Doğa-İnsan İlişkisi

Konu Anlatımı

Bu Derste Ne Öğreneceğiz?

Bu derste şunları öğreneceksin:

• Doğada bulunan temel varlıkları tanımlar.
• Doğanın insan yaşamı üzerindeki etkilerini açıklar.
• İnsan faaliyetlerinin doğa üzerindeki etkilerini örneklerle gösterir.
• Doğa ile uyum içinde yaşamanın yollarını sıralar.
• Doğal kaynakların neden korunması gerektiğini açıklar.

Ön Bilgi

Bu konuyu anlamak için önce Doğal Afetler konusunu bilmen gerekir. Doğal afet, doğa olaylarının insan ve mala zarar vermesidir; deprem, sel, heyelan, çığ ve orman yangını başlıcalarıdır.

• Başlıca doğal afet türlerini ve oluşum nedenlerini açıklar.
• Deprem anında ve sonrasında yapılması gerekenleri sıralar.
• Afet çantasında bulunması gereken malzemeleri belirtir.

Doğa Nedir?

Doğa; hava, su, toprak, güneş, bitkiler ve hayvanların oluşturduğu bütündür. İnsan da bu doğanın bir parçasıdır ve doğa ile insan birbirini sürekli etkiler.

Doğa İnsanı Nasıl Etkiler?

Doğa, insanın yaşamını pek çok yönden belirler. Güneşin hareketi gündüzü ve geceyi belirler; mevsimlerin değişmesi ise ağaçların yaprak dökmesine ve çiçek açmasına neden olur. İklim, bitkilerin nerede yetişeceğini etkiler. Dağlık yerlerde çam, kıyılarda ise farklı ağaçlar yetişir.

Doğa bazen tehlikelidir. Deprem, sel, kuraklık ve heyelan gibi olaylar insanın canına ve yapılarına zarar verebilir. Doğanın gücünü bilmek gerekir.

İnsan Doğayı Nasıl Etkiler?

İnsan yaşamını sürdürmek için doğadan yararlanır, ancak bazı yanlış davranışlarıyla doğaya zarar verir. Çevre kirliliği, ağaçların kesilmesi ve aşırı avlanma bu zararların başında gelir.

• Fabrika ve ev atıklarının suya karışması suyun kirlenmesine yol açar.
• Ormanların kesilmesi toprağı koruyan ağaçları yok eder, toprak erozyonunu artırır.
• Aşırı avlanma bazı hayvan türlerini tehlike altına sokar.
• Yapıların doğal alanları kaplaması hayvanların yaşam alanlarını daraltır.

Bu davranışların ortak noktası, doğanın sınırlı olduğunun unutulmasıdır.

Dengeli Bir İlişki İçin Ne Yapmalıyız?

İnsanın doğayla uyum kurması, doğal kaynakların sınırlı olduğunu bilmesiyle başlar.

Örnek: Muslakta Kaybedilen Su

Bir musluk, kapatılmayı unutulduğu için bir süre açık kalmıştır. Açık çalışan bir musluk dakikada yaklaşık 10 litre su harcar.

1. Musluğun açık kaldığı süre 15 dakika olarak hesaplanır.
2. Bir dakikadaki su miktarı ile süre çarpılır: 10 x 15.
3. 10 x 15 işlemi sonucu 150 litre su kaybedildiğini gösterir.
4. Bu su miktarı yaklaşık on beş dakikalık bir duşta harcanan su kadardır.

Basit Örnek

Önce kolay bir örnekle başlayalım.

Örnek 1: Muslakta Kaybedilen Su

Açık kalan bir musluk dakikada 10 litre su harcamaktadır. Musluk 15 dakika açık kaldığında ne kadar su kaybedilir?

1. Bir dakikada kaybedilen su miktarı 10 litredir.
2. Açık kalma süresi 15 dakikadır.
3. Su miktarı, dakika sayısıyla çarpılır: 10 x 15 bulunur.
4. 10 x 15 işlemi sonucu 150 litre su kaybedildiğini gösterir.
5. Bu su miktarı yaklaşık on beş dakikalık bir duşta harcanan su kadardır.

Cevap: 150 litre su kaybedilir.

İleri Örnek

Şimdi daha zor bir örneği birlikte çözelim.

