6. SınıfSosyal Bilgiler
İlk Türk Devletleri ve İslamiyet — Çalışma Sayfası
Kazanımlar, önemli noktalar ve sık yapılan hatalar tek sayfada.
Bu konuda öğrenecekleriniz
- İlk Türk devletlerinin kuruluş ve yıkılış yıllarını kronolojik olarak belirler.
- Göktürk ve Uygur devletlerini ayırt edici özellikleriyle karşılaştırır.
- Talas Savaşı'nın Türk ve dünya tarihine etkisini açıklar.
- İlk Müslüman Türk devletlerini ve yönetim anlayışlarını değerlendirir.
- Türk-İslam kültürünün oluşumunda etkili olan kavram ve eserleri yorumlar.
Önemli noktalar
- Uygurlar yerleşik hayata geçmiş, kağıt ve baskı tekniğini geliştirmişlerdir.
- Göktürklerde kurultay, devlet işlerinin danışma yoluyla görüşüldüğü meclistir.
- Mete Han, orduyu onluk sisteme göre düzenleyen ilk Türk hükümdarıdır.
- Talas Savaşı'nda esir düşen ustalar kağıt yapımını Semerkant'a taşımıştır.
- Tuğrul Bey, Abbasi halifesinden sultan unvanını alarak resmî tanınma kazanmıştır.
- İslamiyet'ten sonra medrese, cami ve tasavvuf tekkeleri Türk şehirlerinde yaygınlaşmıştır.
- Kutadgu Bilig ve Divânu Lugâti't-Türk, Türk-İslam edebiyatının temel eserleridir.
Formüller ve kurallar
- Asya Hun Devleti: M.Ö. 220 - M.S. 48; en güçlü hükümdarı Mete Han'dır.
- Göktürk Devleti: 552 - 744; Türk adını devlet adı olarak ilk kullanan devlettir.
- Uygur Devleti: 744 - 840; yerleşik hayata geçen ilk Türk devletidir.
- Talas Savaşı: 751; kağıdın İslam dünyasına geçişidir.
- Karahanlılar: 920 - 1212; ilk Müslüman Türk devletidir.
- Dandanakan Savaşı: 1040; Selçukluların Gaznelileri yendiği savaştır.
- Malazgirt Savaşı: 1071; Anadolu'nun Türklere açılmasını sağlamıştır.
- Orhun Yazıtları: 8. yüzyıl; Kül Tigin ve Bilge Kağan adına dikilmiştir.
Sık yapılan hatalar
- Uygurları göçebe bir devlet sanmak: Uygurlar yerleşik hayata geçen ilk Türk devletidir, bu yüzden tarım, mimari ve baskı tekniklerinde ilerlemişlerdir.
- İlk Müslüman Türk devletini Gazneli veya Selçuklu sanmak: İslamiyet'i resmî olarak ilk kabul eden devlet 920'de kurulan Karahanlılar'dır.
- Talas Savaşı'nı Malazgirt ile karıştırmak: Talas 751'de Çin'e karşı kazanılmıştır ve kağıdın yayılmasını sağlamıştır, Anadolu'nun fethiyle ilgisi yoktur.
- Orhun Yazıtları'nı Uygur dönemine atfetmek: Kitabeler Göktürk hükümdarları Kül Tigin ve Bilge Kağan adına dikilmiştir.
- Malazgirt'i bir deniz savaşı gibi düşünmek: 1071'de yapılan Malazgirt, Doğu Anadolu'da yapılan bir kara savaşıdır ve Anadolu'nun kapılarını açmıştır.
Hızlı tekrar ipuçları
- Devletleri M.Ö. 220, 552, 744, 920, 1037 tarihleriyle tek satırlık bir çizelgeye yaz, ezber yükünü hafiflet.
- İlk bilgisini ayrı bir sütunda tut: ilk yerleşik Uygur, ilk Türk adlı devlet Göktürk, ilk Müslüman Türk devleti Karahanlı.
- Savaş sorularında önce savaşın iki tarafını, sonra sonucunu yaz; yanıt çoğunlukla sonuç satırından çıkar.
- Kitabe, belge, madenî para gibi sorular birincil kaynak sorusudur, tarih değil kaynak sorulduğunu fark et.
- Yıllı sorularda aday seçenekleri küçükten büyüğe dizmek, yanlış şıkları elemede en hızlı yoldur.
Kendini dene
Bu sayfayı okuduktan sonra İlk Türk Devletleri ve İslamiyet konusunun çözümlü sorularını çöz.