Hikâye ve Masal Metni

Konu Anlatımı

Bu Derste Ne Öğreneceğiz?

Bu derste şunları öğreneceksin:

• Hikâyede başlangıç, gelişme ve sonuç bölümlerini belirler.
• Kahraman, olay, yer ve zaman bilgilerini metinden bulur.
• Masal metninin büyülü ve fantastik özelliklerini tanır.
• Masallardaki tekrarlanan bölümlerin işlevini açıklar.
• Hikâye ile masalı farklı özelliklerine göre karşılaştırır.

Ön Bilgi

Bu konuyu anlamak için önce Metin Türleri konusunu bilmen gerekir. Metin türleri, yazarın konuyu anlatma biçimine göre ayrılır.

• Sık karşılaşılan metin türlerini özelliklerine göre tanır.
• Hikâye ile fablı, günlük ile mektubu karşılaştırır.
• Bir metnin hangi türde olduğunu gerekçeleriyle belirler.

Hikâye Nedir?

Gerçekçi olayların bir kahraman aracılığıyla anlatıldığı metne hikâye denir. Olay bir süre içinde gelişir ve bir sonuca bağlanır. Olaylar günlük hayattan seçilir.

Hikâye okuru olayları izler gibi anlatır. Bu yüzden kahraman, yer ve zaman bilgisi açıkça verilir, dil anlaşılır kurulur.

Hikâyenin Bölümleri

Bir hikâye üç bölümden oluşur. Başlangıçta olayın nasıl başladığı anlatılır. Gelişmede olay büyür. Sonuçta olayın hangi noktaya geldiği belirtilir.

• Kahraman: olayı yaşayan ve davranışıyla anlatıyı ilerleten kişidir.
• Olay: kahramanın başından geçen değişimdir.
• Yer: olayın geçtiği yerdir.
• Zaman: olayın gün, mevsim ya da saat bilgisidir.
• Anlatıcı: hikâyeyi okura aktaran kişidir.

Örnek: Bir Hikâyenin Bölümlerini Bulma

Şu metni okuyalım: Derya, bahçedeki eski sandalyeyi boyamak istedi. Önce parçalarını temizledi. Sonra boyayı seçti ve fırçayı hazırladı. İki gün çalıştıktan sonra sandalye yeni gibi oldu.

1. Başlangıç, sandalyeyi boyama isteğinin anlatıldığı ilk cümledir.
2. Gelişme, temizleme, boya seçme ve fırça hazırlama adımlarıdır.
3. Sonuç bölümü, sandalyenin yeni gibi olduğu son cümledir.
4. Kahraman Derya, yer bahçe, zaman ise iki günlük çalışmadır.

Masal Metni Nedir?

Büyü, fantastik varlıklar ve olağanüstü olaylarla kurulan metne masal denir. Kahramanı insan, hayvan, bitki ya da büyülü bir varlık olabilir. Olaylar masal dünyasına aittir.

Masalda Tekrarlanan Bölümler

Masallarda bazı cümleler aynı biçimde tekrarlanır. Bu tekrarlar olayın büyümesini ve kahramanın zorluğunu gösterir. Aynı yapı üç kez yinelenirse anlatım güçlenir.

• Tekrarlanan bölümde aynı eylem ya da aynı söz farklı kişilerle sürdürülür.
• Her tekrarlamada olay biraz daha büyür, tehdit artar.
• Tekrarların sonunda kahraman beklenmedik bir çözümle kurtulur.

Masal ile Hikâyenin Farkı

Masal ile hikâye benzer görünür ama aralarında belirgin farklar vardır. Tablo bu farkları dört başlıkta karşılaştırır.

Basit Örnek

Önce kolay bir örnekle başlayalım.

Örnek 1: Hikâyenin Bölümlerini Bulma

Derya'nın sandalye metninde başlangıç, gelişme ve sonucu belirleyelim.

1. Adım 1: İlk cümlede sandalyeyi boyama isteği vardır, bu bölüm başlangıç olarak alınır.
2. Adım 2: Temizleme, boya seçme ve fırça hazırlama adımları olayı büyütür, bu gelişmedir.
3. Adım 3: Son cümlede sandalyenin yeni gibi olduğu söylenir, bu bölüm sonuçtur.
4. Adım 4: Kahraman Derya, yer bahçe, zaman ise iki günlük çalışmadır.

