Gruplar ve Roller

Konu Anlatımı

Grup Nedir?

Birbirini tanıyan, benzer bir amaç için hareket eden ve birbirinin davranışını etkileyen kişilerin oluşturduğu topluluğa grup denir. Sınıf arkadaşları, aynı takımda oynayan sporcular, bir mahallede oturan komşular ve bir kulübün üyeleri gruba örnektir. Grup, üyelerinin sayısı ve amacı bakımından toplumdan daha dar ve daha belirgindir; buna karşılık toplum çok sayıda grubu bir arada barındırır.

Bir kişi aynı anda birden fazla gruba üye olabilir. Bir öğrenci sınıf arkadaşlarıyla bir grup, mahalledeki sokak arkadaşlarıyla başka bir grup, ailesiyle de üçüncü bir grup oluşturur. Bu yüzden gruplar kişiye çoğul bir kimlik kazandırır ve kişinin davranışları çevresine göre değişebilir.

Grup Türleri

Gruplar kendiliğinden oluşabilir ya da kuralları önceden belirlenmiş biçimde kurulabilir. Kendiliğinden oluşan gruplara biçimsel olmayan grup denir; buralarda üyelerin nasıl davranacağına dair önceden yazılmış bir kural yoktur. Kulüpler, sınıflar, dernekler ve belediyeler ise biçimsel gruplardır; üyelik koşulları, görev dağılımı ve çalışma kuralları bellidir.

Rol ve Statü

Grubun bir kişiden beklediği davranışın adına toplumsal rol denir. Aynı kişi farklı gruplarda farklı rolleri üstlenir; evde kardeş, sınıfta öğrenci, takımda oyuncu olabilir. Kişinin grup içindeki konumunu ve saygınlığını belirten özelliğe ise statü denir. Başarılı bir öğrenci okulda yüksek, mahallede alçak statüye sahip olabilir.

• Rol: Grubun üyesinden beklediği davranıştır.
• Statü: Kişinin grup içindeki yeri ve toplumun ona verdiği değerdir.
• Norm: Grup üyelerinin uyması gereken kurallardan her biridir.

Grup İçi Kurallar: Normlar

Grup üyelerinin uyması gereken kuralların tamamına norm denir. Normlar yazılı olabilir; kulüp yönetmeliği ve okul çalışma kuralları böyledir. Bazı normlar ise yazıya dökülmemiştir. Bir sınıfın toplantılarda söz sırasına uyması ya da bir arkadaş grubunun yiyeceği paylaşmayı kendi aralarında kural hâline getirmesi yazılı olmayan normlardır. Norma uymayan kişi grupta dışlanabilir; bu nedenle normlar hem uyum hem de baskı aracı olabilir.

Grupların Bireye Kazandırdıkları

Grup, bireye ait olma duygusu ve güven verir. Ortak bir hedefe birlikte çalışmak dayanışmayı öğretir, kurallara uymak disiplini geliştirir. Buna karşılık grup bireyin düşüncesini baskı altına alabilir, yalnızca çoğunluğun isteklerini dayatarak ayrışmayı önleyebilir. Belirleyici olan, grupta yer alan bireyin eleştirel düşünme alışkanlığıdır.

Özet

Grup, benzer amaçla bir araya gelen kişilerin oluşturduğu topluluktur. Biçimsel gruplar kuralları yazılı ve amaçlı olarak kurulmuş gruplardır; biçimsel olmayan gruplar kendiliğinden oluşur. Toplumsal rol grubun kişiden beklediği davranıştır, statü ise kişinin grup içindeki konumudur. Grup içi kurallara norm denir. Gruplar bireye ait olma ve dayanışma sağlarken aynı zamanda bireysel düşünceyi baskılayabilir.

Sık Yapılan Hatalar

En sık görülen hata rol ile statüyü karıştırmaktır. Rol bireyin yaptığı davranıştır; statü toplumun ona verdiği değerdir. İkinci hata grubun her zaman yararlı olduğunu düşünmektir, çünkü normlar bazen bireyin düşüncesini kısıtlar. Üçüncü hata da toplum ile grubu aynı kavram sanmaktır. Toplum çok sayıda grubu barındıran geniş yapıdır, grup ise onun küçük bir parçasıdır.

