5. SınıfFen Bilimleri
Fen Bilimleri · 5. Sınıf · KUVVETİ TANIYALIM
Kütle, bir cismin içinde bulunan madde miktarıdır. Kütle, cismin ne kadarını içerdiğini gösterir ve eklenip çıkarılamaz. Boş bir kaba su doldurduğumuzda kabın kütlesi artar, suyu boşalttığımızda kütle azalır; ancak suyun kendi kütlesi değişmez.
Kütle, Dünyanın her yerinde aynıdır. Dünyanın bir ucunda tartılan cisimle öbür ucunda tartılan cismin kütleleri değişmez. Kütlenin ölçüldüğü birim kilogramdır ve kısaltması kg olarak yazılır.
Ağırlık, bir cisme etkiyen yer çekimi kuvvetidir. Yer çekimi kuvveti her kütleye aynı oranda etki ettiği için kütle arttıkça ağırlık da artar. Ağırlığın birimi newton ve kısaltması N olarak yazılır.
Dünya yüzeyinde 1 kilogram kütlenin ağırlığı yaklaşık 10 newton olarak alınır. Buna göre 2 kg kütleli bir cismin ağırlığı 20 N, 2,5 kg kütleli bir cismin ağırlığı 25 N, 200 gram kütleli bir cismin ağırlığı ise 2 N olur. Ağırlığın yönü daima Dünyanın merkezine doğrudur.
| Özellik | Kütle | Ağırlık |
|---|---|---|
| Ne ölçülür | Cisimdeki madde miktarı | Cisime etkiyen yer çekimi kuvveti |
| Birim | kilogram (kg) | newton (N) |
| Değişir mi | Değişmez | Konuma ve gök cismine göre değişir |
| Ölçme aracı | Terazi | Dinamometre |
Kütle her yerde aynı olduğu için ağırlık ise bulunulan yere göre değişir. Ay yüzeyinde Dünyadaki çekim kuvveti çok daha zayıftır; bu yüzden Ayda bir cismin ağırlığı, Dünyadakının yaklaşık altıda biri kadardır. Ağırlıksız ortamda ise kütle hiç değişmezken ağırlık sıfıra yaklaşır.
Kütle, cisimde bulunan madde miktarıdır, kilogram ile ölçülür, eklenip çıkarılmaz ve her yerde aynıdır. Ağırlık ise cisme etkiyen yer çekimi kuvvetidir, newton ile ölçülür ve bulunulan yere göre değişir. Dünyada 1 kg kütlenin ağırlığı yaklaşık 10 N kabul edilir; Ay yüzeyinde bu değer yaklaşık altıda birine iner, uzayda ise ağırlığa yakın değere düşer.
Sınıfa 2,5 kg kütlesinde bir sırt çantası getirildi. Adım 1: Dünyada 1 kg kütlenin ağırlığını 10 N alalım. Adım 2: Ağırlığı bulmak için kütleyi bu değerle çarpalım. Adım 3: 2,5 × 10 = 25 N sonucu bulunur. Sonuç: Çantanın ağırlığı Dünyada 25 newtondur.
Kütlenin değişmez madde miktarı, ağırlığın ise yer çekimi kuvveti olması ve aralarındaki sayısal ilişkinin incelenmesi. Bu konuda ögrenme çıktıları:
Bu konuya başlamadan önce temel kavram ve ön koşulları kavramanız yardımcı olacaktır. Konunun çerçevesinde şu kavramlar dikkat ister:
Günlük yaşamda ve mesleki bağlamda bir uygulama:
Soru: Dünyada 1 kg kütlesi olan bir cismin ağırlığı kaç newtondur?
Sonuç/cevap: Cismin ağırlığı 10 newtondur.
Daha ileri bir uygulama:
Soru: Dünyada 60 N ağırlığı olan bir cismin Ay yüzeyindeki ağırlığı yaklaşık kaç newtondur?
Sonuç/cevap: Cismin ağırlığı Ay yüzeyinde yaklaşık 10 newton, kütlesi ise yine 6 kilogramdır.
