Doğal Afetler

Konu Anlatımı

Bu Derste Ne Öğreneceğiz?

Bu derste şunları öğreneceksin:

• Başlıca doğal afet türlerini ve oluşum nedenlerini açıklar.
• Deprem anında ve sonrasında yapılması gerekenleri sıralar.
• Afet çantasında bulunması gereken malzemeleri belirtir.
• Sel, heyelan ve yangın durumunda doğru korunma davranışını seçer.

Ön Bilgi

Bu konuyu anlamak için önce Temel Harita Bilgisi ve Harita Türleri konusunu bilmen gerekir. Harita, yeryüzünün belirli bir ölçeğe göre küçültülerek çizilmiş görünümüdür ve üzerinde başlık, açıklama, ölçek, yön göstergesi ile koordinat çizgileri bulunur.

• Haritanın ne olduğunu ve gerçekle arasındaki ilişkiyi açıklar.
• Bir haritada bulunması gereken temel parçaları belirtir.
• Harita türlerini kullanım amaçlarıyla birlikte karşılaştırır.

Deprem, sel, heyelan, çığ ve orman yangını; afet öncesi, sırasında ve sonrasında davranışlar.

Konu Nedir?

Başlıca doğal afet türlerini ve oluşum nedenlerini açıklar. Afet öncesi hazırlık, afet anındaki en büyük güvencemizdir.

Hedefler

• Başlıca doğal afet türlerini ve oluşum nedenlerini açıklar.
• Deprem anında ve sonrasında yapılması gerekenleri sıralar.
• Afet çantasında bulunması gereken malzemeleri belirtir.
• Sel, heyelan ve yangın durumunda doğru korunma davranışını seçer.

Önemli Noktalar

Afet öncesi hazırlık, afet anındaki en büyük güvencemizdir.

Deprem sırasında asansör kullanılmaz ve paniğe kapılıp koşulmaz.

Artçı sarsıntılar sürdüğü için binaya hemen dönülmez.

Sel ve heyelanda ilk hedef yüksek ve sağlam bir yere çıkmaktır.

112'yi ararken adres ve durum açık ve sakin biçimde anlatılır.

Kurallar ve Örüntüler

Örnekler

1. Örnek 1: Afet Türü Tanıma Aşırı yağmur sonunda dere yataklarının taşarak evleri basması hangi afettir?

   Adım 1: Olayın aşırı yağışla başladığını belirleriz.

   Adım 2: Suyun taşarak baskın yapması sel tanımına uyar.

   Adım 3: Deprem yer sarsıntısı, heyelan toprak kaymasıdır; bu yüzden değildir.

   Sonuç: Sel afetidir.

2. Örnek 2: Deprem Anı Davranışı Ders sırasında sarsıntı başladı. Sınıfta en doğru davranış hangisidir?

   Adım 1: Çıkışa doğru koşmak izdiham yaratır, bu yapılmaz.

   Adım 2: Masanın yanına çöküp baş ve boyun korunur.

   Adım 3: Sarsıntı bitince öğretmenin yönlendirmesiyle sıra sıra dışarı çıkılır.

   Sonuç: Çök, kapan, tutun hareketini yapıp talimatla tahliye olmak.

3. Örnek 3: Afet Çantası Kontrolü Afet çantasına konulması en uygun malzeme hangisidir?

   Adım 1: Çantanın amacı elektrik ve iletişim kesilirken hayatta kalmayı sağlamaktır.

   Adım 2: Su, el feneri ve radyo bu amaçla gereklidir.

   Adım 3: Oyun konsolu ve büyük oyuncaklar bu amaç için gereksizdir.

   Sonuç: El feneri, su ve düdük gibi malzemelerden biri.

4. Örnek 4: Sınav Tipi Eşleştirme Karlı dağlarda kış aylarında sık görülen ve yamaçtan aşağı inen kar kütlelerine ne ad verilir?

   Adım 1: Olayın kar ile ilgili olduğunu belirleriz.

   Adım 2: Kar kütlelerinin kaymasına çığ denir.

   Adım 3: Heyelan toprağın, çığ ise karın kaymasıdır; ikisini karıştırmamak gerekir.

   Sonuç: Çığ

Basit Örnek

Önce kolay bir örnekle başlayalım.

Örnek 1: Afet Türü Tanıma

Aşırı yağmur sonunda dere yataklarının taşarak evleri basması hangi afettir?

1. Adım 1: Olayın aşırı yağışla başladığını belirleriz.
2. Adım 2: Suyun taşarak baskın yapması sel tanımına uyar.
3. Adım 3: Deprem yer sarsıntısı, heyelan toprak kaymasıdır; bu yüzden değildir.