Cevap: Başlangıç: istek. Gelişme: hazırlık. Sonuç: sandalyenin boyanması.

İleri Örnek

Şimdi daha zor bir örneği birlikte çözelim.

Örnek 5: Ahlak Dersini Bulma

Küçük bir masaldan ahlak dersini çıkaralım.

1. Adım 1: Kahramanın davranışı ve olayın sonucu birlikte okunur.
2. Adım 2: Kahraman çalışkan bir tilkidir, yaptığı işe özenle yaklaşmaktadır.
3. Adım 3: Çalışkanlığı sayesinde zorlu bir durumdan kurtulmuştur.
4. Adım 4: Bu sonuçtan çıkarılan ders, emekle başarıya ulaşılmasıdır.

Cevap: Ders: emekli olmak başarıya götürür.

Adım Adım Çözülmüş Örnekler

İki örneği birlikte adım adım çözelim.

Cevap: Başlangıç: istek. Gelişme: hazırlık. Sonuç: sandalyenin boyanması.

Örnek 2: Kahramanı Tanıma

Sahilde topu kovalayan bir çocuğu anlatan metinden kahramanı bulalım.

1. Adım 1: Olayı başlatan ve davranışıyla anlatıyı ilerleten kişi aranır.
2. Adım 2: Çocuk sahilde topu kovalarken kırmızı bir balon görür ve peşinden gider.
3. Adım 3: Rüzgâr balonu uçurur, çocuk olayın sonuna kadar arar ve bulur.
4. Adım 4: Bu çocuk, olayın merkezinde olduğu için metnin kahramanıdır.

Cevap: Sahildeki çocuk metnin kahramanıdır.

Kavram Karşılaştırma Tablosu

Aynı derste geçen kavramları yan yana koyup karşılaştıralım.

Anahtar Bilgileri Not Edelim

Konuda akılda kalması gereken bilgileri kısa notlarla toparlayalım.

Özet

Hikâye, gerçekçi olayların bir kahraman aracılığıyla başlangıç, gelişme ve sonuç düzeninde anlatıldığı metindir. Masal ise büyü ve fantastik varlıklarla kurulur, tekrarlanan bölümler içerir ve sonunda ahlak dersi verir. Kısa metinlerde kahraman, olay, yer ve zaman bulmak fikri anlamayı kolaylaştırır.

Sık Yapılan Hatalar

• Masalı hikâyeden ayırt ederken uzunluğa bakmak: ölçüt olayların gerçekçiliğidir.
• Masalda kahramanın insan olması gerektiğini düşünmek: kahraman hayvan da olabilir.
• Hikâyede ahlak dersi aramak: hikâyede ders vermek zorunlu değildir.

Kendini Dene

Aşağıdaki üç cümleyi incele ve her birinin doğru olup olmadığını belirle.

1. Hikâyede olaylar gerçekçidir, günlük hayattan seçilir. — doğru mu?
2. Kahraman, olayı yaşayan ve anlatıyı ilerleten kişidir. — doğru mu?
3. Yer ve zaman bilgisi olayı anlamak için gereklidir. — doğru mu?

Cevap anahtarı: 1) Doğru. Hikâye düzeni: başlangıç, gelişme, sonuç. 2) Doğru. Başlangıçta olayın nedeni ve kahramanlar tanıtılır. 3) Doğru. Gelişmede olay büyür, sorun çözülmeye çalışılır.

Sonra dene: bu konudaki açık uçlu görevi çöz ve puanlama anahtarıyla karşılaştır.

İlgili Konular

Bu konuyu daha sağlam öğrenmek için şu konularla birlikte çalışabilirsin:

• Şiir ve Bilimsel Metin Şiir, dize hâlinde yazılan, ölçü ve uyakla ağırlık kazanmış metindir; dili özgün ve etkilidir.
• Metin Türleri Metin türleri, yazarın konuyu anlatma biçimine göre ayrılır.
• Mektup, Afiş ve İlan Metni Mektup, afiş ve ilan metni bir bilgiyi duyurmak için yazılan metinlerdir.