Doğal Kaynakların Tüketimi

Konu Anlatımı

Bu Derste Ne Öğreneceğiz?

Bu derste şunları öğreneceksin:

• Başlıca doğal kaynak türlerini tanır ve sınıflandırır.
• Doğal kaynakların tükenebilir ve tükenmez oluşunu karşılaştırır.
• Hammadde kavramını açıklar ve üretimdeki yerini belirtir.
• Doğal kaynakları tasarruf etmenin yollarını sıralar.
• Geri dönüşümün çevreyi korumadaki rolünü açıklar.

Ön Bilgi

Bu konuyu anlamak için önce Üretim ve Tüketim – Uygulama ve Değerlendirme konusunu bilmen gerekir. Üretim ve tüketim konusunu uygulamak; ihtiyaç-istek ayrımı, sektör eşleştirme ve bütçe hesabıyla günlük hayata taşınır.

• Öğrendiği üretim ve tüketim bilgisini günlük hayat senaryolarında uygular.
• Harçlık ve bütçe gibi örneklerde doğru hesaplamayı yapar.
• Yapılan tipik hataları fark ederek düzeltir.

Doğal kaynak türleri, tükenme ve tükenmezlik, hammadde kavramı ile tasarruf, geri dönüşüm ve alternatif kaynaklar.

Konu Nedir?

Başlıca doğal kaynak türlerini tanır ve sınıflandırır. Başlıca doğal kaynaklar su, orman, toprak, maden, doğal gaz ve taş kömürüdür.

Hedefler

• Başlıca doğal kaynak türlerini tanır ve sınıflandırır.
• Doğal kaynakların tükenebilir ve tükenmez oluşunu karşılaştırır.
• Hammadde kavramını açıklar ve üretimdeki yerini belirtir.
• Doğal kaynakları tasarruf etmenin yollarını sıralar.
• Geri dönüşümün çevreyi korumadaki rolünü açıklar.
• Günlük hayatında kendi çevresini korumak için neler yapabileceğini belirtir.

Önemli Noktalar

Başlıca doğal kaynaklar su, orman, toprak, maden, doğal gaz ve taş kömürüdür.

Maden, doğal gaz ve toprak tükenebilir kaynaklardır; güneş ve rüzgar tükenmezdir.

Hammadde, üretimde kullanılan doğal maddelerdir; işlenince ürüne dönüşür.

Ülkemiz doğal kaynak bakımından zengindir, ancak kaynaklar sınırsız değildir.

Tasarruf, su ve elektrik gibi kaynakların gereğinden fazla kullanılmasını önler.

Geri dönüşüm, yeni hammadde ihtiyacını azaltarak doğayı korur.

Tükenebilir kaynakların yerine güneş ve rüzgar gibi tükenmez kaynaklar kullanılabilir.

Orman ve toprağın korunması sel, heyelan ve kuraklık riskini azaltır.

Kurallar ve Örüntüler

Örnekler

1. Örnek 1: Kaynak Türü Belirleme Demir cevheri ve güneş enerjisi için hangisi tükenebilir, hangisi tükenmez kaynaktır?

   Adım 1: Güneş enerjisinin yenilenme hızını düşünürüz; güneş her gün doğmaktadır.

   Adım 2: Demir cevheri ise topraktan çıkarılır ve yerine yeni cevher konmaz.

   Adım 3: Bu yüzden demir cevheri tükenebilir, güneş enerjisi tükenmezdir.

   Sonuç: Demir cevheri tükenebilir, güneş enerjisi tükenmez bir kaynaktır.

2. Örnek 2: Hammadde mi Ürün mü? Pamuk tarlasından toplanan pamuğa ne denir?

   Adım 1: Pamuk doğadan, yani topraktan elde edilen bir maddedir.

   Adım 2: Bu madde üretimde kullanılmak üzere hazırlanmıştır.

   Adım 3: Doğadan elde edilen ve üretimde kullanılan temel maddeye hammadde denir.

