5. SınıfSosyal Bilgiler
Sosyal Bilgiler · 5. Sınıf · BİRLİKTE YAŞAMAK
Birbirini tanıyan, benzer bir amaç için hareket eden ve birbirinin davranışını etkileyen kişilerin oluşturduğu topluluğa grup denir. Sınıf arkadaşları, aynı takımda oynayan sporcular, bir mahallede oturan komşular ve bir kulübün üyeleri gruba örnektir. Grup, üyelerinin sayısı ve amacı bakımından toplumdan daha dar ve daha belirgindir; buna karşılık toplum çok sayıda grubu bir arada barındırır.
Bir kişi aynı anda birden fazla gruba üye olabilir. Bir öğrenci sınıf arkadaşlarıyla bir grup, mahalledeki sokak arkadaşlarıyla başka bir grup, ailesiyle de üçüncü bir grup oluşturur. Bu yüzden gruplar kişiye çoğul bir kimlik kazandırır ve kişinin davranışları çevresine göre değişebilir.
Gruplar kendiliğinden oluşabilir ya da kuralları önceden belirlenmiş biçimde kurulabilir. Kendiliğinden oluşan gruplara biçimsel olmayan grup denir; buralarda üyelerin nasıl davranacağına dair önceden yazılmış bir kural yoktur. Kulüpler, sınıflar, dernekler ve belediyeler ise biçimsel gruplardır; üyelik koşulları, görev dağılımı ve çalışma kuralları bellidir.
| Özellik | Biçimsel olmayan grup | Biçimsel grup |
|---|---|---|
| Nasıl oluşur | Kendiliğinden, benzerlikten doğar | Amaçlı olarak kurulur |
| Kurallar | Yazılı değildir, teamülden doğar | Yazılı ve bellidir |
| Üyelik | Kolayca girilip çıkılabilir | Koşullara bağlıdır |
| Örnek | Sokakta oynayan arkadaşlar | Okul kulübü |
Grubun bir kişiden beklediği davranışın adına toplumsal rol denir. Aynı kişi farklı gruplarda farklı rolleri üstlenir; evde kardeş, sınıfta öğrenci, takımda oyuncu olabilir. Kişinin grup içindeki konumunu ve saygınlığını belirten özelliğe ise statü denir. Başarılı bir öğrenci okulda yüksek, mahallede alçak statüye sahip olabilir.
Grup üyelerinin uyması gereken kuralların tamamına norm denir. Normlar yazılı olabilir; kulüp yönetmeliği ve okul çalışma kuralları böyledir. Bazı normlar ise yazıya dökülmemiştir. Bir sınıfın toplantılarda söz sırasına uyması ya da bir arkadaş grubunun yiyeceği paylaşmayı kendi aralarında kural hâline getirmesi yazılı olmayan normlardır. Norma uymayan kişi grupta dışlanabilir; bu nedenle normlar hem uyum hem de baskı aracı olabilir.
Grup, bireye ait olma duygusu ve güven verir. Ortak bir hedefe birlikte çalışmak dayanışmayı öğretir, kurallara uymak disiplini geliştirir. Buna karşılık grup bireyin düşüncesini baskı altına alabilir, yalnızca çoğunluğun isteklerini dayatarak ayrışmayı önleyebilir. Belirleyici olan, grupta yer alan bireyin eleştirel düşünme alışkanlığıdır.
Grup, benzer amaçla bir araya gelen kişilerin oluşturduğu topluluktur. Biçimsel gruplar kuralları yazılı ve amaçlı olarak kurulmuş gruplardır; biçimsel olmayan gruplar kendiliğinden oluşur. Toplumsal rol grubun kişiden beklediği davranıştır, statü ise kişinin grup içindeki konumudur. Grup içi kurallara norm denir. Gruplar bireye ait olma ve dayanışma sağlarken aynı zamanda bireysel düşünceyi baskılayabilir.
En sık görülen hata rol ile statüyü karıştırmaktır. Rol bireyin yaptığı davranıştır; statü toplumun ona verdiği değerdir. İkinci hata grubun her zaman yararlı olduğunu düşünmektir, çünkü normlar bazen bireyin düşüncesini kısıtlar. Üçüncü hata da toplum ile grubu aynı kavram sanmaktır. Toplum çok sayıda grubu barındıran geniş yapıdır, grup ise onun küçük bir parçasıdır.
Birbirini tanıyan, ortak bir amaç için hareket eden kişilerin oluşturduğu gruplar ile kişinin bu gruplar içinde üstlendiği rolleri ele alınır. Bu konuda ögrenme çıktıları:
Bu konuya başlamadan önce temel kavram ve ön koşulları kavramanız yardımcı olacaktır. Konunun çerçevesinde şu kavramlar dikkat ister:
Günlük yaşamda ve mesleki bağlamda bir uygulama:
Soru: Sınıf arkadaşları birlikte oturmayı, sıra arkadaşlarına yardım etmeyi ve sınıfça belirledikleri saatlerde toplanmayı alışkanlık hâline getirmiştir. Bu topluluk nasıl değerlendirilir?
Sonuç/cevap: Sınıf arkadaşları biçimsel olmayan bir gruptur; çünkü kendiliğinden oluşmuş ve kuralları yazıya dökülmemiştir.
Daha ileri bir uygulama:
Soru: Sınıftaki bütün öğrenciler, sıra sırasına gelince sessizce yerlerine oturur. Bu davranış kurallar defterinde yazılı değildir. Nasıl adlandırılır ve ne sonuç doğurur?
