Sıralı, Bağlı ve Çok Anlamlı Cümleler — Çalışma Sayfası

Bu konuda öğrenecekleriniz

• Sıralı ve bağlı cümleleri tanıyıp aralarındaki farkı açıklar.
• Sıralı cümleleri uygun bağlaçlarla birleştirir.
• Ve, ama, ya da, ki, de, da bağlaçlarının anlamlarını karşılaştırır.
• Çok anlamlı sözcüğün anlamını cümle bağlamına göre belirler.
• Özne ve yükleme göre cümleleri yorumlar, noktalama kuralını uygular.

Önemli noktalar

• Sıralı cümleler yan yana geldiğinde aralarına virgül konmaz; her biri nokta ile biter ve tek başına anlamlıdır.
• Bağlı cümlede cümleler ortak bir öznenin, nesnenin ya da yüklemin üzerine kurulur ve aralarında bağlaç bulunur.
• De ve da bağlaçları özneden sonra gelir, sıralama anlamı taşır ve ayrı yazılır; bunlar hâl eki değildir.
• Çok anlamlı sözcükler bağlama göre gerçek ya da mecaz anlam kazanır; anlam cümlenin yapısından anlaşılır.
• Aynı sözcükler farklı cümlelerde kurulduğunda cümlenin anlamı değişebilir; bu yüzden çevreye bakılmalıdır.
• Cümle yapısına göre yorumda önce özne, sonra yüklem bulunur; ikisi arasında kalanlar tümleç veya zarf olur.

Formüller ve kurallar

• Sıralı cümle = birbirinden bağımsız, nokta ile ayrılmış cümledir.
• Bağlı cümle = ortak özne, nesne ya da yüklem üzerinde birleşen yapıdır.
• Birleştirme kuralı: Ortak özneyi at, bağlacı ekle, yüklemin çekimini bağlaca göre değiştir.
• Varlık bağlaçları: ve, ama, ya da, ki, de, da. Açıklayıcı bağlaçlar: göre, üzere, ötürü.
• Sıralı cümlelerde ortak özne olabilir ama şart değildir; yüklemler farklı kişilere ait olabilir.
• Çok anlamlı sözcüğün anlamı, cümlenin öznesinden ve yükleminden yararlanılarak belirlenir.
• Noktalama ölçüsü: sıralı cümleler nokta ile, birbirini tamamlayan öbekler virgülle ayrılır.

Sık yapılan hatalar

• Ortak özneyi tekrarlamak: Ortak özne ikinci cümlede yeniden yazılmaz. Özneyi iki kez yazmak cümleyi gereksiz uzatır ve yapı hatası görünümü verir.
• Bağlacı atlayıp virgülle bağlamak: Sıralı cümleleri yalnızca virgülle birbirine bağlamak yerine ve, ama, ya da gibi bir bağlaç kullanılmalıdır.
• De bağlacını ek sanmak: Annem de geldi cümlesinde de bağlaç olduğu için ayrı, bahçeden geldi cümlesinde ise ek olduğu için bitişik yazılır.
• Bağlamı okumadan anlam seçmek: Çok anlamlı sözcüğün tek bir anlamını doğrudan seçmek yanıltır; özne ve yüklemden yararlanılmalıdır.
• Noktalama işaretini yerinde kullanmamak: Bağlı cümleyi virgülle bölmek ya da iki sıralı cümleyi nokta ile birleştirmek cümlenin yapısını bozar.

Hızlı tekrar ipuçları

• Birleştirme çalışmasında ikinci cümleyi önce sessize alın, eksik özneyi bulun; sonra bağlacı yerine koyun.
• Sözcüğün anlamını bulmak için cümlenin tamamını okuyun, sonra özneyle yüklem arasındaki ilişkiye bakın.
• Sıralı cümlede yüklemlerin aynı kişiye ait olması şart değildir; farklılık iki cümlenin ayrı olduğunu gösterir.
• Noktalama kontrolünde virgülü tümleçlerin arasına değil, birbirini tamamlayan iki yüklemin arasına koyun.
• Yazdığınız cümleyi sesli okuyun; nefesiniz kesildiği yeri nokta, devam ettiğiniz yeri ise bağlaç olarak işaretleyin.

Kendini dene

Bu sayfayı okuduktan sonra Sıralı, Bağlı ve Çok Anlamlı Cümleler konusunun çözümlü sorularını çöz.

Konu anlatımına dön · Hesap aç, ilerlemen kaydedilsin