3. SınıfTürkçe
Çok Anlamlı Cümleler — Çalışma Sayfası
Kazanımlar, önemli noktalar ve sık yapılan hatalar tek sayfada.
Bu konuda öğrenecekleriniz
- Çok anlamlı cümlenin tanımını yapar.
- Çok anlamlılığın ortaya çıkış nedenlerini sıralar.
- Sözcüğün birden çok anlam taşıdığı cümleleri bulur.
- Öznenin belirsiz kaldığı cümleleri belirler.
- Deyim ve atasözlerinden kaynaklanan çok anlamlılığı fark eder.
- Anlamı kesinleştirmek için cümleye açıklayıcı sözcük eklemeyi uygular.
Önemli noktalar
- Çok anlamlı cümlede anlam, cümlenin tamamı okunmadan belirlenemez.
- Sözcüğün birden çok anlamı bulunması en sık görülen nedendir.
- Özne bazen hiç yazılmaz ve bu durum anlam belirsizliği doğurur.
- Deyim ve atasözü geçen cümleler çoğu kez çok anlamlıdır.
- Cümleye bir sözcük eklemek anlamı daraltır ve belirsizliği kaldırır.
- Her cümle çok anlamlı değildir; yalnızca birden çok yoruma açık cümleler öyledir.
- Çok anlamlılık bir yazım hatası değil, dilin doğal bir özelliğidir.
Formüller ve kurallar
- Çok anlamlı cümle: aynı bağlamda birden çok anlama gelen cümle
- Neden 1: sözcüğün birden çok anlamı (çalmak, oynamak, bırakmak)
- Neden 2: öznenin belirsiz olması (Ali'ye bir şey oldu.)
- Neden 3: sözcüklerin bağlanma biçiminin belirsizliği (Onu bıraktım.)
- Neden 4: deyim ya da atasözü kullanılması (Yüzüme çıktı.)
- Kesinleştirme yolu 1: açıklayıcı sözcük ekle
- Kesinleştirme yolu 2: cümleyi ikiye böl ya da özneyi belirginleştir
Sık yapılan hatalar
- Çok anlamlı cümlenin yalnızca ilk anlamını kabul etmek: Kapı çaldı. cümlesinde çalmak hem tok vurmak hem hırsızlık yapmak anlamına gelir; tek yorumla yetinmek yanlıştır.
- Belirsizliği öznenin yokluğuna bağlamak: Sorun öznenin bulunmaması değil, öznenin hangisi olduğunun belli olmamasıdır. Bu yüzden yanlış açıklama yapılır.
- Anlamı belirsiz bırakmamak gerektiğini unutmak: Belirsiz bir cümle okuru yanılmaya yol açar. Cümleye bir açıklayıcı sözcük eklemek anlamı kesinleştirir.
- Her cümleyi çok anlamlı saymak: Çok anlamlılık özel bir durumdur. Dışarıda yağmur yağıyor. gibi cümleler yalnızca tek anlama gelir.
- Deyim ve atasözlerini düz cümle gibi okumak: Yüzüme çıktı. cümlesinde ifade gerçek anlamıyla değil deyim anlamıyla düşünülmelidir; aksi hâlde cümle yanlış anlaşılır.
Hızlı tekrar ipuçları
- Cümlenin yüklemindeki sözcüğü sözlükte arayarak kaç anlamı olduğunu denetle.
- Cümlenin öznesi yoksa ya da belirsizse anlamın birden çok çıkacağını düşün.
- Yorumunu bir sözcük ekleyerek sına; cümle anlamını yitiriyorsa senin yorumun yanlıştır.
- Deyim ve atasözü geçen cümlelerde ifadenin tam anlamını düşünmeden karar verme.
- Günlük konuşmada da çok anlamlı cümleler duyduğunda iki yorumu da kabul etmeyi dene.
Kendini dene
Bu sayfayı okuduktan sonra Çok Anlamlı Cümleler konusunun çözümlü sorularını çöz.