Mektup, Afiş ve İlan Metni

Konu Anlatımı

Bu Derste Ne Öğreneceğiz?

Bu derste şunları öğreneceksin:

• Mektup, afiş ve ilan metinlerinin amaçlarını tanır.
• Mektubun başlık, hitap, içerik ve kapanış bölümlerini sırayla yazar.
• Afişte başlık, kısa metin, yer ve zaman bilgisini oluşturur.
• İlan metninde eşanın niteliğini açıkça belirtir.
• Bu metinlerde büyük harf ve noktalama kurallarına uyar.

Ön Bilgi

Bu konuyu anlamak için önce Şiir ve Bilimsel Metin konusunu bilmen gerekir. Şiir, dize hâlinde yazılan, ölçü ve uyakla ağırlık kazanmış metindir; dili özgün ve etkilidir.

• Şiirde dize, ölçü, uyak ve redif kavramlarını tanır.
• Uyaklı sözcükleri bir şiir metninde bulur.
• Şiiri düz metinden ayırt eder.

Mektup, afiş ve ilan metni nedir?

Mektup, bir kişiye haber vermek, bir şey sormak ya da istekte bulunmak için yazılan metindir. Mektup bir zarfla taşınır ve alıcıya özel olarak yazılır.

Afiş, bir haberi veya bir bilgiyi duyurmak için bir yere asılan kısa metindir. Afişte az sayıda, dikkat çekici cümle bulunur.

İlan metni ise bir şeyini satmak, kiralamak ya da bir konuda yardım isteyen kişinin duyurusudur. İlanda kime, ne zaman ve nerede gibi bilgiler açıkça yazılır.

Ortak özellikleri nelerdir?

Bu üç metnin de amacı bir bilgiyi başkasına duyurmaktır. Hepsi kısa, sade ve anlaşılır bir dille yazılır. Yanlış ve eksik bilgi yazılmaz; yazılan her bilgi gerçek olmalıdır.

Bir başka ortak özellik de metinlerin günlük hayattan olmasıdır. Okulda bir etkinlik yapılacaksa afişle duyurulur; bir eşya satılacaksa ilan metni yazılır; bir arkadaşa haber verilecekse mektup gönderilir.

Her metinde hangi bölümler bulunur?

• Mektupta başlık, hitap, içerik, kapanış ve imza bölümleri sırayla bulunur.
• Afişte başlık, kısa metin, tarih, yer bilgisi ve varsa bir resim yer alır.
• İlan metninde başlık, eşanın niteliği, nerede ve ne zaman bilgisi bulunur.
• Üçünde de en önemli bilgi göze çarpak biçimde yazılır.

Metin türlerini ayırt etme tablosu

Tablodaki bilgiler, metinlerin birbirinden ayrılmasını kolaylaştırır. Mektup bir kişiye, afiş herkese, ilan metni ise belirli bir işle ilgilenen kişiye yöneliktir.

Örnek: Bir davet mektubunun yazılışı

Arkadaşımızı bahçe işine çağırmak için bir mektup yazıyoruz. Mektubun bölümleri şu sırayla yazılır:

1. Üst sağ köşeye mektubun yazıldığı tarih yazılır.
2. Sol üst köşeye alıcının adı ve adresi yazılır.
3. Sağ alt köşeye selam verilir, kişi tanıtılır ve davetin nedeni anlatılır.
4. Sonda görüşme günü ve saati bildirilir, ardından imza yazılır.

Basit Örnek

Önce kolay bir örnekle başlayalım.

Örnek 1: Mektubun bölümlerini sıralama

Bir arkadaşımızı bahçe işine çağırmak için mektup yazacağız. Mektubun bölümleri hangi sırayla yazılır?

1. Adım 1: Önce mektubun amacını belirleriz. Amacımız arkadaşımızı bahçeye çağırmaktır.
2. Adım 2: Mektubun bölümlerini sıraya koyarız: tarih, adres, hitap, içerik, kapanış ve imza.
3. Adım 3: İçerik bölümünde davet nedenini ve görüşme gününü yazarız.
4. Adım 4: Son bölüme yazarın adını yazar ve mektubu zarfa koyarız.

Cevap: Tarih, alıcı adresi, hitap, içerik, kapanış ve imza bölümleri sırayla yazılır.

