7. SınıfTürkçe

Ses Bilgisi: Düzlük-Ünsüzlük Uyumu — Çalışma Sayfası

Kazanımlar, önemli noktalar ve sık yapılan hatalar tek sayfada.

Bu konuda öğrenecekleriniz

Ünlüleri düz ve yuvarlak, ünsüzleri sert, yumuşak ve nötr olarak sınıflandırarak sözcüklerdeki uyumu çözebilir.
Kökün son ünsüzü ile son ünlüsüne bakarak eklenecek eki doğru biçimde belirleyebilir.
Ünsüz yumuşaması, ünsüz benzeşmesi ve ünsüz kaynaştırması olaylarını örneklerle tanıyıp açıklayabilir.
Heceyi belirleyen dört kuralı ve hece biçimlerini kullanarak sözcükleri hecelere ayırabilir.

Türkçe alfabesinde 8 ünlü ve 21 ünsüz vardır; toplam harf sayısı 29'dur.
Düz ünlüler sert ünsüzlerle, yuvarlak ünlüler yumuşak ünsüzlerle uyum yapar.
yarın, şimdi, oyun, sabah ve bugün uyumun bozulduğu düzensiz sözcüklerdir.
Ünsüz yumuşamasında kök ünsüzü, ek başındaki ünsüze uyar; çocuk çocuğu, kitap kitabı olur.
Ünsüz benzeşmesi sözcüğün kendi içinde olur; ağaç, oğlak, çığlık, sağlık, yağmur örnektir.
Ünsüz kaynaştırmada iki ünsüz tek ünsüze iner; kırk, ağdı, ağdın örnekleridir.
Heceyi belirleyen kurallar; kümeli fiiller, d ve t, ünsüzle başlayan ek ve birleşme kuralıdır.
Kapalı hece ünsüzle biter ve ünlüsü kısadır; açık hece ünsüzle bitmez ve ünlüsü uzundur.

Düz ünlüler: a, e, ı, i · Yuvarlak ünlüler: o, ö, u, ü
Sert ünsüzler (7): ç, f, h, k, p, s, t
Yumuşak ünsüzler (7): b, c, d, g, ğ, v, z
Ne sert ne yumuşak ünsüzler (7): j, l, m, n, r, ş, y
Düz ünlü sert ünsüzle, yuvarlak ünlü yumuşak ünsüzle uyum yapar
Türkçe alfabesinde 8 ünlü ve 21 ünsüz bulunur; harf sayısı 29'dur.
Ek seçimi = kökün son ünsüzü (sert mi yumuşak mı) + kökün son ünlüsü (düz mü yuvarlak mı)
Bir hece ünlüyle başlar ve ünsüzle biter.
Hece biçimleri: kapalı (sağ), açık (göz), kapalı-açık (ağaç-ta), kapalı-açık-açık (saç-lık-sa)

İlk harfe bakıp ek seçmek: Eki belirleyen kökün son ünsüzü ve son ünlüsüdür; ilk harf hiçbir ölçüt değildir.
Sert ünsüz sayısını 7 ile sınırlı sanmak: Ünsüzlerin tamamı 21 tanedir; yedisi sert, yedisi yumuşak, yedisi ne sert ne yumuşaktır.
Ünsüz benzeşmesini ünsüz yumuşaması sanmak: Yumuşamada kök, ek başındaki ünsüze uyar; benzeşmede sözcük kendi içindeki komşu ünsüze uyar.
Düzensiz sözcüklerde de uyum aramak: yarın, şimdi, oyun, sabah ve bugün kalıplaşmış biçimlerdir.
Heceyi ünsüzle başlatmak: Her hece ünlüyle başlar, ünsüzle biter.
Açık heceyi kapalı saymak: Açık hece ünsüzle bitmez ve ünlüsü uzundur; kapalı hece ise ünsüzle biter.

Eki bulurken sözcüğün son iki harfini yuvarlak bir çerçeve içine al, önce ünsüzün sertleğini sonra ünlü uyumunu denetle.
Sert ünsüz listesini kısa olduğu için hızlı hatırla: ç, f, h, k, p, s, t.
Toprak - toprağı ve ağaç - ağacı gibi örneklerde aynı ekin farklı yazılır; nedenini iki ünsüze bakarak açıkla.
Ünsüz olaylarını ayırt etmek için şu soruyu sor: kök mü değişti, sözcük içi mi, iki ünsüz birleşti mi?
Hece ayırırken ilk işaret d, t ya da ünsüzle başlayan ek olup olmadığını denetle.
Alışkanlıkla yazılan yarın, oyun, bugün gibi sözcüklerin neden kural dışı kaldığını açıklayabilmelisin.