5. SınıfSosyal Bilgiler
Sosyal Bilgiler · 5. Sınıf · EVİMİZ DÜNYA
Doğal olayların kendisi afet değildir. Doğal olayın insanları, yapıları ve çevreyi etkileyip zarar vermesi hâlinde buna afet denir. Deprem, sel, heyelan, yangın, kuraklık ve fırtına doğal afetlere örnektir. Trafik kazası, yangın, sanayi kazası ve terör olayı ise insan faaliyetlerinden kaynaklanan beşerî afetlerdir. Afetlerin şiddeti, meydana geliş biçimine ve verilen zararın büyüklüğüne bağlıdır.
Bir afet birden çok alanı bir arada etkiler. İnsanlar üzerinde yaralanma, ölüm ve göç gibi ağır sonuçlar doğurur. Yapılar deprem ve selde yıkılabilir, yangında kullanılamaz hâle gelir. Çevre kirlenir, ormanlar yanar, toprak erozyona uğrar. Ekonomi zarar görür; üretim durur, geçim kaynakları ve iş imkânları elde edilemez hale gelir. Eğitim ve sağlık hizmetleri kesintiye uğrar, toplum düzeni bozulur.
| Etki alanı | Olası sonuç | Azaltma yolu |
|---|---|---|
| İnsan sağlığı | Yaralanma ve hayat kaybı | Afet çantası ve tahliye tatbikatı |
| Yapılar | Yıkılma ve hasar | Deprem yönetmeliğine uygun yapı |
| Çevre | Kirlilik ve erozyon | Yeşil alan koruma ve ağaçlandırma |
| Ekonomi | Üretim ve gelir kaybı | Sigorta ve afet fonu |
Afetlere hazırlıklı olmak, yaşanan zararı büyük ölçüde azaltır. Her ailede yiyecek, su ve ilacın bulunduğu bir afet çantası hazırlanmalı, iletişim cihazları ve dökümanlar hazır bulundurulmalıdır. Okullarda ve mahallelerde düzenli tahliye tatbikatı yapılır. Bina sakinleri, deprem yönetmeliğine uygun binalarda oturmalı, eşya ve mobilya sabitlenmelidir. Yüksek gerilim hatları, yangın söndürücü ve yangın merdivenleri kontrol edilmelidir.
Deprem anında sığınacak güvenli bir alan seçilmeli, asansör ve merdiven kullanılmamalıdır. Sel sırasında araca binilmemeli, yüksek yerler ve su birikintisinden uzak durulmalıdır. Yangında önce kendi güvenliğiniz sağlanmalı, yangın söndürücü ve itfaiye yardım edilmelidir. Afet sonrası ilk yarım ay içinde suların kaynatılması, yaraların hekimde gözlenmesi ve zararlı gıdalardan uzak durulması hayati önem taşır.
Doğal olayın zarar vermesi hâlinde afetten söz edilir. Deprem, sel ve yangın doğal; trafik kazası ve sanayi kazası beşerî aftır. Afetler insan sağlığını, yapıları, çevreyi ve ekonomiyi birlikte etkiler. Hazırlıklı olmak zararı azaltır: afet çantası hazırlanmalı, tahliye tatbikatı yapılmalı, binalar yönetmeliğe uygun olmalıdır. Afet sırasında güvenli alan seçilmeli, sonrasında ise ilk iki hafta su kaynatılmalı, yaralar hekimde gözlenmelidir.
Birinci hata, her doğal olayın mutlaka afet olduğunu sanmaktır. Deprem veya sel etkisiz geçtiğinde afet oluşmamış olur. İkinci hata, afet çantasına gerekli olmayan ya da ağır eşyalar koymaktır. Çanta hafif ve ulaşılabilir olmalıdır. Üçüncü hata, deprem anında asansör ve merdiven kullanmaktır. Bina içinde kalmak gerektiğinde pencerelerden uzak durulmalıdır. Dördüncü hata da afet sonrası yaraları ihmal etmektir.
İlde oluşabilecek doğal ve beşerî afetlerin insanlar, yapılar, çevre ve ekonomi üzerindeki etkileri ile afet öncesi ve sonrası alınması gereken önlemler ele alınır. Bu konuda ögrenme çıktıları:
Bu konuya başlamadan önce temel kavram ve ön koşulları kavramanız yardımcı olacaktır. Konunun çerçevesinde şu kavramlar dikkat ister:
Günlük yaşamda ve mesleki bağlamda bir uygulama:
Soru: Bir bölgede hafif şiddette bir deprem kaydedilmiş, ancak hiçbir can veya mal kaybı olmamıştır. Bu durum nasıl değerlendirilir?
Sonuç/cevap: Zarar vermeyen doğal olay afet değildir; burada yalnızca bir deprem kaydı söz konusudur.
Daha ileri bir uygulama:
Soru: Sel felaketinden sonra bir ilde hangi ekonomik sonuçların yaşanması beklenir?
