Bütçe Oluşturma

Konu Anlatımı

Bütçe Nedir?

Bir kişinin veya ailenin belirli bir süre boyunca gelir ve giderlerini önceden planlamasına bütçe denir. Ailenin ay veya yıllık olarak eline geçen parasal gelirleri gelir, harcadıkları paralar ise gider olarak adlandırılır. Bütçe, gelirin nereye harcandığını gösteren bir plandır ve geleceğe yönelik kararları kolaylaştırır. Sağlıklı bir bütçe, gelirin gideri aştığı durumlarda bile tasarruf bırakabilmelidir.

• Gelir: ücret, emeklilik ödeneği, kira geliri gibi para gelen kalemlerdir.
• Gider: kira, fatura, beslenme, ulaşım ve eğitim gibi para çıkan kalemlerdir.
• Tasarruf: gelirden giderler ayrıldıktan sonra kalan ve biriktirilen tutardır.

Gelir ve Gider Ayrımı

Gelir, düzenli olarak elde edilen para geldiğinde artar. Ücret, emeklilik ödeneği, kiralık gelir ve düzenli ek gelir birer gelir kalemidir. Gider ise para harcandığında azalır. Kira, faturalar, beslenme, ulaşım, sağlık, eğitim ve giysim gider kalemleridir. Bazı giderler düzenli, bazıları ise tek seferlik olabilir. Tek seferlik bir gideri bütçeye yazmayı unutmak, bütçeyi gerçekçi olmaktan çıkarır.

Bütçe Hazırlama Aşamaları

İyi bir bütçe hazırlamak dört aşamada gerçekleşir. İlk adım gelirin ve giderlerin belirlenmesidir. İkinci adım giderlerin öncelik sırasına konulmasıdır; barınma, beslenme, sağlık ve eğitim gibi temel ihtiyaçlar önce gelir. Üçüncü adım tasarruf payının ayrılmasıdır; gelirin küçük bir bölümü birikim için ayrılır. Dördüncü adım uygulama ve değerlendirmedir; ay sonunda gerçekleşen harcamalar bütçeyle karşılaştırılır.

İhtiyaç ve İstek Harcamaları

Zorunlu ihtiyaçlar, yaşamı sürdürmek için gereken harcamalardır: su, elektrik, ekmek, ilaç, ulaşım gibi. İstek harcamaları ise yaşamı sürdürmek için gerekli olmayan ancak istenen harcamalardır: oyuncak, çikış, pahalı bir kıyafet gibi. Bütçede ihtiyaçlar temel alınır, istekler ise gelire göre sınırlanır. İstek harcamalarına öncelik vermek bütçeyi bozabilir.

Özet

Ailenin gelir ve giderlerini önceden planlamasına bütçe denir. Düzenli elde edilen paralar gelir, harcanan paralar giderdir. Bütçe hazırlamanın aşamaları gelir ve giderleri belirleme, giderleri öncelik sırasına koyma, tasarruf payı ayırma ve uygulamayı değerlendirmedir. Barınma, beslenme, sağlık ve eğitim temel ihtiyaçlardır; oyuncak ve çıkış gibi harcamalar istek harcamalarıdır. Bütçede ihtiyaçlara öncelik verilmeli, istek harcamaları sınırlanmalı ve tasarruf payı mutlaka ayrılmalıdır. Dönemsel gelir ve giderler de bütçeye eklenmelidir.

Sık Yapılan Hatalar

Birinci hata, bütçeye yalnızca sürekli giderleri yazmaktır. Dönemsel giderler de eklenmezse bütçe gerçekçi olmaz. İkinci hata, tasarruf payını en sona bırakmaktır. Tasarruf için gelir ayrıldığında ay sonunda kalan tutar belirsizleşir. Üçüncü hata, bütçeyi hazırladıktan sonra uygulamamaktır. Uygulanmayan bütçe yalnızca bir kâğıt parçasıdır.

Ne Öğreneceğiz

Aile bütçesi hazırlama, gelir ve gideri ayırt etme, ihtiyaç ve istekleri sınıflandırma ile tasarruf birikim yapma becerileri uygulamalı olarak işlenir. Bu konuda ögrenme çıktıları:

• Bütçe kavramını açıklayarak gelir ve gideri tanımlar.
• Aile bütçesi hazırlamanın aşamalarını uygular.
• İhtiyaç ve istek harcamalarını ayırt eder.
• Bütçeyi değerlendirip tasarruf için yeni plan yapar.

Ön Bilgi

Bu konuya başlamadan önce temel kavram ve ön koşulları kavramanız yardımcı olacaktır. Konunun çerçevesinde şu kavramlar dikkat ister:

• Bütçe, gelir ve giderleri önceden planlamaktır.
• Bütçe hazırlamanın dört aşaması vardır: belirleme, önceliklendirme, tasarruf ayırma, değerlendirme.
• Barınma, beslenme, sağlık ve eğitim temel ihtiyaçlardır.
• Oyuncak, çıkış ve pahalı giyim gibi harcamalar istek harcamalarıdır.
• Dönemsel gelir ve giderler de mutlaka bütçeye yazılmalıdır.
• Tasarruf payı gelir ayrılırken en başta kararlaştırılmalıdır.

Basit Örnek ve Günlük Yaşam

Günlük yaşamda ve mesleki bağlamda bir uygulama:

Soru: Ailenin aldığı maaş, ödediği kira ve okul ücreti hangi başlıklara girer?

1. Adım 1: Para gelen kalemler belirlenir.
2. Adım 2: Para çıkan kalemler belirlenir.
3. Adım 3: Kalemler gelir ve gider başlıklarına yerleştirilir.

Sonuç/cevap: Maaş gelir; kira ve okul ücreti ise gider kalemleridir.

İleri Örnek

Daha ileri bir uygulama:

Soru: Ay sonunda bütçe ile gerçekleşen harcamalar karşılaştırıldığında ne yapılmalıdır?

1. Adım 1: Gerçekleşen harcamalar bütçeyle karşılaştırılır.
2. Adım 2: Farkın neden oluştuğu belirlenir.
3. Adım 3: Yeni bütçede gerekli düzeltmeler yapılır.

Sonuç/cevap: Sapmaların nedenleri belirlenmeli ve bir sonraki dönem bütçesinde gerekli düzeltmeler yapılmalıdır.

Adım Adım Çözülmüş Örnek

Örnek 1: Gelir ve Gider Ayrımı konusunun adımları:

1. Adım 1: Para gelen kalemler belirlenir.
2. Adım 2: Para çıkan kalemler belirlenir.
3. Adım 3: Kalemler gelir ve gider başlıklarına yerleştirilir.

Karşılaştırma Tablosu

Kendini Dene

Soru: Kendi bir aylık bütçenizi hazırlayınız; tablonuzda gelir, ihtiyaç gideri, istek gideri ve tasarruf sütunları olsun.

Örnek cevap: Puanlama anahtarı: Dört sütunlu tablonun kurulması 4 puan; her sütuna uygun en az üç kalem yazılması 8 puan; tasarruf için belirlenen tutarın açıklanması 3 puan; tablonun toplamlarının kontrol edilmesi 3 puan; düzenli sunum 2 puan.