Yazma Süreci ve Taslak

Konu Anlatımı

Bu Derste Ne Öğreneceğiz?

Bu derste şunları öğreneceksin:

• Yazma sürecinin aşamalarını sırayla açıklayabilir
• Konu ve izleği daraltarak yazılacak metnin sınırını belirleyebilir
• Taslak yazmanın neden gerekli olduğunu gerekçesiyle açıklayabilir
• Bir metni paragraflara bölerek planlayabilir
• Yazdığı metni düzenleme ve son kontrol aşamalarından geçirebilir

Ön Bilgi

Bu konuyu anlamak için önce Afiş ve İlan Metni konusunu bilmen gerekir. Afiş, bir olayı, etkinliği ya da bir bilgiyi geniş bir kitleye duyurmak için hazırlanan kısa ve görsel bir metindir.

• Afiş ve ilan metninin amacını belirleyebilir
• Afiş metninde başlık ve kısa ifade kullanabilir
• Görsel ve renklerin anlatıma katkısını açıklayabilir

Konu belirleme, amaç ve izlek seçme, taslak yazma, paragraf planlama, düzenleme ve son kontrol aşamalarını sırayla öğrenir; taslağın geçici ve düzeltilebilir olma amacını anlayarak kendi yazma planını oluşturur.

Konu Nedir?

Yazma sürecinin aşamalarını sırayla açıklayabilir Yazma, konu belirlemeden başlar; konu daraltılmadan metin yazılmaz.

Hedefler

• Yazma sürecinin aşamalarını sırayla açıklayabilir
• Konu ve izleği daraltarak yazılacak metnin sınırını belirleyebilir
• Taslak yazmanın neden gerekli olduğunu gerekçesiyle açıklayabilir
• Bir metni paragraflara bölerek planlayabilir
• Yazdığı metni düzenleme ve son kontrol aşamalarından geçirebilir

Önemli Noktalar

Yazma, konu belirlemeden başlar; konu daraltılmadan metin yazılmaz.

Okurun kim olduğu belirlenmeden üslup seçilemez.

İzlek metnin eksenidir, amaç ise okurda uyandırılması istenen etkiyi belirtir.

Taslakta eksik cümle ve zayıf geçiş normaldir; taslak güzellik amacı taşımaz.

Her paragraf tek bir düşünceyi taşır ve giriş, gövde, sonuç düzeni izler.

Düzenleme anlam, dil ve görünüm denetimlerinden oluşur; son kontrol ayrı bir turdur.

Kurallar ve Örüntüler

Örnekler

1. Örnek 1: Konuyu Daraltma "Doğa" konulu geniş bir yazı yerine yazılacak somut ve daraltılmış konuyu örnekleyiniz.

   Adım 1: Geniş konuyu görün: doğanın bütünü çok geniştir.

   Adım 2: Doğanın bir parçasını seç: ağaçlar, çiçekler ya da kuşlar.

   Adım 3: Seçilen parçayı da daralt: tek bir ağacın gölgesi.

   Adım 4: Daraltılmış konunun yazılabilir bir sınırı olduğunu doğrula.

   Sonuç: "Bahçedeki tek bir elma ağacının gölgesi, insanı neden dinlendirir?" başlığı, daraltılmış ve yazılabilir bir konudur.

2. Örnek 2: İzlek ve Amacı Belirleme Bir sınıf gazetesi hazırlamak için izlek ve amaç örneği veriniz.

   Adım 1: Metnin bütününün hangi eksende döndüğünü düşün.

   Adım 2: Ekseni tek cümleyle anlat.

   Adım 3: Gazetenin okurda ne uyandırmasını istediğini sor.

   Adım 4: Amacı izlekle ilişkilendirerek yaz.

   Sonuç: İzlek: sınıftaki birlikte yapılan çalışmalar. Amaç: okuru bu çalışmalara katılmaya isteyen bir davet.

3. Örnek 3: Taslak Parçasını Değerlendirme Yukarıdaki taslak parçasında eksik kalan iki noktayı belirleyiniz.

   Adım 1: Taslağın hangi konuyu ele aldığını bul.

   Adım 2: Paragrafın girişinin olup olmadığını denetle.

   Adım 3: Paragrafın sonunda bir hüküm bulunup bulunmadığına bak.

