Dinleme, İzleme ve Konuşma

Konu Anlatımı

Bu konuda ne öğreneceğiz?

Bu konuda dinlemenin hangi türlerinin olduğunu, izlemede nelere dikkat edileceğini ve konuşmanın hangi kurallara uyduğunu öğreneceksiniz. Bir konuşma metninden anlatılanları nasıl çıkaracağınızı, izlediğiniz bir yapımı nasıl not alacağınızı ve dinleyiciye göre nasıl konuşacağınızı uygulamalı olarak göstererek öğreneceksiniz.

Dinleme

Amaçlı dinleme, bir amaca yönelik dinlemedir. Bu tür dinlemede not tutmak, özetlemek ve soru sormak gerekir. Amaçsız dinlemede ise dinlenen bilgi üzerinde bir işlem yapılmaz.

Bir dinleme metninde anlatılanların sırasını, kişileri ve yerleri çıkarabilmelidir. Metinde neden-sonuç ilişkisi kurulmuşsa bu ilişkiyi de çıkarmak gerekir. Bu çalışma, dinleme metninin özünü anlamanın en güvenilir yoludur.

Etkili dinleme şu bileşenlerden oluşur: odaklanma, not alma, soru sorma ve dinleneni özetleme. Bu dört beceri birlikte kullanıldığında dinleme amaca ulaşır.

İzleme

Görsel, film ve dizi izlemede olay örgüsü, karakterler, kullanılan dil, müzik ve sessizlikler, ışık, çekim açıları, kostümler ile kurgu-gerçek sınırı incelenir.

İzlemede çalışma yöntemleri şunlardır: izlemeden önce amaç belirlemek, izleme sırasında not tutmak ve izlenilenle ilgili tartışma yapmak. Bu yöntemler izlemeden alınan veriyi kalıcı hâle getirir.

Konuşma

Konuşma kuralları şunlardır: ses tonu, ses yüksekliği, konuşma hızı, duraklamalar, beden dili, göz teması ve dinleme. Bu yedi başlık, konuşmanın hem sözle hem de sözsüz boyutunu kapsar.

Konuşma türleri şöyle sıralanır: sohbet, konuşma, görüşme, söyleşi, sözlü anlatım, sunum, münazara ve tanıtma. Her türün kendine özgü bir dinleyici kitlesi ve amacı vardır.

• Sohbet: Karşılıklı ve samimi konuşmadır.
• Görüşme: Karşı tarafla birlikte bir konu üzerinde konuşulur.
• Münazara: Karşı görüşler birbirine karşı savunulur.
• Sunum: Bir konu hazırlanarak dinleyiciye aktarılır.

Konuşmada bağlam dört unsurdan oluşur: dinleyici, amaç, ortam ve sözlü üslup. Konuşma bu dört unsura göre planlanır; dinleyici kimse sözlü üslup ona göre seçilir.

Özgün örnek paragraf: Toplantı başladığında salonda sessizlik hâkimdi. Kurul başkanı konuşmayı kısa bir girişle açtı, ardından dinleyicilere söz verdi. Salondakiler not defterlerini açtı ve bazıları soru sormak için el kaldırdı.

Özgün örnek paragraf: Komşumuzun çocuğu, bahçedeki ağacın altında oturup büyükannesinden masal dinledi; yaşlı kadın sesi yavaşlatıp her cümlesini bir daha tekrar ediyordu.

Özgün örnek dize:

Özgün örnek dize: Söz biter, sessizlik kalır / Karşılıklı iki kalp / Birbirini dinler.

Sık Yapılan Hatalar

Yanlış: Dinlediği konuşmada not tutmamak.
Doğru: Amaçlı dinlemede not tutmak, özetlemek ve soru sormak gerekir.

Yanlış: Konuşmada dinleyiciyi dinlemeyeceğini sanmak.
Doğru: Konuşma kuralları arasında dinleme de vardır; anlaşılabilir bir dil ancak karşılıklı dinlemeyle kurulur.

Yanlış: Konuşmada ses tonunu hiç değiştirmemek.
Doğru: Ses tonu, duyguya ve ortama göre uygun biçimde kullanılır; hep aynı tonda konuşmak kurallara uymaz.

Yanlış: İzlerken hiç not tutmamak ve sonra tartışmamak.
Doğru: İzlemede amaç belirlemek, not tutmak ve izlenilenle ilgili tartışma yapmak çalışma yöntemleridir.

Yanlış: Konuşma türlerini amacına göre ayırmamak.
Doğru: Sohbet, görüşme, söyleşi, münazara, sunum, tanıtma ve sözlü anlatım ayrı türlerdir; her birinin amacı farklıdır.