Cevap: Sel afetidir.

İleri Örnek

Şimdi daha zor bir örneği birlikte çözelim.

Örnek 4: Sınav Tipi Eşleştirme

Karlı dağlarda kış aylarında sık görülen ve yamaçtan aşağı inen kar kütlelerine ne ad verilir?

1. Adım 1: Olayın kar ile ilgili olduğunu belirleriz.
2. Adım 2: Kar kütlelerinin kaymasına çığ denir.
3. Adım 3: Heyelan toprağın, çığ ise karın kaymasıdır; ikisini karıştırmamak gerekir.

Cevap: Çığ

Adım Adım Çözülmüş Örnekler

İki örneği birlikte adım adım çözelim.

Cevap: Sel afetidir.

Örnek 2: Deprem Anı Davranışı

Ders sırasında sarsıntı başladı. Sınıfta en doğru davranış hangisidir?

1. Adım 1: Çıkışa doğru koşmak izdiham yaratır, bu yapılmaz.
2. Adım 2: Masanın yanına çöküp baş ve boyun korunur.
3. Adım 3: Sarsıntı bitince öğretmenin yönlendirmesiyle sıra sıra dışarı çıkılır.

Cevap: Çök, kapan, tutun hareketini yapıp talimatla tahliye olmak.

Kavram Karşılaştırma Tablosu

Aynı derste geçen kavramları yan yana koyup karşılaştıralım.

Öğrendiklerimizi Pekiştirelim

Öğrendiğimiz her bilgiyi bir durumla ilişkilendirerek pekiştirelim.

Sık Yapılan Hatalar

• Depremde balkona ya da pencereye koşmak: Cam kırıkları ve devrilen eşyalar yaralanmaya yol açar; korunma için sağlam ve alçak bir alan seçilir.
• Deprem sonrası hemen binaya dönmek: Artçı sarsıntılar sürdüğü için bina tekrar hasar alabilir, tahliye talimatları beklenmelidir.
• Çığ ile heyelanı karıştırmak: Çığ karın, heyelan toprağın kaymasıdır; soruda hangi maddenin hareket ettiği ipucudur.
• 112'yi ararken gereksiz uzun konuşmak: Adres, konum ve durum kısa ve net söylenmezse yardım gecikir, hat gereksiz yere meşgul olur.

İpuçları

• Afet çantanı ailece hazırlayıp kapının yakınına koyma alışkanlığı edin.
• Sınavda afet ile korunma yolunu eşleştirirken önce olayın maddesini belirle.
• Deprem sorularında çök, kapan, tutun ifadesini içeren şıkları öncelikle incele.
• 112, AFAD ve artçı sarsıntı bilgilerini ayrı kartlara yazıp tekrar et.

Özet

Doğal afet, doğa olaylarının insan ve mala zarar vermesidir; deprem, sel, heyelan, çığ ve orman yangını başlıcalarıdır. Depremde çök-kapan-tutun yapılır, asansör kullanılmaz; sel ve heyelanda yükseltilere çıkılır. Afet çantası önceden hazırlanır, acil durumda 112 aranır ve sakin davranış kayıpları azaltır.

Kendini Dene

Aşağıdaki üç cümleyi incele ve her birinin doğru olup olmadığını belirle.

1. Afet öncesi hazırlık, afet anındaki en büyük güvencemizdir. — doğru mu?
2. Deprem sırasında asansör kullanılmaz ve paniğe kapılıp koşulmaz. — doğru mu?
3. Artçı sarsıntılar sürdüğü için binaya hemen dönülmez. — doğru mu?

Cevap anahtarı: 1) Doğru. Doğal afet: doğa olayının insan ve mala zarar vermesi 2) Doğru. Depremde korunma: çök, kapan, tutun 3) Doğru. Deprem büyüklüğü Richter ölçeğiyle ölçülür

Sonra dene: bu konudaki açık uçlu görevi çöz ve puanlama anahtarıyla karşılaştır.

İlgili Konular

Bu konuyu daha sağlam öğrenmek için şu konularla birlikte çalışabilirsin:

• Doğa-İnsan İlişkisi Doğa; hava, su, toprak, bitkiler ve hayvanların oluşturduğu bütündür.
• Temel Harita Bilgisi ve Harita Türleri Harita, yeryüzünün belirli bir ölçeğe göre küçültülerek çizilmiş görünümüdür ve üzerinde başlık, açıklama, ölçek, yön göstergesi ile koordinat çizgileri bulunur.
• Afetlerin Etkilerinin Azaltılması Afet; doğal ya da insan kaynaklı nedenlerle ortaya çıkıp insanların yaşamını olumsuz etkileyen olaydır.