7. SınıfTürkçe
Anlam İlişkileri ve Anlam Sanatları — Çalışma Sayfası
Kazanımlar, önemli noktalar ve sık yapılan hatalar tek sayfada.
Bu konuda öğrenecekleriniz
- Gerçek, mecaz ve terim anlamı bulma yöntemiyle ayırt edebilir.
- Yan anlamın zamanla oluşan anlam kazanımı olduğunu örneklerle gösterebilir.
- Deyim, atasözü ve özdeyişi işlev farkına göre sınıflandırabilir.
- Anlam ilişkilerini bağlaç ve ifade düzeyinde tanıyıp cümlede kurabilir.
- Anlatım sanatlarını verilen metinde tespit edip gerekçesiyle açıklayabilir.
Önemli noktalar
- Mecaz, gerçek anlamdan uzaklaşan aktarılmış anlamdır ve bulma yöntemi vardır.
- Terim anlam bir bilim ya da dalına özgü anlamdır.
- Eş anlamlılıkta yazılış farklı, eş seslilikte yazılış aynıdır.
- Yan anlam sözcüğün zamanla kazandığı yeni anlamdır; gün sözcüğu örnektir.
- Deyim kalıplaşmış söz öbeğidir, atasözü öğüt veren tam cümledir.
- Atasözü yol gösterir, özdeyiş yargıda bulunur; bu ayrım özdeyişi tanımanın anahtarıdır.
- Anlam ilişkileri sekiz başlıkta toplanır ve karşılaştırma gibi kadar, -den çok ifadeleriyle kurulur.
- Anlam sanatları sekiz tanedir; mecaz-ı mürsel benzetmesiz yapılan istiare biçimidir.
Formüller ve kurallar
- Mecazı bulma yöntemi: sözcüğün yerine gerçek anlamını koy, cümle bozuluyorsa mecazdır
- Eş anlamlı: yazılış farklı, anlam aynı (okul-mektep, öğretmen-muallim)
- Eş sesli: yazılış aynı, anlam farklı (yaz, ak, kök)
- Yan anlam: sözcüğün zamanla başka bir anlam kazanması
- Atasözü yol gösterir, özdeyiş yargıda bulunur
- Anlam ilişkileri: eşitlik, karşıtlık, birliktelik, nedensellik, sonuç, amaç, koşul, karşılaştırma
- Nedensellik: çünkü, ya, onun için · Sonuç: öyle ki, bu yüzden, onun için
- Mecaz-ı mürsel, benzetmede gibi ya da kadar bağlacına yer vermeyen istiare biçimidir
- Sözcüğün anlam katmanını belirleyen ölçüt bağlamdır
Sık yapılan hatalar
- Yan anlamı mecazla aynı saymak: Mecaz cümle içinde oluşur, yan anlam ise dilin geçmişinde yerleşmiştir.
- Özdeyişi atasözüyle aynı görmek: Atasözü yol gösterir ve öğüt verir; özdeyiş bir olay üzerinde yargı bildirir.
- Eş sesli sözcükte yazılışın farklı olduğunu söylemek: Eş seslilikte yazılış aynı, anlam farklıdır; yazılışın farklı olduğu durum eş anlamlılıktır.
- Mecaz-ı mürseli benzetmeden ayırmamak: Mecaz-ı mürselde gibi ya da kadar bağlacı bulunmaz, doğrudan istiare yapılır.
- Terim anlamı mecaz saymak: Terim anlam bir bilim alanına özgüdür; mecaz ise gerçek anlamdan uzaklaşmaktır.
- Anlam ilişkisini yalnızca bağlaç adına bakarak belirlemek: Onun için ifadesi hem nedensellik hem sonuç başlığında yer alır; işlev cümleden anlaşılır.
Hızlı tekrar ipuçları
- Mecaz sorularında sözcüğün yerine gerçek anlamını yazarak cümleyi yeniden oku.
- Yan anlam sorularında sözcüğün tarihsel anlam kazanımını sor; gün örneğini hatırla.
- Özdeyiş ile atasözü ayrımında hep şu soruyu sor: yol mu gösteriyor, yargı mı bildiriyor?
- Anlam ilişkisi sorularında bağlacı bulup hangi başlıkta yer aldığına bak; onun için ifadesinde cümlenin işlevine bak.
- Anlam sanatlarını tespit ederken önce cümlenin yapısına, sonra sözcüklerin yerine bak.
- Eş sesli ile çok anlamlı karışması yapma; çok anlamlılıkta aynı sözcük farklı anlamlara gelir, ayrı sözcükler söz konusudur.
Kendini dene
Bu sayfayı okuduktan sonra Anlam İlişkileri ve Anlam Sanatları konusunun çözümlü sorularını çöz.