyatında ayrıca Yeni Lisan tartışması yapılmıştır.

Cumhuriyet Dönemi

Cumhuriyet Dönemi çocuk ve gençlik edebiyatının en geniş ürünlerinin ortaya çıktığı dönemdir. Cahit Sıtkı Tarancı Öğle, Fazıl Hüsnü Dağlarca 30 Ağustos, Yaşar Nabi Nayır Keloğlan, Nazım Hikmet Çocuğa adlı eserlerin yazarlarıdır. Haluk Bayur ise çocuk edebiyatı ve ansiklopedik çalışmalar yapmıştır.

• Tanzimat: Şinasi, Tevfik Fikret, Namık Kemal; Şair Evlenmesi, Hocam, Vatan Yahut Silistre.
• Tanzimat sonrası: Abdülhak Şinasi Hisar.
• Servet-i Fünun: Hüseyin Su, Recaizade Mahmut Ekrem; İstanbul Sözleşmesi, Çinili, Arabi, Sahte Gelen.
• Millî Edebiyat: Ömer Seyfettin, Müfide Ferit Tek, Ali Ulvi Elöve; Beyaz Lale, İlk Mektep, Abdülhamid Han Masalları.
• Cumhuriyet: Cahit Sıtkı Tarancı, Fazıl Hüsnü Dağlarca, Yaşar Nabi Nayır, Nazım Hikmet, Haluk Bayur; Öğle, 30 Ağustos, Keloğlan, Çocuğa.

Özgün örnek paragraf: Kütüphaneye ilk kez gittiğimde raflarda adı hiç duymadığım kitaplar vardı. Defterime yazarın adını, kitabın adını ve ait olduğu dönemi yazdım; hafta sonu eve götürdüğüm kitapta da aynı düzen yine vardı.

Özgün örnek paragraf: Sınıf kitaplığının yeni aldığı kitapları okurken her adımın yanına küçük bir not düştüm; sonra bu notlara bakıp hangi döneme ait olduklarını tahmin etmeye çalıştım.

Özgün örnek dize:

Özgün örnek dize: Açılır bir sayfa / Yeni bir dünya / Masalın içinde.

Sık Yapılan Hatalar

Yanlış: Türk çocuk edebiyatının ilk örneklerinin Tanzimat Dönemi eserleri olduğunu söylemek.
Doğru: İlk örnekler âşık hikâyeleridir; çocuk edebiyatı ayrı bir dal olarak Tanzimat Dönemi'nde gelişmiştir.

Yanlış: Bir eserin yazarını, ait olduğu dönemle eşleştirirken karıştırmak.
Doğru: Keloğlan Cumhuriyet Dönemi, Beyaz Lale Millî Edebiyat Dönemi, İstanbul Sözleşmesi ise Servet-i Fünun Dönemi eseridir.

Yanlış: Eser adlarını yazarlarından bağımsız sayıp ezberlemek.
Doğru: Her dönemin yazarları ve eserleri birlikte öğrenilmelidir; dönem bilgisi eseri tanımayı kolaylaştırır.

Yanlış: Çocuk edebiyatının Servet-i Fünun Dönemi'nde ayrı bir dal olduğunu düşünmek.
Doğru: Çocuk edebiyatı ayrı bir dal olarak Tanzimat Dönemi'nde gelişmiştir.

Yanlış: Masal türünü yalnızca Servet-i Fünun Dönemi'ne ait saymak.
Doğru: Masallar Servet-i Fünun Dönemi'nde Çinili, Arabi, Sahte Gelen başlıklarıyla, Millî Edebiyat Dönemi'nde ise Abdülhamid Han Masalları başlığıyla yer alır.

Özet

Çocuk ve gençlik edebiyatı, edebiyatın çocukluk ve gençlik çağına ait koludur. Türk çocuk edebiyatının ilk örnekleri âşık hikâyeleridir; çocuk edebiyatı ayrı bir dal olarak Tanzimat Dönemi'nde gelişmiştir. Tanzimat Dönemi'nde Şinasi (Şair Evlenmesi - tiyatro), Tevfik Fikret (Hocam) ve Namık Kemal (Vatan Yahut Silistre) çocuk edebiyatında anılır. Tanzimat sonrası çocuk edebiyatında Abdülhak Şinasi Hisar'ın adı geçer. Servet-i Fünun Dönemi'nde Hüseyin Su (İstanbul Sözleşmesi) ve Recaizade Mahmut Ekrem (Çinili, Arabi, Sahte Gelen masalları) yer alır. Millî Edebiyat Dönemi'nde Ömer Seyfettin (Beyaz Lale, İlk Mektep), Müfide Ferit Tek (Abdülhamid Han Masalları) ve Ali Ulvi Elöve bulunur; bu dönemin çocuk edebiyatında Yeni Lisan tartışması yapılmıştır. Cumhuriyet Dönemi'nde Cahit Sıtkı Tarancı (Öğle), Fazıl Hüsnü Dağlarca (30 Ağustos), Yaşar Nabi Nayır (Keloğlan), Nazım Hikmet (Çocuğa) ve çocuk edebiyatı ile ansiklopedik çalışmalar yapan Haluk Bayur yer alır.