Özet

Dinleme, amaçlı dinleme ve etkili dinleme olarak değerlendirilir. Amaçlı dinleme bir amaca yöneliktir ve not tutmak, özetlemek, soru sormak gerekir. Bir dinleme metninde anlatılanların sırası, kişileri, yerleri ve neden-sonuç ilişkisi çıkarılabilmelidir. Etkili dinleme; odaklanma, not alma, soru sorma ve dinleneni özetleme bileşenlerinden oluşur. İzlemede olay örgüsü, karakterler, kullanılan dil, müzik ve sessizlikler, ışık, çekim açıları, kostümler ve kurgu-gerçek sınırı incelenir; amaç belirlemek, not tutmak ve tartışma yapmak çalışma yöntemleridir. Konuşma kuralları ses tonu, ses yüksekliği, konuşma hızı, duraklamalar, beden dili, göz teması ve dinlemedir. Konuşma türleri sohbet, konuşma, görüşme, söyleşi, sözlü anlatım, sunum, münazara ve tanıtma olarak sıralanır. Konuşmada bağlam; dinleyici, amaç, ortam ve sözlü üslup unsurlarından oluşur.

Ön Bilgi

Bu konuya başlamadan önce temel kavram ve ön koşulları kavramanız yardımcı olacaktır. Konunun çerçevesinde şu kavramlar dikkat ister:

• Amaçlı dinlemede not tutmak, özetlemek ve soru sormak gerekir.
• Etkili dinleme dört bileşenden oluşur: odaklanma, not alma, soru sorma, özetleme.
• Dinleme metninden sıra, kişi, yer ve neden-sonuç ilişkisi çıkarılmalıdır.
• İzlemede kurgu ile gerçeğin sınırı incelenen başlıklar arasındadır.
• İzlemede amaç belirlemek, not tutmak ve tartışma yapmak yöntem olarak kullanılır.
• Konuşma kuralları hem sözle hem sözsüz boyutu kapsar.
• Konuşma türlerinin her birinin amacı ve dinleyici kitlesi farklıdır.
• Konuşmada bağlam; dinleyici, amaç, ortam ve sözlü üslup unsurlarıyla belirlenir.

Basit Örnek ve Günlük Yaşam

Günlük yaşamda ve mesleki bağlamda bir uygulama:

Soru: Bir toplantıyı amaçlı dinlerken hangi çalışmalar yapılır?

1. Adım 1: Dinlemeden önce amaç belirlenir; hangi bilgiye ulaşılacaktır?
2. Adım 2: Konuşmanın ana noktaları not edilir.
3. Adım 3: Anlaşılmayan yerler soru sorularak açılır.
4. Adım 4: Konuşma sonunda dinlenen kendi cümleleriyle özetlenir.

Sonuç/cevap: Amaçlı dinlemede amaç belirleme, not alma, soru sorma ve özetleme birlikte yürütülür.

İleri Örnek

Daha ileri bir uygulama:

Soru: Karşılıklı iki kişinin karşı görüşleri birbirine savunduğu konuşma hangi türdedir?

1. Adım 1: Konuşmada dinleyici, amaç, ortam ve sözlü üslup gözetilir.
2. Adım 2: Konuşmada karşı görüşlerin birbirine karşı savunulması öne çıkar.
3. Adım 3: Bu, münazara türüne uyar.
4. Adım 4: Söyleşide ise karşı savunma yerine görüş bildirme vardır.

Sonuç/cevap: Konuşma münazara türündedir; çünkü karşı görüşler birbirine karşı savunulmuştur.

Adım Adım Çözülmüş Örnek

Örnek 1: Amaçlı Dinleme konusunun adımları:

1. Adım 1: Dinlemeden önce amaç belirlenir; hangi bilgiye ulaşılacaktır?
2. Adım 2: Konuşmanın ana noktaları not edilir.
3. Adım 3: Anlaşılmayan yerler soru sorularak açılır.
4. Adım 4: Konuşma sonunda dinlenen kendi cümleleriyle özetlenir.

Karşılaştırma Tablosu

Kendini Dene

Soru: Bir konuşmayı amaçlı dinlerken yaptıklarınızı adım adım anlatınız.

Örnek cevap: Önce dinleme amacımı belirlerim; hangi bilgiye ulaşmak istiyorum. Konuşmanın ana noktalarını not ederim. Anlaşılmayan bir yer olursa soru sormayı planlarım. Konuşma bittikten sonra dinlediğimi kendi cümlelerimle özetlerim. Bu dört adım amaçlı dinlemenin temelidir. Puanlama anahtarı: dört adımın da sırayla ve doğru anlatılmasıyla tam puan.