Veriyle Çalışma ve Veriye Dayalı Karar Verme

Konu Anlatımı

Bu Derste Ne Öğreneceğiz?

Bu derste şunları öğreneceksin:

• Veri toplamak için anket, oylama ve gözlem yöntemlerini kullanır.
• Verileri çetele ve çizelgeyle düzenler.
• Sütun grafiğini okuyup en çok, en az ve toplam değerleri belirler.
• Verileri yorumlayarak sonuca ulaşır ve karar verir.

Ön Bilgi

Bu konuyu anlamak için önce Simetrik Şekil Oluşturma konusunu bilmen gerekir. Simetri, bir şeklin ayna gibi eşleşmesidir.

• Simetriyi günlük hayattan örneklerle açıklar.
• Ayna çizgisini tanır ve şekli bu çizgiden geçirir.
• Verilen parçanın aynasını kâğıt üzerinde oluşturur.

Çetele, çizelge ve sütun grafiğiyle verileri toplar, okur ve sonuç çıkararak karar verir.

Konu Nedir?

Veri toplamak için anket, oylama ve gözlem yöntemlerini kullanır. Veri, soruyla başlar; toplandığı anda kayda geçer.

Hedefler

• Veri toplamak için anket, oylama ve gözlem yöntemlerini kullanır.
• Verileri çetele ve çizelgeyle düzenler.
• Sütun grafiğini okuyup en çok, en az ve toplam değerleri belirler.
• Verileri yorumlayarak sonuca ulaşır ve karar verir.

Önemli Noktalar

Veri, soruyla başlar; toplandığı anda kayda geçer.

Çetelede her seçim için bir çizgi, beşinci için çapraz bağlantı yapılır.

Çizelgede satırlar kategorileri, sütunlar sayıları gösterir.

Sütun grafiğinde en yüksek sütun en çok, en alçak sütun en az değeri gösterir.

Veriden karar verilirken tahmin değil sayılar esas alınır.

Toplam ve fark işlemleri sonucu doğrulamak için kontrol edilir.

Kurallar ve Örüntüler

Örnekler

1. Örnek 1: Çeteleyle Oylama Sınıfın sevdiği renkleri çeteleyle toplayalım: kırmızı 4, mavi 7, yeşil 3, sarı 5 oy.

   Adım 1: Soru yazılır: Sınıfın en sevdiği renk hangisidir?

   Adım 2: Her seçim için çetele çizgisi atılır, beşinci işaret çapraz bağlanır.

   Adım 3: Her grubun sayısı okunur ve toplanır.

   Sonuç: Mavi 7, sarı 5, kırmızı 4, yeşil 3; toplam 19 oy

2. Örnek 2: Çizelgeye Aktarma Çeteleyle toplanan oy sayılarını kategori ve sayı sütunlu çizelgeye yazalım.

   Adım 1: İlk sütuna kategori adları (renkler) yazılır.

   Adım 2: İkinci sütuna çeteledeki sayılar aktarılır.

   Adım 3: Toplam satırı eklenerek sayıların 19'u bulduğu kontrol edilir.

   Sonuç: Çizelge: Mavi 7, Sarı 5, Kırmızı 4, Yeşil 3; toplam 19

3. Örnek 3: Grafikten Okuma Bir haftalık kitap okuma grafiğine göre Pazartesi 6, Salı 9, Çarşamba 4, Perşembe 7, Cuma 11 kitap okunmuştur. En çok, en az gün ve fark nedir?

   Adım 1: Sütunların yükseklikleri okunur ve sayılar karşılaştırılır.

   Adım 2: En yüksek sütun Cuma (11), en alçak sütun Çarşamba (4) bulunur.

   Adım 3: Fark hesaplanır: 11 − 4 = 7.

   Sonuç: En çok Cuma 11, en az Çarşamba 4 kitap; fark 7 kitaptır

4. Örnek 4: Kalan Sayıyı Bulma 40 öğrencinin 25'i bisikletle okula gelmektedir. Otobüsle gelen kaç öğrenci vardır?

   Adım 1: Toplam öğrenci sayısı ve verilen kategori yazılır: 40 ve 25.

   Adım 2: Kalan çıkarılarak bulunur: 40 − 25 = 15.

