Kaynakların Verimli Kullanımı

Konu Anlatımı

Doğal Kaynaklar ve Sınırlılık

Doğada yenilenebilen veya yenilenemeyen kaynaklar bulunur. Su, hava, toprak, orman, güneş enerjisi ve rüzgâr yenilenebilir kaynaklardır. Petrol, kömür, doğal gaz ve madenler ise yenilenemeyen kaynaklardır; tükendiğinde yerine konması çok uzun yıllar alır. İnsanların tüketim ihtiyacı arttıkça bu kaynaklara olan talep de artar ve doğal kaynaklar sınırlı kalmaya başlar. Bu sınırlılık, kaynakları verimli kullanmayı bir zorunluluk hâline getirir ve her bireyin tutumu toplum genelinde belirleyici olur. Aynı evde yaşayan iki kişiden biri gereksiz su harcar, diğeri harcamazsa aile tasarrufu yalnızca ikinci kişinin katkısı kadar olur.

• Yenilenebilir kaynaklar: su, hava, toprak, orman, güneş ve rüzgâr.
• Yenilenemeyen kaynaklar: petrol, kömür, doğal gaz ve madenler.
• Verimli kullanım, aynı ihtiyaç için gereğinden fazla kaynak harcamamaktır.

Kaynakları Verimli Kullanma

Kaynakları verimli kullanmak, mevcut kaynaktan en çok ihtiyaç duyulan yararı elde etmektir. Verimsiz kullanımda aynı ihtiyaç için daha fazla kaynak harcanır. Örneğin açık musluktan akan su, kapalı muslukta kullanılan sudan çok daha fazladır; gereksiz akan her su damlası israftır. Isıtılan odada ısınmak için kullanılan yakıtın da doğru kullanılması gerekir.

İsrafın Önlenmesi

Gereksiz harcanan her kaynak, o kaynağın üretilmesi için harcanan emek, enerji ve paranın da boşa gitmesi demektir. Bu yüzden israf yalnızca bir çevre sorunu değil, aynı zamanda ekonomik bir kayıptır. İsrafın önlenmesi hem bireysel tasarruf hem de kaynak koruma bakımından önemlidir.

İsraf, kullanılması gereken kaynağın gereksiz harcanmasıdır. Gıda israfı, su israfı, elektrik israfı ve kâğıt israfı en sık görülenlerdir. İsrafı azaltmak için önce alınan miktarı azaltmak, sonra kalanı değerlendirmek ve en son geri dönüştürmek gerekir. Bu sıralama, kaynak israfının en azdan başlayarak çözülmesini sağlar.

Özet

Yenilenebilir kaynaklar arasında su, hava, toprak, orman, güneş ve rüzgâr; yenilenemeyen kaynaklar arasında petrol, kömür, doğal gaz ve madenler yer alır. İnsanların tüketim ihtiyacı arttıkça kaynaklar sınırlılaşır. Kaynakları verimli kullanmak, mevcut kaynaktan en çok yararı elde etmektir; gereksiz harcanan her miktar israftır. İsrafı azaltmada önce azaltma, sonra değerlendirme, en son geri dönüştürme adımları izlenir. Bireysel tasarruf toplumsal düzeyde kaynak korunmasına ve çevre sağlığına katkı sağlar.

Sık Yapılan Hatalar

Birinci hata, yenilenebilir kaynakların sınırsız olduğunu düşünmektir. Su ve orman da hızla tüketilirse onarılması çok uzun sürer. İkinci hata, tasarrufun yalnızca büyük aletlerle sınırlı olduğunu sanmaktır. Küçük alışkanlıklar toplandığında büyük fark yaratır. Üçüncü hata, israf edilen kaynağın başkasına ait olmadığını düşünmektir. Kaynakların hepsi gelecek nesillerin de kullanımına açıktır.

Ne Öğreneceğiz

Doğal kaynakların sınırlılığı, kaynakların verimli kullanılmasının yolları, israfın önlenmesi ve kaynak tasarrufunun günlük yaşamdaki karşılıkları incelenir. Bu konuda ögrenme çıktıları:

• Doğal kaynakların sınırlı olduğunu gerekçesiyle açıklar.
• Kaynakların verimli kullanımıyla israf arasındaki farkı belirtir.
• Günlük yaşamda uygulanabilecek tasarruf yollarını örnekler.
• Bireysel tasarrufun toplumsal sonuçlarını değerlendirir.

Ön Bilgi

Bu konuya başlamadan önce temel kavram ve ön koşulları kavramanız yardımcı olacaktır. Konunun çerçevesinde şu kavramlar dikkat ister:

• Su, hava, toprak, orman, güneş ve rüzgâr yenilenebilir kaynaklardandır.
• Petrol, kömür, doğal gaz ve madenler yenilenemeyen kaynaklardandır.
• Verimli kullanım, mevcut kaynaktan en çok ihtiyaç duyulan yararı elde etmektir.
• Gereksiz harcanan her miktar kaynak israfıdır.
• İsrafı azaltmada sıralama azalt, değerlendir, geri dönüştür şeklindedir.
• Bireysel tasarruf toplumsal düzeyde kaynak korunmasına ve çevre sağlığına katkı sağlar.

Basit Örnek ve Günlük Yaşam

Günlük yaşamda ve mesleki bağlamda bir uygulama:

Soru: Aynı bulaşıkları elde suyla yıkayan iki kişiden biri musluğu kapatmamış, diğeri kapatmıştır. Bu durum nasıl değerlendirilir?

1. Adım 1: İki kişinin aynı işi yaptığı görülür.
2. Adım 2: Musluğu kapatmayanın daha fazla su harcadığı fark edilir.
3. Adım 3: Musluğu kapatmanın verimli kullanım olduğu sonucuna varılır.

Sonuç/cevap: Aynı iş için daha az su harcanması, musluğu kapatmanın kaynağı verimli kullandığını gösterir.

İleri Örnek

Daha ileri bir uygulama:

Soru: Bireysel düzeyde su tasarrufu yapan 1000 kişinin oluşturduğu toplumsal etki nedir?

1. Adım 1: Bireysel tasarrufun küçük olduğu düşünülür.
2. Adım 2: Kişi sayısının fazla olduğu hesaba katılır.
3. Adım 3: Toplam tasarrufun kaynak korunmasına katkısı değerlendirilir.

Sonuç/cevap: Küçük tasarruflar büyük sayılarda birleştiğinde su kaynaklarının korunmasına ve çevre sağlığına önemli katkı sağlar.

Adım Adım Çözülmüş Örnek

Örnek 1: Verimli Kullanım Örneği konusunun adımları:

1. Adım 1: İki kişinin aynı işi yaptığı görülür.
2. Adım 2: Musluğu kapatmayanın daha fazla su harcadığı fark edilir.
3. Adım 3: Musluğu kapatmanın verimli kullanım olduğu sonucuna varılır.

Karşılaştırma Tablosu

Kendini Dene

Soru: Yasadığınız evde bir hafta boyunca kaynak kullanımınızı gözlemleyip en çok israf ettiğiniz üç kalemi yazınız ve her biri için çözüm önerinizi belirtiniz.

Örnek cevap: Puanlama anahtarı: Üç kalemin somut biçimde yazılması 5 puan; her kalemin hangi kaynağı gereksiz harcadığının açıklanması 5 puan; her kalem için uygulanabilir bir çözüm önerilmesi 6 puan; önerilerin uygulanabilirliğinin değerlendirilmesi 2 puan.