Destek ve Hareket Sistemi

Konu Anlatımı

İskeletin Görevleri

İskelet, vücudumuzu taşıyan, dik tutan ve organlarımızı koruyan yapılar toplamıdır. Yetişkin bir insanın vücudunda yaklaşık 206 kemik bulunur. Bu kemikler üst üste binerek vücudumuzun şeklini oluşturur.

İskeletin başlıca görevleri şunlardır:

• Destek: Vücudu taşır ve dik tutar.
• Koruma: Kafatası beyni, göğüs kafesi kalp ve akciğerleri korur.
• Hareket: Kemikler ve eklemler, kaslarla birlikte vücudun hareket etmesini sağlar.

İç İskelet ve Dış İskelet

İnsan, balık, kuş ve memeli gibi omurgalı canlılarda iskelet vücudun içinde bulunur; buna iç iskelet denir. Kemikler ve kıkırdaklardan oluşur. Yengeç, böcek ve yumuşakçalarda ise iskelet vücudun dışındadır; buna dış iskelet denir. Dış iskelet vücudun şeklini korur ve hareketi kolaylaştırır.

Kaslar ve Hareket

Kemikler kendi kendine hareket edemez; onları kaslar hareket ettirir. Kaslar kasılırken kısalır ve kabarır, gevşerken uzar. Kaslar, tendon adı verilen sağlam bağlarla kemiklere tutunur. Kemiklerin birbirine bağlandığı yerlere eklem denir ve hareket çoğunlukla eklemlerde olur.

Kolumuzu bükmek için kolun ön tarafındaki kaslar kasılır, arka taraftakiler gevşer. Bu nedenle bir hareket için iki karşılıklı kasın birlikte çalışması gerekir.

Özet

İskelet vücudu taşır, dik tutar, organları korur ve hareketi sağlar. İnsan ve omurgalılarda iç iskelet, böcek ve yumuşakçalarda dış iskelet bulunur. Kemikler sert ve dayanıklıdır, kıkırdaklar esnektir, eklemler ise kemiklerin hareketini sağlar. Kaslar tendonlarla kemiklere bağlanır ve kasılıp gevşerek kemikleri hareket ettirir. Düzenli egzersiz iskeleti güçlendirir, hareketsizlik ise kemikleri zayıflatır.

Sık Yapılan Hatalar

• Kemiklerin kendi kendine hareket ettiğini düşünmek: Kemikler kasların çekimiyle hareket eder, kaslar olmadan iskelet hareketsizdir.
• Kıkırdak ile kemik görevlerini karıştırmak: Kemikler sert ve koruyucudur, kıkırdaklar ise esnek yapılardır.
• Tüm canlılarda iç iskelet bulunduğunu sanmak: Böcek ve yumuşakçalarda iskelet vücut dışındadır.
• Egzersiz yapmanın kemikleri zayıflattığını düşünmek: Düzenli hareket kemikleri güçlendirir, hareketsizlik ise zayıflatır.

Çözümlü Örnek: Kolu Bükmek

Bir öğrenci kolunu büker. Adım 1: Kolun ön tarafındaki kaslar kasılır ve kısalır. Adım 2: Bu kasların tendonları humerus kemiğine çekilir. Adım 3: Arka taraftaki kaslar gevşer ve dirsek eklemi bükülür. Sonuç: Hareket, iki kasın birlikte çalışması ve eklem sayesinde oluşur.

Ne Öğreneceğiz

İskeletin vücudu taşıma ve organları koruma görevleri, kemik kas eklem ilişkisi ile hareketin nasıl oluştuğu. Bu konuda ögrenme çıktıları:

• İskeletin vücudu taşıma, koruma ve hareket görevlerini örneklerle açıklar.
• İç iskelet ile dış iskelet arasındaki farkı canlı örnekleriyle karşılaştırır.
• Kemik, kıkırdak ve eklem yapılarının görevlerini birbirinden ayırt eder.
• Kasların kasılıp gevşerek kemikleri hareket ettirdiğini açıklar.
• Egzersiz ve doğru duruşun iskelet sağlığına etkisini değerlendirir.

Ön Bilgi

Bu konuya başlamadan önce temel kavram ve ön koşulları kavramanız yardımcı olacaktır. Konunun çerçevesinde şu kavramlar dikkat ister:

• İskelet vücudu taşır, dik tutar, organları korur ve hareketi sağlar.
• Kafatası beyni, göğüs kafesi kalp ve akciğerleri korur.
• Kaslar kasılıp gevşerek kemikleri hareket ettirir; kaslar olmadan iskelet hareketsiz kalır.
• Kıkırdaklar kemiklerden esnektir; kulak, burun ve aknekarınca kıkırdak bulunur.
• Düzenli egzersiz kemik ve kasları güçlendirir, hareketsizlik ise zayıflar.

Basit Örnek ve Günlük Yaşam

Günlük yaşamda ve mesleki bağlamda bir uygulama:

Soru: Bisiklet kazasında başımızı öne eğdiğimizde beyinimiz neden zarar görmez?

1. Adım 1: Kafatası beyni saran sert bir koruyucu yapıdır.
2. Adım 2: Kafa içindeki beyin, kafatasının iç yüzeyine yaslanır.
3. Adım 3: Darbe kafatası tarafından yumuşatıldığı için beyin korunur.

Sonuç/cevap: Kafatası, beyni çevreleyerek darbeleri yumuşatır ve onu korur.

İleri Örnek

Daha ileri bir uygulama:

Soru: Spor yapmayan bir kişide kemiklerle ilgili ne gözlenebilir?

1. Adım 1: Kemikler kullanıldıkça güçlenir ve daha dayanıklı olur.
2. Adım 2: Uzun süre hareketsiz kalan kişilerde kemikler zayıflar.
3. Adım 3: Zayıfayan kemikler daha kolay kırılır, kırık riski artar.

Sonuç/cevap: Hareketsizlik kemikleri zayıflatır ve kırılma riskini artırır.

Adım Adım Çözülmüş Örnek

Örnek 1: Koruma Görevi konusunun adımları:

1. Adım 1: Kafatası beyni saran sert bir koruyucu yapıdır.
2. Adım 2: Kafa içindeki beyin, kafatasının iç yüzeyine yaslanır.
3. Adım 3: Darbe kafatası tarafından yumuşatıldığı için beyin korunur.

Karşılaştırma Tablosu

Kendini Dene

Soru: İskeletin üç görevini her biri için bir örnek vererek açıklayınız.

Örnek cevap: Puanlama anahtarı: Destek görevini ve bir örneğini yazma 4 puan; koruma görevini ve bir örneğini yazma 4 puan; hareket görevini ve bir örneğini yazma 4 puan.