   Adım 4: Sonucu bir cümleyle eklemenin gerektiğini belirt.

   Sonuç: Paragrafta bir giriş cümlesi yoktur ve metin bir hükümle bitmemektedir. Taslakta son cümle yerine bir bağlayıcı cümle eklenmelidir.

4. Örnek 4: Paragraf Planı Hazırlama Okul bahçesinin güzelliklerini anlatan dört paragraflık bir yazı için başlık planını çıkarınız.

   Adım 1: Ana düşunceyi tek cümleyle yaz.

   Adım 2: Bu düşünceyi destekleyen üç başlık belirle.

   Adım 3: Her başlığı bir örnekle destekle.

   Adım 4: Başlıkları giriş, gövde ve sonuç sırasına koy.

   Sonuç: Giriş: Bahçeye giriş anı. Gövde: Renkler, sesler ve kokular. Gövde: Ağaçların gölgesi. Sonuç: Bahçedeki sessiz saatlerin anlamı.

5. Örnek 5: Son Kontrol Listesi Yazdığınız kısa bir metin için son kontrolde bakılacak dört noktayı yazınız.

   Adım 1: Metnin başında okurun anlayacağı bir başlık var mı diye bak.

   Adım 2: Her paragrafta yalnızca bir düşünce olduğunu doğrula.

   Adım 3: Noktalama ve yazım denetimini yap.

   Adım 4: Metni sesli okuyarak tekrarsız anlatıp anlatmadığını denetle.

   Sonuç: Başlık, paragraf tek düşünce, noktalama ve yazım, tekrarsız anlatım: dört kontrol noktası son kontrolde sırayla denetlenir.

Basit Örnek

Önce kolay bir örnekle başlayalım.

Örnek 1: Konuyu Daraltma

"Doğa" konulu geniş bir yazı yerine yazılacak somut ve daraltılmış konuyu örnekleyiniz.

1. Adım 1: Geniş konuyu görün: doğanın bütünü çok geniştir.
2. Adım 2: Doğanın bir parçasını seç: ağaçlar, çiçekler ya da kuşlar.
3. Adım 3: Seçilen parçayı da daralt: tek bir ağacın gölgesi.
4. Adım 4: Daraltılmış konunun yazılabilir bir sınırı olduğunu doğrula.

Cevap: "Bahçedeki tek bir elma ağacının gölgesi, insanı neden dinlendirir?" başlığı, daraltılmış ve yazılabilir bir konudur.

İleri Örnek

Şimdi daha zor bir örneği birlikte çözelim.

Örnek 5: Son Kontrol Listesi

Yazdığınız kısa bir metin Cevap anahtarı: 1) Doğru. Yazma süreci = konu + amaç ve izlek + taslak + planlama + düzenleme + son kontrol 2) Doğru. Konu = daraltılmış, somut ve sınırlı alan 3) Doğru. İzlek = metnin ana ekseni

Sonra dene: bu konudaki açık uçlu görevi çöz ve puanlama anahtarıyla karşılaştır.

İlgili Konular

Bu konuyu daha sağlam öğrenmek için şu konularla birlikte çalışabilirsin:

• Anlatım ve Üslup Anlatım, düşüncenin sözle ya da yazıyla başkasına aktarılmasıdır.
• Afiş ve İlan Metni Afiş, bir olayı, etkinliği ya da bir bilgiyi geniş bir kitleye duyurmak için hazırlanan kısa ve görsel bir metindir.
• Dinleme ve Not Alma Dinleme, sözle aktarılan bir anlamı kavrama etkinliğidir.

Adım Adım Çözülmüş Örnekler

İki örneği birlikte adım adım çözelim.

Örnek 1: Konuyu Daraltma

Örnek 1: Konuyu Daraltma

"Doğa" konulu geniş bir yazı yerine yazılacak somut ve daraltılmış konuyu örnekleyiniz.

1. Adım 1: Geniş konuyu görün: doğanın bütünü çok geniştir.
2. Adım 2: Doğanın bir parçasını seç: ağaçlar, çiçekler ya da kuşlar.
3. Adım 3: Seçilen parçayı da daralt: tek bir ağacın gölgesi.
4. Adım 4: Daraltılmış konunun yazılabilir bir sınırı olduğunu doğrula.