Ne Öğreneceğiz

Birbirini tanıyan, ortak bir amaç için hareket eden kişilerin oluşturduğu gruplar ile kişinin bu gruplar içinde üstlendiği rolleri ele alınır. Bu konuda ögrenme çıktıları:

• Grup kavramını açıklayarak grupların birey için önemini belirtir.
• Biçimsel ve biçimsel olmayan grupları örneklerle ayırt eder.
• Toplumsal rol ile statü kavramlarını açıklar ve kişinin farklı gruplardaki rollerini karşılaştırır.
• Grup içi kuralların bireyin davranışını nasıl etkilediğini açıklar.

Ön Bilgi

Bu konuya başlamadan önce temel kavram ve ön koşulları kavramanız yardımcı olacaktır. Konunun çerçevesinde şu kavramlar dikkat ister:

• Bir kişi aynı anda birden fazla gruba üye olabilir ve her grupta farklı bir rol üstlenir.
• Grubun kuralları yazılı olmak zorunda değildir; yazıya dökülmemiş teamül kuralları da norm sayılır.
• Norma uymayan kişi grup dışına itilebilir, bu nedenle normlar bazen baskı aracı olur.
• Rol bireyin davranışıyla, statü ise toplumun bireye verdiği değerle ilgilidir.
• Gruplar bireye dayanışma ve aidiyet kazandırırken bireysel düşünceyi de baskılayabilir.
• Toplum, gruplardan oluşan geniş bir yapıdır; grup toplumun küçük ve belirgin bir parçasıdır.

Basit Örnek ve Günlük Yaşam

Günlük yaşamda ve mesleki bağlamda bir uygulama:

Soru: Sınıf arkadaşları birlikte oturmayı, sıra arkadaşlarına yardım etmeyi ve sınıfça belirledikleri saatlerde toplanmayı alışkanlık hâline getirmiştir. Bu topluluk nasıl değerlendirilir?

1. Adım 1: Kişilerin benzer bir amaç için bir araya geldiği görülür.
2. Adım 2: Yazılı bir kurallar bütünü olup olmadığına bakılır.
3. Adım 3: Kuralların yazılı olmasa da herkesin uyduğu bir birlik düzeni olduğu anlaşılır.

Sonuç/cevap: Sınıf arkadaşları biçimsel olmayan bir gruptur; çünkü kendiliğinden oluşmuş ve kuralları yazıya dökülmemiştir.

İleri Örnek

Daha ileri bir uygulama:

Soru: Sınıftaki bütün öğrenciler, sıra sırasına gelince sessizce yerlerine oturur. Bu davranış kurallar defterinde yazılı değildir. Nasıl adlandırılır ve ne sonuç doğurur?

1. Adım 1: Uygulamanın yazılı olup olmadığı kontrol edilir.
2. Adım 2: Uygulamanın herkes tarafından benimsendiği görülür.
3. Adım 3: Uymayan öğrenciye ne olabileceği düşünülür.

Sonuç/cevap: Yazılı olmayan bir normdur; uymayan öğrenci sınıfın sessizlik kuralına uymadığı için dışlanabilir.

Adım Adım Çözülmüş Örnek

Örnek 1: Sınıf Arkadaşlarının Oluşturduğu Grup konusunun adımları:

1. Adım 1: Kişilerin benzer bir amaç için bir araya geldiği görülür.
2. Adım 2: Yazılı bir kurallar bütünü olup olmadığına bakılır.
3. Adım 3: Kuralların yazılı olmasa da herkesin uyduğu bir birlik düzeni olduğu anlaşılır.

Karşılaştırma Tablosu

Kendini Dene

Soru: Okulunuzda faaliyet gösteren iki farklı topluluğu seçerek bu toplulukların biçimsel olup olmadıklarını gerekçesiyle açıklayınız.

Örnek cevap: Puanlama anahtarı: İki topluluğun seçilmesi ve adlarının yazılması 2 puan; her topluluk için yazılı kural, görev dağılımı ya da üyelik koşulunun bulunup bulunmadığının incelenmesi 6 puan; biçimsel olup olmadıklarının gerekçesiyle belirtilmesi 4 puan; iki topluluk arasındaki farkın bir cümleyle özetlenmesi 2 puan.