İstek ve İhtiyaçlar

Konu Anlatımı

Bu Derste Ne Öğreneceğiz?

Bu derste şunları öğreneceksin:

• İhtiyaç ile isteği kesin bir ölçütle ayırt eder.
• İhtiyaçları anlamalarına göre sınıflandırır.
• Bir ihtiyacın başka bir yolla karşılanması durumunu ikame olarak açıklar.
• Beklenmedik ihtiyaçların neler olabileceğini örnekler.
• İhtiyaç ve istekler arasında sınırlı kaynaklarla nasıl karar verileceğini uygular.

Ön Bilgi

Bu konuyu anlamak için önce Doğal Kaynakların Tüketimi konusunu bilmen gerekir. Doğal kaynaklar su, orman, toprak, maden, doğal gaz ve taş kömürü gibi doğanın sunduğu varlıklardır.

• Başlıca doğal kaynak türlerini tanır ve sınıflandırır.
• Doğal kaynakların tükenebilir ve tükenmez oluşunu karşılaştırır.
• Hammadde kavramını açıklar ve üretimdeki yerini belirtir.

İhtiyaç ile istek ayrımı, ayırt etme yöntemleri, ikame, beklenmedik ihtiyaçlar ve sınırlı kaynaklarla doğru karar verme.

Konu Nedir?

İhtiyaç ile isteği kesin bir ölçütle ayırt eder. Su, yiyecek, barınak, ısınma, uyku, güvenlik ve sağlık temel ihtiyaçlardır.

Hedefler

• İhtiyaç ile isteği kesin bir ölçütle ayırt eder.
• İhtiyaçları anlamalarına göre sınıflandırır.
• Bir ihtiyacın başka bir yolla karşılanması durumunu ikame olarak açıklar.
• Beklenmedik ihtiyaçların neler olabileceğini örnekler.
• İhtiyaç ve istekler arasında sınırlı kaynaklarla nasıl karar verileceğini uygular.
• Bir isteğin zamanla ihtiyaca dönüşebileceğini fark eder.

Önemli Noktalar

Su, yiyecek, barınak, ısınma, uyku, güvenlik ve sağlık temel ihtiyaçlardır.

Oyuncak, gezi, tatlı ve yeni kıyafet isteğe örnektir.

Zorunluluk, ikame ve ortaklık testleri ihtiyaç ile isteği ayırt etmeyi kolaylaştırır.

İhtiyaçlar karşılanmadan isteklere sıra gelmez.

İhtiyaçlar dört başlıkta incelenebilir: yaşamı sürdürme, güvenlik ve sağlık, sosyal ilişki, özgürlük ve öğrenme.

Beklenmedek ihtiyaçlar da zorunludur; planlanmamış olmaları ihtiyaç olmalarını etkilemez.

Bir ihtiyacın başka malzemeyle karşılanmasına ikame denir.

Bazı istekler zamanla zorunlu hâle gelerek ihtiyaca dönüşebilir.

Kurallar ve Örüntüler

Örnekler

1. Örnek 1: İhtiyaç mı İstek mi? Aşağıdakilerden hangisi istektir, yani temel ihtiyaç değildir?

   Adım 1: Seçenekleri zorunluluk testine sokarız.

   Adım 2: Su, yemek ve barınak olmadan yaşam sürer.

   Adım 3: Yeni bir oyuncak olmadan yaşam sürdüğü için o bir istektir.

   Sonuç: Yeni bir oyuncak.

2. Örnek 2: Beklenmedik İhtiyaç Bulma Şiddetli yağmurdan sonra mahallede su sıkıntısı yaşanması hangi tür ihtiyaca örnektir?

   Adım 1: Olay planlanmamış bir durumdur, yani beklenmediktir.

   Adım 2: İçilecek su olmaması yaşamı doğrudan etkiler.

   Adım 3: Bu yüzden temiz su ihtiyacı beklenmedik bir ihtiyaçtır.

   Sonuç: Beklenmedik bir ihtiyaçtır.

3. Örnek 3: İkame Örneği Ulaşım ihtiyacını otobüs yerine bisikletle karşılamak ne ad alır?

   Adım 1: Ulaşım bir ihtiyaçtır, çünkü günlük yaşam için gereklidir.

   Adım 2: İhtiyaç başka bir araçla karşılanmaktadır.

   Adım 3: Bir ihtiyacın başka yolla karşılanmasına ikame etmek denir.

   Sonuç: İkame etme.

4. Örnek 4: Sıralama Kararı Sınıfça yapılacak bir etkinlik için 3 istek ve 2 ihtiyaç önerildiğinde hangilerine önce yer verilmelidir?

   Adım 1: İhtiyaçlar yaşamı sürdüren zorunlu gereksinimlerdir.

   Adım 2: İstekler ise arzu edilen, karşılanmasa da yaşamı sürdürmeyen şeylerdir.

   Adım 3: Bu yüzden önce 2 ihtiyaca, kalan imkân ölçüsünde isteklere yer verilir.

   Sonuç: Önce 2 ihtiyaç karşılanır.

5. Örnek 5: Listeleme Çalışması Sınıftaki 6 kavramın 4'ü ihtiyaç, 2'si istek olarak ayrılmıştır. İstek olan kaç kavram kalmıştır?

   Adım 1: Toplam kavram sayısı 6'dır.

   Adım 2: İhtiyaç olan dört kavramı toplamdan ayırırız.

   Adım 3: 6 eksi 4 eşittir 2, yani istek olarak ayrılan iki kavram kalmıştır.

   Sonuç: 2 kavram.

Basit Örnek

Önce kolay bir örnekle başlayalım.

Örnek 1: İhtiyaç mı İstek mi?