Örnek 5: Yıllık Su Tasarrufu

Bir aile musluğu düzenli kapatarak günde 20 litre su tasarrufu etmektedir. Bu aile bir yılda ne kadar su tasarrufu eder?

1. Günlük tasarruf edilen su miktarı 20 litredir.
2. Bir yıl 365 gün sürer.
3. Günlük tasarruf yıllık tasarrufla çarpılır: 20 x 365 bulunur.
4. 20 x 300 ve 20 x 65 sonuçları toplandığında 7300 litre bulunur.

Cevap: Yılda 7300 litre su tasarrufu edilir.

Adım Adım Çözülmüş Örnekler

İki örneği birlikte adım adım çözelim.

Cevap: 150 litre su kaybedilir.

Örnek 2: Ağaçsızlaşmanın Sonuçları

Bir köyde yıllar içinde ağaç sayısı giderek azalmıştır. Bu durumda neler olabilir?

1. Ağaç kökleri toprağı tutar ve yağışın toprağı yıkamasını engeller.
2. Ağaç azalınca toprağı tutan yapı da azalır.
3. Toprak, suyla birlikte kolayca taşınmaya başlar ve erozyon artar.
4. Bitki örtüsü azalınca canlıların barınma ve beslenme alanı daralır.

Cevap: Toprak erozyonu artar, bitki örtüsü azalır ve canlıların yaşam alanı daralır.

Kavram Karşılaştırma Tablosu

Aynı derste geçen kavramları yan yana koyup karşılaştıralım.

Öğrendiklerimizi Yaşamla Bağlayalım

Her öğrendiğimiz bilgiyi günlük yaşamdan bir durumla eşleştirelim.

Özet

Doğa, insanı hem rahatlatır hem de tehlikeye sokabilir. İnsan ise doğayı değiştirebilen tek canlıdır. Ağaç kesmek, atık bırakmak ve aşırı avlanmak doğaya büyük zarar verirken su tasarrufu yapmak, ağaç dikmek, geri dönüşüm yapmak ve çöp atmamak doğayı korur. Doğa ile uyum içinde yaşamak, gelecek nesillere daha temiz bir dünya bırakmanın en doğru yoludur.

Sık Yapılan Hatalar

• Doğanın yalnızca insanı etkilediğini sanmak. Oysa insan da doğayı sürekli değiştirir.
• Ağaç kesmenin hiçbir zararı olmadığını düşünmek. Kesilen ağaç havayı temizleyemez ve toprağı tutamaz.
• Suyu bol bulduğumuz için israf etmek. Su sınırlı bir kaynaktır ve her damla önemlidir.

Kendini Dene

Aşağıdaki üç cümleyi incele ve her birinin doğru olup olmadığını belirle.

1. Doğa; hava, su, toprak, güneş, bitkiler, hayvanlar ve kayaları kapsayan bir bütündür. — doğru mu?
2. Mevsim, sıcaklık ve yağış değişimleri bitkilerin gelişimini doğrudan etkiler. — doğru mu?
3. Deprem, sel, heyelan ve kuraklık doğanın gücünü gösteren olaylardandır. — doğru mu?

Cevap anahtarı: 1) Doğru. Doğa insanı etkiler, insan da doğayı değiştirir. 2) Doğru. Ağaç sayısı azaldıkça toprak erozyonu riski artar. 3) Doğru. Geri dönüşüm, yeni hammadde ihtiyacını azaltır.

Sonra dene: bu konudaki açık uçlu görevi çöz ve puanlama anahtarıyla karşılaştır.

İlgili Konular

Bu konuyu daha sağlam öğrenmek için şu konularla birlikte çalışabilirsin:

• Afetlerin Etkilerinin Azaltılması Afet; doğal ya da insan kaynaklı nedenlerle ortaya çıkıp insanların yaşamını olumsuz etkileyen olaydır.
• Doğal Afetler Doğal afet, doğa olaylarının insan ve mala zarar vermesidir; deprem, sel, heyelan, çığ ve orman yangını başlıcalarıdır.
• Kültür ve Kültürel Miras Kültür, bir toplumun dil, gelenek, sanat, mimari ve yaşam biçimini kapsayan maddi ve manevi değerleridir.