Yaşadığı İlde Meydana Gelebilecek Afetlerin Etkileri

Konu Anlatımı

Afet Nedir?

Doğal olayların kendisi afet değildir. Doğal olayın insanları, yapıları ve çevreyi etkileyip zarar vermesi hâlinde buna afet denir. Deprem, sel, heyelan, yangın, kuraklık ve fırtına doğal afetlere örnektir. Trafik kazası, yangın, sanayi kazası ve terör olayı ise insan faaliyetlerinden kaynaklanan beşerî afetlerdir. Afetlerin şiddeti, meydana geliş biçimine ve verilen zararın büyüklüğüne bağlıdır.

• Doğal afetler: deprem, sel, heyelan, kuraklık, fırtına, orman yangını.
• Beşerî afetler: trafik kazası, sanayi kazası, yangın çıkarma, terör olayı.
• Zarar vermeyen doğal olay afet olarak sayılmaz.

Afetlerin Etkileri

Bir afet birden çok alanı bir arada etkiler. İnsanlar üzerinde yaralanma, ölüm ve göç gibi ağır sonuçlar doğurur. Yapılar deprem ve selde yıkılabilir, yangında kullanılamaz hâle gelir. Çevre kirlenir, ormanlar yanar, toprak erozyona uğrar. Ekonomi zarar görür; üretim durur, geçim kaynakları ve iş imkânları elde edilemez hale gelir. Eğitim ve sağlık hizmetleri kesintiye uğrar, toplum düzeni bozulur.

Afet Öncesi Hazırlık

Afetlere hazırlıklı olmak, yaşanan zararı büyük ölçüde azaltır. Her ailede yiyecek, su ve ilacın bulunduğu bir afet çantası hazırlanmalı, iletişim cihazları ve dökümanlar hazır bulundurulmalıdır. Okullarda ve mahallelerde düzenli tahliye tatbikatı yapılır. Bina sakinleri, deprem yönetmeliğine uygun binalarda oturmalı, eşya ve mobilya sabitlenmelidir. Yüksek gerilim hatları, yangın söndürücü ve yangın merdivenleri kontrol edilmelidir.

Afet Sırasında ve Sonrasında

Deprem anında sığınacak güvenli bir alan seçilmeli, asansör ve merdiven kullanılmamalıdır. Sel sırasında araca binilmemeli, yüksek yerler ve su birikintisinden uzak durulmalıdır. Yangında önce kendi güvenliğiniz sağlanmalı, yangın söndürücü ve itfaiye yardım edilmelidir. Afet sonrası ilk yarım ay içinde suların kaynatılması, yaraların hekimde gözlenmesi ve zararlı gıdalardan uzak durulması hayati önem taşır.

Özet

Doğal olayın zarar vermesi hâlinde afetten söz edilir. Deprem, sel ve yangın doğal; trafik kazası ve sanayi kazası beşerî aftır. Afetler insan sağlığını, yapıları, çevreyi ve ekonomiyi birlikte etkiler. Hazırlıklı olmak zararı azaltır: afet çantası hazırlanmalı, tahliye tatbikatı yapılmalı, binalar yönetmeliğe uygun olmalıdır. Afet sırasında güvenli alan seçilmeli, sonrasında ise ilk iki hafta su kaynatılmalı, yaralar hekimde gözlenmelidir.

Sık Yapılan Hatalar

Birinci hata, her doğal olayın mutlaka afet olduğunu sanmaktır. Deprem veya sel etkisiz geçtiğinde afet oluşmamış olur. İkinci hata, afet çantasına gerekli olmayan ya da ağır eşyalar koymaktır. Çanta hafif ve ulaşılabilir olmalıdır. Üçüncü hata, deprem anında asansör ve merdiven kullanmaktır. Bina içinde kalmak gerektiğinde pencerelerden uzak durulmalıdır. Dördüncü hata da afet sonrası yaraları ihmal etmektir.

Ne Öğreneceğiz

İlde oluşabilecek doğal ve beşerî afetlerin insanlar, yapılar, çevre ve ekonomi üzerindeki etkileri ile afet öncesi ve sonrası alınması gereken önlemler ele alınır. Bu konuda ögrenme çıktıları:

• Afet kavramını açıklayarak doğal ve beşerî afetleri sınıflandırır.
• İlinde oluşabilecek afetlerin türlerini örneklerle belirtir.
• Afetlerin insanlar, yapılar, çevre ve ekonomi üzerindeki etkilerini analiz eder.
• Afet öncesi hazırlık ve afet sonrası iyileştirme adımlarını uygular.

Ön Bilgi

Bu konuya başlamadan önce temel kavram ve ön koşulları kavramanız yardımcı olacaktır. Konunun çerçevesinde şu kavramlar dikkat ister:

• Doğal olayın kendisi afet değildir; zarar vermesi hâlinde afet olarak adlandırılır.
• Deprem, sel, heyelan ve yangın doğal; trafik ve sanayi kazaları beşerî aftır.
• Afetler insan sağlığı, yapılar, çevre ve ekonomi alanlarını birlikte etkiler.
• Afet çantası hafif, ulaşılabilir ve güncel tutulmalıdır.
• Deprem anında asansör ve merdiven kullanılmaz, pencerelerden uzak durulur.
• Afet sonrası sular kaynatılmalı, yaralar hekimde gözlenmeli ve yarım ay boyunca dikkatli olunmalıdır.

Basit Örnek ve Günlük Yaşam

Günlük yaşamda ve mesleki bağlamda bir uygulama:

Soru: Bir bölgede hafif şiddette bir deprem kaydedilmiş, ancak hiçbir can veya mal kaybı olmamıştır. Bu durum nasıl değerlendirilir?

1. Adım 1: Ortada bir doğal olay olduğu görülür.
2. Adım 2: Olayın zarar verip vermediği kontrol edilir.
3. Adım 3: Zarar olmadığı için afet oluşmadığı sonucuna varılır.

Sonuç/cevap: Zarar vermeyen doğal olay afet değildir; burada yalnızca bir deprem kaydı söz konusudur.

İleri Örnek

Daha ileri bir uygulama:

Soru: Sel felaketinden sonra bir ilde hangi ekonomik sonuçların yaşanması beklenir?

1. Adım 1: Selin tarlalara ve altyapıya verdiği zarar düşünülür.
2. Adım 2: Üretimin ve ticaretin durduğu fark edilir.
3. Adım 3: Geçim kaynaklarının kaybıyla göç ve işsizliğin artacağı sonucuna varılır.

Sonuç/cevap: Üretim durur, tarla ve altyapı zarar görür, geçim kaynakları kaybolur ve göç ile işsizlik artar.

Adım Adım Çözülmüş Örnek

Örnek 1: Olay mı Afet mi Ayrımı konusunun adımları:

1. Adım 1: Ortada bir doğal olay olduğu görülür.
2. Adım 2: Olayın zarar verip vermediği kontrol edilir.
3. Adım 3: Zarar olmadığı için afet oluşmadığı sonucuna varılır.

Karşılaştırma Tablosu

Kendini Dene

Soru: Yasadığınız ilde oluşabilecek üç afeti belirleyip her biri için afet öncesi alınması gereken iki önlem yazınız.

Örnek cevap: Puanlama anahtarı: İlin özelliklerine uygun üç afetin belirlenmesi 6 puan; her afet için iki önlemin yazılması 8 puan; önlemlerin uygulanabilir ve somut olması 4 puan; sonuçta hazırlığın neden önemli olduğunun yazılması 2 puan.