6. SınıfTürkçe
Metin Türleri ve Yazım-Noktalama — Çalışma Sayfası
Kazanımlar, önemli noktalar ve sık yapılan hatalar tek sayfada.
Bu konuda öğrenecekleriniz
- Metin türlerini özgün yazı ve kamu yazısı başlıklarında ayırarak sayabilir.
- Metin türlerini ayıran ölçütün yazarın amacı olduğunu açıklayabilir.
- Metinde giriş, gelişme ve sonuç bölümlerini tanıyabilir.
- Büyük harf kullanımının üç temel durumunu uygulayabilir.
- Düzeltme işaretlerinin görevlerini örnekle açıklayabilir.
- Her zaman ayrı ve bitişik yazılan sözcükleri doğru yazabilir.
Önemli noktalar
- Metin türlerini ayıran ölçüt biçim değil, yazarın amacıdır.
- Paragraf tek bir düşünceyi geliştirir; birden çok düşünce bir araya getirilirse dağılır.
- Özel ad olmayan yer adlarında büyük harf kuralı uygulanmaz.
- Virgül cümleyi bitirmez; onu bitiren işaret noktadır.
- Yüzde işareti sayıdan sonra bitişik yazılır.
- Her zaman ayrı yazılan sözcüklerle bitişik yazılan sözcükler karıştırılmamalıdır.
Formüller ve kurallar
- Özgün yazı (edebî metin) türleri: roman, hikâye, şiir, tiyatro, masal, deneme, anı, günlük, mektup, biyografi, otobiyografi.
- Kamu yazısı (iş mektupları) türleri: dilekçe, mektup, davetiye, bildiri, gazete haberi, ilan, afiş, broşür, rapor, tutanak, özgeçmiş.
- Metin türlerini ayıran ölçüt yazarın amacıdır: bilgi vermek, eğlendirmek, ikna etmek, düşündürmek, harekete geçirmek.
- Her metnin amaç, konu, dil ve yapı olmak üzere dört boyutu vardır.
- Her metinde giriş, gelişme ve sonuç bölümleri bulunur.
- Paragraf, anlamca ilgili cümlelerin bir araya gelmesidir ve tek bir düşünceyi geliştirir.
- Paragrafta başlıktan sonra gelen ilk cümle genellikle düşüncenin özüdür.
- Paragrafta tutarlılık, düzen, yineleme ve bağ bütünlüğü aranır.
- Büyük harf cümle başında, özel adlarda ve sıfatlaşmış özel adlarda kullanılır.
- Özel ad olmayan yer adları küçük harfle yazılır: Ankara'da, İstanbul'da.
- Virgül: eş görevli sözcük öbeklerini ayırır, sıralı cümleleri ayırır, bağlaçtan önce ya da sonra gelen öbekleri ayırır, hitaplardan sonra gelir.
- Nokta cümleyi bitirir. Üç nokta anlatımın devam edeceğini belirtir ve cümleyi yarım bırakır.
- Noktalı virgül cümle içinde birbirine bağlı iki cümlecik arasında kullanılır.
- İki noktadan sonra örnek, açıklama ya da sıralama gelir. Tırnak özel anlamı, alıntıyı ya da konuşmayı belirtir.
- Yüzde işareti sayıdan sonra bitişik yazılır: %25.
- Her zaman ayrı yazılanlar: her şey, hiç kimse, birazdan, birçoğu, hemen, kendi, öbür, pekçok.
- Bitişik yazılanlar: hiçbir, birağı, kaynatmak, kısmet, kaygısız, kıskaç, ulaşmak, yatayken, muhatap, nezaket.
Sık yapılan hatalar
- Bütün yer adlarını büyük harfle yazmak: Ankara, İstanbul gibi yer adlarının da büyük harfle başladığı sanılır. Özel ad olmayan yer adları küçük harfle yazılır.
- Virgülle cümleyi bitirmek: Virgül cümlenin sonuna konularak cümle tamamlanabilir. Cümleyi bitiren işaret noktadır.
- Yüzde işaretini sayıdan önce yazmak: Yüzde işaretinin başa geldiği sanılır. Yüzde işareti sayıdan sonra bitişik yazılır: %25.
- her şey ile hiçbir sözcüklerini aynı yazmak: Her şey ayrı yazılırken hiçbir de ayrı yazılır sanılır. hiçbir bitişik yazılır.
- Metin türünü yalnızca biçimine göre belirlemek: Görünüşü andıran bir metin edebî metin sanılır. Metin türlerini ayıran ölçüt yazarın amacıdır.
- Paragrafta birden çok düşünceyi geliştirmek: Farklı düşünceler aynı paragrafta toplanır. Paragraf tek bir düşünceyi geliştirir.
Hızlı tekrar ipuçları
- Metin türü sorusunda önce yazarın amacını sor; biçime bakma.
- Büyük harf konusunda önce sözcüğün özel ad olup olmadığını sor, sonra yazımı uygula.
- Noktalama sorusunda işaretin neyi ayırdığını sor; virgül ayırır, nokta bitirir.
- Yüzde işaretinde sayıdan sonra bitişik yazılır; ayrı yazılan hâli görürsen hata var demektir.
- Ayrı ve bitişik yazılan sözcükleri iki sütuna ayırarak çalış; karıştırma en sık hata noktasıdır.
Kendini dene
Bu sayfayı okuduktan sonra Metin Türleri ve Yazım-Noktalama konusunun çözümlü sorularını çöz.