Aşağıdakilerden hangisi istektir, yani temel ihtiyaç değildir?

1. Adım 1: Seçenekleri zorunluluk testine sokarız.
2. Adım 2: Su, yemek ve barınak olmadan yaşam sürer.
3. Adım 3: Yeni bir oyuncak olmadan yaşam sürdüğü için o bir istektir.

Cevap: Yeni bir oyuncak.

İleri Örnek

Şimdi daha zor bir örneği birlikte çözelim.

Örnek 5: Listeleme Çalışması

Sınıftaki 6 kavramın 4'ü ihtiyaç, 2'si istek olarak ayrılmıştır. İstek olan kaç kavram kalmıştır?

1. Adım 1: Toplam kavram sayısı 6'dır.
2. Adım 2: İhtiyaç olan dört kavramı toplamdan ayırırız.
3. Adım 3: 6 eksi 4 eşittir 2, yani istek olarak ayrılan iki kavram kalmıştır.

Cevap: 2 kavram.

Adım Adım Çözülmüş Örnekler

İki örneği birlikte adım adım çözelim.

Örnek 1: İhtiyaç mı İstek mi?

1. Adım 1: Seçenekleri zorunluluk testine sokarız.
2. Adım 2: Su, yemek ve barınak olmadan yaşam sürer.
3. Adım 3: Yeni bir oyuncak olmadan yaşam sürdüğü için o bir istektir.

Cevap: Yeni bir oyuncak.

Örnek 2: Beklenmedik İhtiyaç Bulma

Şiddetli yağmurdan sonra mahallede su sıkıntısı yaşanması hangi tür ihtiyaca örnektir?

1. Adım 1: Olay planlanmamış bir durumdur, yani beklenmediktir.
2. Adım 2: İçilecek su olmaması yaşamı doğrudan etkiler.
3. Adım 3: Bu yüzden temiz su ihtiyacı beklenmedik bir ihtiyaçtır.

Cevap: Beklenmedik bir ihtiyaçtır.

Kavram Karşılaştırma Tablosu

Aynı derste geçen kavramları yan yana koyup karşılaştıralım.

Öğrendiklerimizi Pekiştirelim

Öğrendiğimiz her bilgiyi bir durumla ilişkilendirerek pekiştirelim.

Sık Yapılan Hatalar

• Pahalı olan her şeyi ihtiyaç saymak: Bir şeyin ihtiyaç olup olmadığı fiyatıyla değil, onsuz yaşanıp yaşanamayacağıyla ölçülür.
• Beklenmedik her şeyi istek saymak: Hastalıkta ilaç, sel sonrası su, kışın ısınma zorunlu ihtiyaçtır; planlanmamış olmaları onları istek yapmaz.
• İsteklerin tamamen yok sayılması gerektiğini düşünmek: İstekler de karşılanabilir, ancak sınırlı imkânlarda ihtiyaçlar her zaman önce gelir.
• İkame ile azaltmayı aynı saymak: İkamede başka bir malzeme kullanılır, azaltmada ise ihtiyacın miktarı düşürülür; ikisi ayrı yollardır.

İpuçları

• Alışveriş listesini iki sütuna böl: ihtiyaçlar ve istekler.
• Bir şeyin ihtiyaç olup olmadığını sormak için kendine üç soruyu sor.
• Beklenmedik ihtiyaç sorularında olayın yaşamı nasıl etkilediğini değerlendir.
• İkame bulmaya çalışırken aynı işi yapan başka bir yol olup olmadığını ara.
• Ayırt ettiğin kavramları bir kâğıda yazıp ertesi gün tekrar et.

Özet

İhtiyaç, yaşamı sürdürmek için zorunlu olan durumlardır; istek isteğe bağlıdır. Ayrımda zorunluluk, ikame ve ortaklık testleri kullanılır. İhtiyaçlar yaşamı sürdürme, güvenlik ve sağlık, sosyal ilişki ve özgürlük başlıklarında incelenebilir. Sel sonrası su, kışın ısınma ve hastalıkta ilaç beklenmedik ihtiyaç örnekleridir. Bir ihtiyacın başka yolla karşılanmasına ikame, ihtiyacın miktarının düşürülmesine azaltma denir.

Kendini Dene

Aşağıdaki üç cümleyi incele ve her birinin doğru olup olmadığını belirle.

1. Su, yiyecek, barınak, ısınma, uyku, güvenlik ve sağlık temel ihtiyaçlardır. — doğru mu?
2. Oyuncak, gezi, tatlı ve yeni kıyafet isteğe örnektir. — doğru mu?
3. Zorunluluk, ikame ve ortaklık testleri ihtiyaç ile isteği ayırt etmeyi kolaylaştırır. — doğru mu?

Cevap anahtarı: 1) Doğru. İhtiyaç: yaşamı sürdürmek için zorunlu olan durumdur 2) Doğru. İstek: isteğe bağlı, arzu edilen şeydir 3) Doğru. Zorunluluk testi: bu olmadan yaşayabilir miyim?

Sonra dene: bu konudaki açık uçlu görevi çöz ve puanlama anahtarıyla karşılaştır.

İlgili Konular

Bu konuyu daha sağlam öğrenmek için şu konularla birlikte çalışabilirsin:

• Ürünlerin Yolculuğu Bir ürünün yolculuğu ham madde, üretim, paketleme, dağıtım, satış ve tüketim aşamalarından oluşur.
• Doğal Kaynakların Tüketimi Doğal kaynaklar su, orman, toprak, maden, doğal gaz ve taş kömürü gibi doğanın sunduğu varlıklardır.
• Üretimde Emek ve Değer Üretim, ihtiyaçlarımızı karşılamak için mal ve hizmet oluşturmaktır.