Sonuç/cevap: Yazılı olmayan bir normdur; uymayan öğrenci sınıfın sessizlik kuralına uymadığı için dışlanabilir.
Örnek 1: Sınıf Arkadaşlarının Oluşturduğu Grup konusunun adımları:
| Kavram | Açıklama |
|---|---|
| Bir kişi aynı anda birden fazla gruba üy | Bir kişi aynı anda birden fazla gruba üye olabilir ve her grupta farklı bir rol üstlenir. |
| Grubun kuralları yazılı olmak zorunda de | Grubun kuralları yazılı olmak zorunda değildir; yazıya dökülmemiş teamül kuralları da norm sayılır. |
| Norma uymayan kişi grup dışına itilebili | Norma uymayan kişi grup dışına itilebilir, bu nedenle normlar bazen baskı aracı olur. |
| Rol bireyin davranışıyla, statü ise topl | Rol bireyin davranışıyla, statü ise toplumun bireye verdiği değerle ilgilidir. |
| Gruplar bireye dayanışma ve aidiyet kaza | Gruplar bireye dayanışma ve aidiyet kazandırırken bireysel düşünceyi de baskılayabilir. |
| Toplum, gruplardan oluşan geniş bir yapı | Toplum, gruplardan oluşan geniş bir yapıdır; grup toplumun küçük ve belirgin bir parçasıdır. |
Soru: Okulunuzda faaliyet gösteren iki farklı topluluğu seçerek bu toplulukların biçimsel olup olmadıklarını gerekçesiyle açıklayınız.
Örnek cevap: Puanlama anahtarı: İki topluluğun seçilmesi ve adlarının yazılması 2 puan; her topluluk için yazılı kural, görev dağılımı ya da üyelik koşulunun bulunup bulunmadığının incelenmesi 6 puan; biçimsel olup olmadıklarının gerekçesiyle belirtilmesi 4 puan; iki topluluk arasındaki farkın bir cümleyle özetlenmesi 2 puan.
Birbirini tanıyan, benzer bir amaç için hareket eden ve birbirinin davranışını etkileyen kişilerin oluşturduğu topluluğa grup denir. Sınıf arkadaşları, aynı takımda oynayan sporcular, bir mahallede oturan komşular ve bir kulübün üyeleri gruba örnektir. Grup, üyelerinin sayısı ve amacı bakımından toplumdan daha dar ve…
Birbirini tanıyan, benzer bir amaç için hareket eden ve birbirinin davranışını etkileyen kişilerin oluşturduğu topluluğa grup denir. Sınıf arkadaşları, aynı takımda oynayan sporcular, bir mahallede oturan komşular ve bir kulübün üyeleri gruba örnektir. Grup, üyelerinin sayısı ve amacı bakımından toplumdan daha dar ve…
Bir kişi aynı anda birden fazla gruba üye olabilir ve her grupta farklı bir rol üstlenir.
Rol ile statüyü karıştırmak: Rol bireyin yaptığı davranıştır, statü ise toplumun kişiye verdiği değerdir; ikisi karıştırıldığında soru yanlış çözülür. Grubu toplumla aynı kavram saymak: Toplum çok sayıda grubu barındıran geniş yapıdır, grup ise onun küçük ve belirgin bir parçasıdır.
Grup: benzer amaç etrafında birleşen iki veya daha çok kişinin oluşturduğu topluluktur. · Rol: grup üyesinin üstlendiği görev ve topluluğun ondan beklediği davranıştır. · Statü: kişinin grup içindeki yeri ve toplumun ona verdiği değerdir. · Norm: grup üyelerinin uyması gereken yazılı ya da yazılı olmayan kurallardan…
Aynı sınıfta okuyan öğrencilerin oluşturduğu topluluğa ne ad verilir?
Doğru cevap: A) Grup
Benzer amaç etrafında bir araya gelen, birbirini tanıyan ve birbirinin davranışını etkileyen kişilerin oluşturduğu topluluğa grup denir; sınıf arkadaşları buna en gündelik örnektir.
Bir kişi evde kardeş, sınıfta öğrenci, takımda oyuncu olarak farklı davranışlar sergiliyor; bu durum neyi gösterir?
Doğru cevap: B) Grupların birbirinden tamamen ayrı olduğunu
Grupların birbirinden tamamen kavramı Gruplar ve Roller konusunun temel bir kavramıdır. Detaylar konu anlatımında verilmiştir.
Bir kişinin grup içindeki yeri ve toplumun ona verdiği saygınlık nasıl adlandırılır?
Doğru cevap: A) Statü.
Statü. - Kişinin topluluk içindeki konumunu ve toplumun ona verdiği değeri ifade eden kavram statüdür; kişinin kendi davranışı ise rol olarak adlandırılır.
Konu anlatımları hesapsız okunur. Quiz, slayt ve deneme için hesap gerekir.
Sosyal Bilgiler için çalışma yolu
Konu anlatımları hesapsız okunur; quiz, slayt ve deneme için hesap gerekir.
Bu sayfa Gruplar ve Roller konusunun anlatımını, kazanımlarını ve örnek sorularını içerir. Konuyla ilgili tüm sorular için testi çöz, diğer konular için DersTeders ana sayfasına geçebilirsin.
Bu konuyu çalış: hesap aç, ilerlemen kaydedilsin.
Hesap aç