   Sonuç: Pamuğa hammadde denir.

3. Örnek 3: Kaynak Koruma Yolu Seçimi Kullanılmış gazete kâğıtlarının toplanıp kâğıt fabrikasında yeniden kullanılması hangi yolu gösterir?

   Adım 1: Kâğıt ağaçtan, yani doğal bir kaynaktan elde edilir.

   Adım 2: Eski kâğıdın yeniden kullanılması yeni ağaç kesilmesini azaltır.

   Adım 3: Bu davranış geri dönüşümdür ve doğal kaynakları korur.

   Sonuç: Geri dönüşüm yolu.

4. Örnek 4: Sınav Tipi Çıkarım Bir bölgede ağaç sayısı hızla azalırsa bu durumun sonucu ne olabilir?

   Adım 1: Ağaçlar orman kaynağının bir parçasıdır.

   Adım 2: Ağaçların azalması orman alanlarının daralması ve toprakların korumasız kalması demektir.

   Adım 3: Bu yüzden toprak kayması ve sel riski artar.

   Sonuç: Orman alanları daralır, toprak kayması ve sel riski artar.

5. Örnek 5: Tasarruf Hesabı Bir ailede bir haftada 4 bardak su tasarrufu yapıldığına göre bir ayda kaç bardak su kazanılır?

   Adım 1: Bir haftadaki tasarrufu bilmiyoruz, haftada 4 bardak kazanılmıştır.

   Adım 2: Bir ayda dört hafta bulunduğundan 4 çarpı 4 yaparız.

   Adım 3: 4 çarpı 4 eşittir 16, yani ayda 16 bardak su tasarruf edilir.

   Sonuç: 16 bardak

Basit Örnek

Önce kolay bir örnekle başlayalım.

Örnek 1: Kaynak Türü Belirleme

Demir cevheri ve güneş enerjisi için hangisi tükenebilir, hangisi tükenmez kaynaktır?konularla birlikte çalışabilirsin:

• İstek ve İhtiyaçlar İhtiyaç, yaşamı sürdürmek için zorunlu olan durumlardır; istek isteğe bağlıdır.
• Üretim ve Tüketim – Uygulama ve Değerlendirme Üretim ve tüketim konusunu uygulamak; ihtiyaç-istek ayrımı, sektör eşleştirme ve bütçe hesabıyla günlük hayata taşınır.
• Ürünlerin Yolculuğu Bir ürünün yolculuğu ham madde, üretim, paketleme, dağıtım, satış ve tüketim aşamalarından oluşur.

İleri Örnek

Şimdi daha zor bir örneği birlikte çözelim.

Örnek 5: Tasarruf Hesabı

Bir ailede bir haftada 4 bardak su tasarrufu yapıldığına göre bir ayda kaç bardak su kazanılır?

1. Adım 1: Bir haftadaki tasarrufu bilmiyoruz, haftada 4 bardak kazanılmıştır.
2. Adım 2: Bir ayda dört hafta bulunduğundan 4 çarpı 4 yaparız.
3. Adım 3: 4 çarpı 4 eşittir 16, yani ayda 16 bardak su tasarruf edilir.

Cevap: 16 bardak

Hatırla: bu konuyu Doğal Kaynakların Tüketimi başlığındaki sorulara geçmeden önce kısa bir kez daha gözden geçir.

Adım Adım Çözülmüş Örnekler

İki örneği birlikte adım adım çözelim.

Cevap: Demir cevheri tükenebilir, güneş enerjisi tükenmez bir kaynaktır.

Örnek 2: Hammadde mi Ürün mü?

Pamuk tarlasından toplanan pamuğa ne denir?

1. Adım 1: Pamuk doğadan, yani topraktan elde edilen bir maddedir.
2. Adım 2: Bu madde üretimde kullanılmak üzere hazırlanmıştır.
3. Adım 3: Doğadan elde edilen ve üretimde kullanılan temel maddeye hammadde denir.

Cevap: Pamuğa hammadde denir.