İleri Örnek

Şimdi daha zor bir örneği birlikte çözelim.

Örnek 5: Yanlış yazımı düzeltme

"Mektup: sayın arkadaşım, görüşmek üzere gel. Saygılarımla, derya." yazımındaki eksiği bulunuz.

1. Adım 1: Önce cümle başlarını kontrol ederiz. Her cümle büyük harfle başlamalıdır.
2. Adım 2: Kapanış bölümünde yazarın adının büyük harfle yazılması gerektiğini görürüz.
3. Adım 3: Mektubun sol üst köşesinde alıcının adının yazılması gerektiğini not ederiz.
4. Adım 4: Eksikleri tamamlayıp metni doğru biçimde yeniden yazarız.

Cevap: Cümle başları ve yazar adı büyük harfle yazılmalı, alıcının adı başta bulunmalıdır.

Adım Adım Çözülmüş Örnekler

İki örneği birlikte adım adım çözelim.

Örnek 2: Afiş mi, ilan metni mi?

"Bahçemizde ağaç dikme etkinliği yapılacaktır." cümlesi hangi metne uygundur?

1. Adım 1: Cümlenin amacını buluruz. Amacımız herkesi bir etkinliğe çağırmaktır.
2. Adım 2: Metni bir kişiye mi yoksa herkese mi yazdığımıza bakarız.
3. Adım 3: Herkesi bilgilendiren kısa duyurular afişte yazılır.
4. Adım 4: Sonuç olarak cümlenin afiş metnine uygun olduğunu söyleriz.

Cevap: Cümle, herkese duyurulan kısa bir haber olduğu için afiş metnine uygundur.

Kavram Karşılaştırma Tablosu

Aynı derste geçen kavramları yan yana koyup karşılaştıralım.

Dersten Öğrendiklerimizi Gözden Geçirelim

Konunun temel bilgilerini ve bunlara karşılık gelen durumları birlikte görelim.

Özet

Mektup, afiş ve ilan metni bir bilgiyi duyurmak için yazılan metinlerdir. Mektup bir kişiye özeldir ve zarfla gönderilir; bölümleri bellidir. Afiş kısa bir duyurudur ve bir yere asılır. İlan metninde eşanın niteliği ile yer ve zaman bilgisi bulunur. Üçünün ortak yanı sade, doğru ve anlaşılır bir dil kullanmalarıdır.

Sık Yapılan Hatalar

• Afişte uzun paragraf yazmak. Uzun cümleler okunmaz ve afişte yer de bırakmaz.
• Mektupta kapanış yazıp imzayı unutmak. Kapanıştan sonra yazarın adı mutlaka yazılır.
• İlan metnine yalnızca resim koyup metni yazmamak. Metni okuyan kişi ne aradığını anlamalıdır.
• Bir olayı uydurup gerçekmiş gibi yazmak. Yazılan her bilgi gerçek olmalıdır.

Kendini Dene

Aşağıdaki üç cümleyi incele ve her birinin doğru olup olmadığını belirle.

1. Mektup bir kişiye özeldir ve zarfla gönderilir. — doğru mu?
2. Afiş kısa bir duyurudur ve bir yere asılır. — doğru mu?
3. İlan metninde eşanın niteliği açıkça yazılır. — doğru mu?

Cevap anahtarı: 1) Doğru. Mektup = başlık + hitap + içerik + kapanış + imza 2) Doğru. Afiş = başlık + kısa metin + yer, tarih ve saat 3) Doğru. İlan metni = eşanın niteliği + yer + zaman + ilgilenen kişi

Sonra dene: bu konudaki açık uçlu görevi çöz ve puanlama anahtarıyla karşılaştır.

İlgili Konular

Bu konuyu daha sağlam öğrenmek için şu konularla birlikte çalışabilirsin:

• Yazım Kuralları Yazım kurallarının temeli cümle başındaki büyük harf, özel adların büyük harflerle yazılması, bağlaç de/da ile soru eki mi/mı'nın ayrı yazılması ve kesme işareti kullanımıdır.
• Şiir ve Bilimsel Metin Şiir, dize hâlinde yazılan, ölçü ve uyakla ağırlık kazanmış metindir; dili özgün ve etkilidir.
• Noktalama İşaretleri Noktalama işaretleri yazının doğru okunmasını sağlar.