Örnek 1: 1 Kilogramlık Cismin Ağırlığı konusunun adımları:
| Kavram | Açıklama |
|---|---|
| Kütle madde miktarıdır, eklenip çıkarıla | Kütle madde miktarıdır, eklenip çıkarılamaz ve Dünyanın her yerinde aynıdır. |
| Ağırlık yer çekimi kuvvetidir, newton il | Ağırlık yer çekimi kuvvetidir, newton ile ölçülür ve konuma göre değişir. |
| Dünyada 1 kg kütlenin ağırlığı yaklaşık | Dünyada 1 kg kütlenin ağırlığı yaklaşık 10 newton olarak kabul edilir. |
| Kütle teraziyle, ağırlık dinamometreyle | Kütle teraziyle, ağırlık dinamometreyle ölçülür. |
| Ay yüzeyinde ağırlık düşer ama kütle değ | Ay yüzeyinde ağırlık düşer ama kütle değişmez; ağırlıksız ortamda da ağırlık sıfıra yaklaşır. |
Soru: Ay yüzeyinde ağırlığı 12 newton olan bir cismin Dünyadaki kütlesini ve ağırlığını bulunuz.
Örnek cevap: Puanlama anahtarı: Ay yüzeyindeki ağırlığın Dünyadakinin yaklaşık altıda biri olduğunu yazma 5 puan; 12 newtonu altıya bölerek Dünyadaki ağırlığı 72 newton olarak bulma 5 puan; 72 newtonu 10 değerine bölerek kütlesinin 7 kilogram olduğunu bulma 5 puan.
Kütle, bir cismin içinde bulunan madde miktarıdır. Kütle, cismin ne kadarını içerdiğini gösterir ve eklenip çıkarılamaz. Boş bir kaba su doldurduğumuzda kabın kütlesi artar, suyu boşalttığımızda kütle azalır; ancak suyun kendi kütlesi değişmez.
Ağırlık, bir cisme etkiyen yer çekimi kuvvetidir. Yer çekimi kuvveti her kütleye aynı oranda etki ettiği için kütle arttıkça ağırlık da artar. Ağırlığın birimi newton ve kısaltması N olarak yazılır.
Kütle, bir cismin içinde bulunan madde miktarıdır. Kütle, cismin ne kadarını içerdiğini gösterir ve eklenip çıkarılamaz. Boş bir kaba su doldurduğumuzda kabın kütlesi artar, suyu boşalttığımızda kütle azalır; ancak suyun kendi kütlesi değişmez. Kütle, Dünyanın her yerinde aynıdır. Dünyanın bir ucunda tartılan cisimle…
Kütle madde miktarıdır, eklenip çıkarılamaz ve Dünyanın her yerinde aynıdır.
Kütle nasıl tanımlanır?
Doğru cevap: A) Cisimde bulunan madde miktarı
Cisimde bulunan madde kavramı Kütle ve Ağırlık İlişkisi konusunun temel bir kavramıdır. Detaylar konu anlatımında verilmiştir.
Dünya yüzeyinde 1 kg kütlenin ağırlığı yaklaşık kaç newtondur?
Doğru cevap: A) 10 N
Dünyada 1 kilogram kütleye etkiyen yer çekimi kuvveti yaklaşık 10 newton olarak kabul edilir; 5. sınıf hesaplarında bu değer kullanılır.
Ay yüzeyinde bir cismin ağırlığı, Dünyadakine göre nasıl değişir?
Doğru cevap: B) Yaklaşık altıda birine iner.
Ayın çekim kuvveti Dünyanın yaklaşık altıda biri kadardır, bu yüzden aynı cismin ağırlığı Ay yüzeyinde belirgin biçimde azalır.
Konu anlatımları hesapsız okunur. Quiz, slayt ve deneme için hesap gerekir.
Fen Bilimleri için çalışma yolu
Konu anlatımları hesapsız okunur; quiz, slayt ve deneme için hesap gerekir.
Bu sayfa Kütle ve Ağırlık İlişkisi konusunun anlatımını, kazanımlarını ve örnek sorularını içerir. Konuyla ilgili tüm sorular için testi çöz, diğer konular için DersTeders ana sayfasına geçebilirsin.
Bu konuyu çalış: hesap aç, ilerlemen kaydedilsin.
Hesap aç