Kavram Karşılaştırma Tablosu

Aynı derste geçen kavramları yan yana koyup karşılaştıralım.

Öğrendiklerimizi Yaşamda Uygulayalım

Öğrendiklerimizi günlük yaşamda nasıl kullanacağımızı birlikte görelim.

Özet

• Doğal kaynaklar su, orman, toprak, maden, doğal gaz ve taş kömürü gibi doğanın sunduğu varlıklardır.
• Bunlar tükenebilir ya da tükenmez olabilir; üretimde kullanılan doğal maddelere hammadde denir.
• Ülkemiz kaynak bakımından zengin olsa da bu kaynaklar sınırsız değildir.
• Tasarruf, geri dönüşüm ve tükenmez kaynaklara yönelmek doğal kaynakları gelecek nesillere bırakmanın temel yollarıdır.

Sık Yapılan Hatalar

Bu derste en sık yapılan hataları bulacaksın. Her satırda üç şey var: hata ne, neden yanlış, doğrusu ne.

• Doğal kaynakların sınırsız olduğunu düşünmek — neden yanlış: Maden, toprak ve doğal gaz tükenebilir kaynaklardır; bir kez tüketildiklerinde yeniden oluşmazlar. Doğrusu için yukarıdaki kuralı uygula ve sonucu tekrar kontrol et.
• Hammadde ile ürünü karıştırmak — neden yanlış: Topraktan elde edilen pamuğa hammadde, ondan dikilen gömleğe ise ürün denir; işlem zinciri karıştırılmamalıdır. Doğrusu için yukarıdaki kuralı uygula ve sonucu tekrar kontrol et.
• Geri dönüşümü yalnızca çöp azaltmak sanmak — neden yanlış: Asıl yarar, doğadan yeni hammadde çekilmesinin azalmasıdır; bu yüzden geri dönüşüm kaynak tasarrufudur. Doğrusu için yukarıdaki kuralı uygula ve sonucu tekrar kontrol et.
• Tükenmez kaynakları tüketilebilir kaynaklarla aynı saymak — neden yanlış: Güneş ve rüzgar sürekli yenilenir, fakat su ve toprak da tükenebilir; ikisi de korunmalıdır. Doğrusu için yukarıdaki kuralı uygula ve sonucu tekrar kontrol et.

Kendini Dene

Aşağıdaki üç cümleyi incele ve her birinin doğru olup olmadığını belirle.

1. Başlıca doğal kaynaklar su, orman, toprak, maden, doğal gaz ve taş kömürüdür. — doğru mu?
2. Maden, doğal gaz ve toprak tükenebilir kaynaklardır; güneş ve rüzgar tükenmezdir. — doğru mu?
3. Hammadde, üretimde kullanılan doğal maddelerdir; işlenince ürüne dönüşür. — doğru mu?

Cevap anahtarı: 1) Doğru. Doğal kaynak: doğanın kullanıma sunduğu ve yavaş yenilenen varlıklardır 2) Doğru. Tükenebilir kaynak: maden, toprak, doğal gaz, taş kömürü 3) Doğru. Tükenmez kaynak: güneş, rüzgar, su akıntısı

Sonra dene: bu konudaki açık uçlu görevi çöz ve puanlama anahtarıyla karşılaştır.

İlgili Konular

Bu konuyu daha sağlam öğrenmek için şu konularla birlikte çalışabilirsin:

• İstek ve İhtiyaçlar İhtiyaç, yaşamı sürdürmek için zorunlu olan durumlardır; istek isteğe bağlıdır.
• Üretim ve Tüketim – Uygulama ve Değerlendirme Üretim ve tüketim konusunu uygulamak; ihtiyaç-istek ayrımı, sektör eşleştirme ve bütçe hesabıyla günlük hayata taşınır.
• Ürünlerin Yolculuğu Bir ürünün yolculuğu ham madde, üretim, paketleme, dağıtım, satış ve tüketim aşamalarından oluşur.