Cevap: "Bahçedeki tek bir elma ağacının gölgesi, insanı neden dinlendirir?" başlığı, daraltılmış ve yazılabilir bir konudur.

Örnek 2: İzlek ve Amacı Belirleme

Örnek 2: İzlek ve Amacı Belirleme

Bir sınıf gazetesi hazırlamak için izlek ve amaç örneği veriniz.

1. Adım 1: Metnin bütününün hangi eksende döndüğünü düşün.
2. Adım 2: Ekseni tek cümleyle anlat.
3. Adım 3: Gazetenin okurda ne uyandırmasını istediğini sor.
4. Adım 4: Amacı izlekle ilişkilendirerek yaz.

Cevap: İzlek: sınıftaki birlikte yapılan çalışmalar. Amaç: okuru bu çalışmalara katılmaya isteyen bir davet.

Kavram Karşılaştırma Tablosu

Aynı derste geçen kavramları yan yana koyup karşılaştıralım.

Öğrendiklerimizi Pekiştirelim

Her öğrendiğimiz bilgiyi günlük hayattan bir durumla eşleştirerek pekiştirelim.

Özet

• Yazma, tek bir oturuşta değil, birbiriyle bağlı aşamalar zinciri içinde gerçekleşen bir süreçtir.
• İlk aşamada konu belirlenir ve daraltılır; okurun kim olduğu düşünülür, çünkü okura göre üslup değişir.
• İkinci aşamada izlek ve amaç kararlaştırılır.
• İzlek, metnin ana eksenidir; amaç ise okurda uyandırılması istenen etkidir.
• Üçüncü aşamada taslak yazılır.

Sık Yapılan Hatalar

Bu derste en sık yapılan hataları bulacaksın. Her satırda üç şey var: hata ne, neden yanlış, doğrusu ne.

• Hata — neden yanlış: Taslağı, son hâli gibi yazmaya çalışmak ve eksik kalan yerleri kendi kendine yamamak. Neden yanlış: Taslağın amacı güzellik değil, fikirleri kâğıda dökmektir. İlk yazımda eksik kalan yerleri bırakmak, metni sonraki turda rahat tamamlamayı sağlar. Doğrusu için yukarıdaki kuralı uygula ve sonucu tekrar kontrol et.
• Hata — neden yanlış: Konuyu daraltmadan, her şeyi anlatacak biçimde yazmaya başlamak. Neden yanlış: Geniş bir konuda izlek ve sınır belirlenemez. Metin, okuru hiçbir yöne götürmeyen dağınık bir yazı hâline gelir. Doğrusu için yukarıdaki kuralı uygula ve sonucu tekrar kontrol et.
• Hata — neden yanlış: Paragraf planlamayı atlayıp cümleleri gelişigüzel sırayla yazmak. Neden yanlış: Her paragraf tek bir düşünceyi taşımalıdır. Planlama yapılmadığında paragraflar birbirine bağlanmaz ve okur düşünceyi takip edemez. Doğrusu için yukarıdaki kuralı uygula ve sonucu tekrar kontrol et.
• Hata — neden yanlış: Son kontrolü hiç yapmadan metni teslim etmek. Neden yanlış: Yazar yazarken yazdığını aynı biçimde görmez. Son kontrol turu, yazım yanlışlarını, eksik cümleleri ve kopuk geçişleri yakalamak için zorunludur. Doğrusu için yukarıdaki kuralı uygula ve sonucu tekrar kontrol et.

Kendini Dene

Aşağıdaki üç cümleyi incele ve her birinin doğru olup olmadığını belirle.

1. Yazma, konu belirlemeden başlar; konu daraltılmadan metin yazılmaz. — doğru mu?
2. Okurun kim olduğu belirlenmeden üslup seçilemez. — doğru mu?
3. İzlek metnin eksenidir, amaç ise okurda uyandırılması istenen etkiyi belirtir. — doğru mu?

Cevap anahtarı: 1) Doğru. Yazma süreci = konu + amaç ve izlek + taslak + planlama + düzenleme + son kontrol 2) Doğru. Konu = daraltılmış, somut ve sınırlı alan 3) Doğru. İzlek = metnin ana ekseni

Sonra dene: bu konudaki açık uçlu görevi çöz ve puanlama anahtarıyla karşılaştır.