Ön Bilgi

Bu konuya başlamadan önce temel kavram ve ön koşulları kavramanız yardımcı olacaktır. Konunun çerçevesinde şu kavramlar dikkat ister:

• Çocuk ve gençlik edebiyatı, edebiyatın çocukluk ve gençlik çağına ait koludur.
• Türk çocuk edebiyatının ilk örnekleri âşık hikâyeleridir.
• Çocuk edebiyatı ayrı bir dal olarak Tanzimat Dönemi'nde gelişmiştir.
• Şinasi'nin Şair Evlenmesi adlı eseri bir tiyatrodur.
• Servet-i Fünun Dönemi'nde Recaizade Mahmut Ekrem masallar yazmıştır.
• Millî Edebiyat Dönemi çocuk edebiyatında Yeni Lisan tartışması yapılmıştır.
• Haluk Bayur çocuk edebiyatı ve ansiklopedik çalışmalar yapmıştır.
• Eserleri dönemleriyle birlikte öğrenmek, yazar-eser eşleştirmesini kolaylaştırır.

Basit Örnek ve Günlük Yaşam

Günlük yaşamda ve mesleki bağlamda bir uygulama:

Soru: Şinasi, Hüseyin Su ve Cahit Sıtkı Tarancı hangi dönemlerde yer alır?

1. Adım 1: Şinasi Tanzimat Dönemi çocuk edebiyatında yer alır.
2. Adım 2: Hüseyin Su Servet-i Fünun Dönemi'nde yer alır.
3. Adım 3: Cahit Sıtkı Tarancı Cumhuriyet Dönemi'nde yer alır.
4. Adım 4: Üç yazar da üç ayrı döneme aittir.

Sonuç/cevap: Şinasi Tanzimat, Hüseyin Su Servet-i Fünun, Cahit Sıtkı Tarancı ise Cumhuriyet Dönemi çocuk edebiyatındadır.

İleri Örnek

Daha ileri bir uygulama:

Soru: Öğle, Şair Evlenmesi ve İstanbul Sözleşmesi adlı eserleri dönemlerine göre sınıflandırınız.

1. Adım 1: Öğle, Cahit Sıtkı Tarancı'nın eseridir ve Cumhuriyet Dönemi'ne aittir.
2. Adım 2: Şair Evlenmesi, Şinasi'nin tiyatro türündeki eseridir ve Tanzimat Dönemi'ne aittir.
3. Adım 3: İstanbul Sözleşmesi, Hüseyin Su'nun eseridir ve Servet-i Fünun Dönemi'ne aittir.
4. Adım 4: Üç eser üç ayrı döneme aittir.

Sonuç/cevap: Öğle Cumhuriyet, Şair Evlenmesi Tanzimat, İstanbul Sözleşmesi ise Servet-i Fünun Dönemi çocuk edebiyatının ürünleridir.

Adım Adım Çözülmüş Örnek

Örnek 1: Dönem-Yazar Eşleştirmesi konusunun adımları:

1. Adım 1: Şinasi Tanzimat Dönemi çocuk edebiyatında yer alır.
2. Adım 2: Hüseyin Su Servet-i Fünun Dönemi'nde yer alır.
3. Adım 3: Cahit Sıtkı Tarancı Cumhuriyet Dönemi'nde yer alır.
4. Adım 4: Üç yazar da üç ayrı döneme aittir.

Karşılaştırma Tablosu

Kendini Dene

Soru: Çocuk ve gençlik edebiyatının tanımını yazınız; ilk örnekleri ve ayrı bir dal hâline geliş dönemini açıklayınız.

Örnek cevap: Çocuk ve gençlik edebiyatının edebiyatın çocukluk ve gençlik çağına ait kol olduğunu yazarım. Türk çocuk edebiyatının ilk örneklerinin âşık hikâyeleri olduğunu belirtirim. Çocuk edebiyatının ayrı bir dal olarak Tanzimat Dönemi'nde geliştiğini eklerim. Böylece üç bilgi bir arada verilmiş olur. Puanlama anahtarı: tanım, ilk örnekler ve gelişme dönemi birlikte doğru verilirse tam puan.