Sonuç/cevap: Üretim durur, tarla ve altyapı zarar görür, geçim kaynakları kaybolur ve göç ile işsizlik artar.
Örnek 1: Olay mı Afet mi Ayrımı konusunun adımları:
| Kavram | Açıklama |
|---|---|
| Doğal olayın kendisi afet değildir; zara | Doğal olayın kendisi afet değildir; zarar vermesi hâlinde afet olarak adlandırılır. |
| Deprem, sel, heyelan ve yangın doğal; tr | Deprem, sel, heyelan ve yangın doğal; trafik ve sanayi kazaları beşerî aftır. |
| Afetler insan sağlığı, yapılar, çevre ve | Afetler insan sağlığı, yapılar, çevre ve ekonomi alanlarını birlikte etkiler. |
| Afet çantası hafif, ulaşılabilir ve günc | Afet çantası hafif, ulaşılabilir ve güncel tutulmalıdır. |
| Deprem anında asansör ve merdiven kullan | Deprem anında asansör ve merdiven kullanılmaz, pencerelerden uzak durulur. |
| Afet sonrası sular kaynatılmalı, yaralar | Afet sonrası sular kaynatılmalı, yaralar hekimde gözlenmeli ve yarım ay boyunca dikkatli olunmalıdır. |
Soru: Yasadığınız ilde oluşabilecek üç afeti belirleyip her biri için afet öncesi alınması gereken iki önlem yazınız.
Örnek cevap: Puanlama anahtarı: İlin özelliklerine uygun üç afetin belirlenmesi 6 puan; her afet için iki önlemin yazılması 8 puan; önlemlerin uygulanabilir ve somut olması 4 puan; sonuçta hazırlığın neden önemli olduğunun yazılması 2 puan.
Doğal olayların kendisi afet değildir. Doğal olayın insanları, yapıları ve çevreyi etkileyip zarar vermesi hâlinde buna afet denir. Deprem, sel, heyelan, yangın, kuraklık ve fırtına doğal afetlere örnektir. Trafik kazası, yangın, sanayi kazası ve terör olayı ise insan faaliyetlerinden kaynaklanan beşerî afetlerdir…
Doğal olayların kendisi afet değildir. Doğal olayın insanları, yapıları ve çevreyi etkileyip zarar vermesi hâlinde buna afet denir. Deprem, sel, heyelan, yangın, kuraklık ve fırtına doğal afetlere örnektir. Trafik kazası, yangın, sanayi kazası ve terör olayı ise insan faaliyetlerinden kaynaklanan beşerî afetlerdir…
Doğal olayın kendisi afet değildir; zarar vermesi hâlinde afet olarak adlandırılır.
Her doğal olayın afet olduğunu sanmak: Doğal olay ancak zarar verdiğinde afet olarak adlandırılır; etkisiz geçen bir deprem afet değildir. Deprem anında asansör ve merdiven kullanmak: Bina içinde kalmak gerektiğinde sığınak alınmalı, pencerelerden ve yüksek eşyalardan uzak durulmalıdır.
Afet: doğal bir olayın veya insan kaynaklı bir olayın insanlara ve yapılara zarar vermesidir. · Afet çantası: afet anında acilen ihtiyaç duyulan malzemeleri içeren hazır kitedir. · Tahliye tatbikatı: binadan güvenli biçimde çıkma ve toplanma yerine gitme alıştırmasıdır. · Erozyon: toprağın su veya rüzgârla taşınarak…
Doğal bir olayın insanlara ve yapılara zarar vermesi hâlinde ne denir?
Doğru cevap: A) Afet
Doğal olayın kendisi afet değildir; zarar verdiği anda afet ortaya çıkar ve bu kavram afet olarak adlandırılır.
Beşerî afet örneği aşağıdakilerden hangisidir?
Doğru cevap: C) Sanayi kazası
Sanayi kazası kavramı Yaşadığı İlde Meydana Gelebilecek Afetlerin Etkileri konusunun temel bir kavramıdır. Detaylar konu anlatımında verilmiştir.
Afet sonrasında bulaşıcı hastalık riskinin yüksek olduğu dönem genellikle ilk ne kadar süredir?
Doğru cevap: C) İlk iki hafta
İlk iki hafta kavramı Yaşadığı İlde Meydana Gelebilecek Afetlerin Etkileri konusunun temel bir kavramıdır. Detaylar konu anlatımında verilmiştir.
Konu anlatımları hesapsız okunur. Quiz, slayt ve deneme için hesap gerekir.
Sosyal Bilgiler için çalışma yolu
Konu anlatımları hesapsız okunur; quiz, slayt ve deneme için hesap gerekir.
Bu sayfa Yaşadığı İlde Meydana Gelebilecek Afetlerin Etkileri konusunun anlatımını, kazanımlarını ve örnek sorularını içerir. Konuyla ilgili tüm sorular için testi çöz, diğer konular için DersTeders ana sayfasına geçebilirsin.
Bu konuyu çalış: hesap aç, ilerlemen kaydedilsin.
Hesap aç