5. SınıfTürkçe
Anlatım Bozuklukları ve Düzeltme — Çalışma Sayfası
Kazanımlar, önemli noktalar ve sık yapılan hatalar tek sayfada.
Bu konuda öğrenecekleriniz
- Beş temel anlatım bozukluğunu tanır ve örneklerinden tanır.
- Bozuk bir ifadede yüklemini bulup özne ve nesneyi denetler.
- Aynı anlamın iki kez verilmesi ile olayların sırasının bozukluğunu giderir.
- Anlatımı belirsiz ya da tutarsız bir metni düzeltilmiş hâline getirir.
Önemli noktalar
- Özne ve yüklem her cümlede zorunludur; öge eksikliği bu iki ögeyle ilgilidir.
- Aynı anlamın iki kez verilmesi öge fazlalığıdır ve yinelenen sözcüklerden biri çıkarılır.
- Anlam belirsizliğinde okuyucu cümlenin hangi anlamı taşıdığını ayırt edemez.
- Olayların sırası mantığa uygun değilse mantık ve olay dengesizliği vardır.
- Kapsam genel sözcükleriyle olumsuzluk ya da zıtlık aynı cümlede bir araya gelirse tutarsızlık oluşur.
- Düzeltme sırası yüklemin bulunmasıyla başlar ve tek anlam denetimiyle biter.
Formüller ve kurallar
- Öge eksikliği: cümlede özne ya da yüklem bulunmaz
- Öge fazlalığı: aynı anlam iki kez verilir
- Anlam belirsizliği: cümle birden çok anlama gelebilir
- Mantık ve olay dengesizliği: olaylar sıraya göre verilmez
- Tutarsızlık: ögeler anlamca birbiriyle çelişir
- Düzeltme sırası: yüklem, özne ve nesne, tekrar, sıra, tek anlam
Sık yapılan hatalar
- Anlatım bozukluğunu yalnızca yazım hatası sanmak: bütün ögeler yerinde olsa bile düşünce yerinde durmayabilir.
- Anlam tekrarını fark etmemek: yeniden ve baştan gibi birbirini yineleyen sözcükler çıkarılmadan bozukluk giderilmez.
- Öge eksikliğinde özneyi yüklem sanmak: yüklem yargı bildirir; çiçekler özne, açtı ise yüklemdir.
- Tutarsızlığı yalnızca yazıyla ilgili görmek: bütün ile girmedi gibi sözcükler yazıda doğru olsa da anlamca çelişir.
- Düzeltmeye yüklemi bulmadan başlamak: yüklemin bulunması denetimin ilk ve temel adımıdır.
Hızlı tekrar ipuçları
- Bozuk bir cümleyi eline alınca önce yüklemi bul; diğer dört denetim bu adımdan sonra yapılır.
- Anlam tekrarı ararken birbirine yakın anlam taşıyan sözcük çiftlerini karşılaştır.
- Belirsizlikte cümleye birden çok anlam gelip gelmediğini okuyarak denetle.
- Mantık denetiminde olayların gerçekleşme sırasını gözden geçir.
- Düzeltilmiş cümleyi bir kez daha oku; anlam tek bir sonuca bağlandıysa düzeltme başarılıdır.
Kendini dene
Bu sayfayı okuduktan sonra Anlatım Bozuklukları ve Düzeltme konusunun çözümlü sorularını çöz.