   Adım 3: Sonucun toplamla tutarlılığı kontrol edilir: 25 + 15 = 40.

   Sonuç: Otobüsle gelen 15 öğrencidir

5. Örnek 5: Veriye Dayalı Karar Okul gezisi için oylama sonucu: park 11, müze 9, sinema 6, bahçe 4 oy. Gezi için en uygun iki yer seçilecektir.

   Adım 1: Sayılar büyükten küçüğe sıralanır: 11, 9, 6, 4.

   Adım 2: En çok oy alan iki yer belirlenir: park ve müze.

   Adım 3: Kararın oylama sonucuna dayandığı açıklanır.

   Sonuç: Park ve müze, 11 ve 9 oyla en çok tercih edilen yerlerdir

Basit Örnek

Önce kolay bir örnekle başlayalım.

Örnek 1: Çeteleyle Oylama

Sınıfın sevdiği renkleri çeteleyle toplayalım: kırmızı 4, mavi 7, yeşil 3, sarı 5 oy.

1. Adım 1: Soru yazılır: Sınıfın en sevdiği renk hangisidir?
2. Adım 2: Her seçim için çetele çizgisi atılır, beşinci işaret çapraz bağlanır.
3. Adım 3: Her grubun sayısı okunur ve toplanır.

Cevap: Mavi 7, sarı 5, kırmızı 4, yeşil 3; toplam 19 oy

İleri Örnek

Şimdi daha zor bir örneği birlikte çözelim.

Örnek 5: Veriye Dayalı Karar

Okul gezisi için oylama sonucu: park 11, müze 9, sinema 6, bahçe 4 oy. Gezi için en uygun iki yer seçilecektir.

1. Adım 1: Sayılar büyükten küçüğe sıralanır: 11, 9, 6, 4.
2. Adım 2: En çok oy alan iki yer belirlenir: park ve müze.
3. Adım 3: Kararın oylama sonucuna dayandığı açıklanır.

Cevap: Park ve müze, 11 ve 9 oyla en çok tercih edilen yerlerdir

Adım Adım Çözülmüş Örnekler

İki örneği birlikte adım adım çözelim.

Cevap: Mavi 7, sarı 5, kırmızı 4, yeşil 3; toplam 19 oy

Örnek 2: Çizelgeye Aktarma

Çeteleyle toplanan oy sayılarını kategori ve sayı sütunlu çizelgeye yazalım.

1. Adım 1: İlk sütuna kategori adları (renkler) yazılır.
2. Adım 2: İkinci sütuna çeteledeki sayılar aktarılır.
3. Adım 3: Toplam satırı eklenerek sayıların 19'u bulduğu kontrol edilir.

Cevap: Çizelge: Mavi 7, Sarı 5, Kırmızı 4, Yeşil 3; toplam 19

Kavram Karşılaştırma Tablosu

Aynı derste geçen kavramları yan yana koyup karşılaştıralım.

Ölçü ve Birimler

Bu derste geçen sayıları, ölçüleri ve birimleri tabloyla görelim.

Sık Yapılan Hatalar

• Sütunları sayı yerine harfle saymak: Sütun yüksekliği okunur, kutucuk sayısı değil; grafikteki sayı değeri esastır.
• Çetelede beşinci işareti ayrı yazmak: Beşinci çizgi dört çizgiyi çapraz bağlamalıdır; ayrı çizgi yazılırsa sayım şaşar.
• Toplamı sorulan veride eksik kategoriyi unutmak: Kategori sayıları toplanırken bütün satırlar alınır, yalnızca en çok olanı değil.
• Kararı tahminle vermek: Karar, verilen sayılar ve çoğunluğun oyu ile verilir; beklentiye göre değil.

İpuçları

• Grafik sorusunda seçenekler okunmadan önce başlığı ve birimi oku.
• Kalan sorularında önce toplamı yaz, sonra çıkarma yap; karışıklığı önlersin.
• Veri toplama sorusunda «tahmin» ve «söylenti» içeren şıkları hemen ele.
• Veri toplamadan önce soruyu netleştir; soru değişirse toplanan veri de kararı yanıltır.

Özet

Veri, net bir soruyla toplanır, çetele ve çizelgeyle düzenlenir, sütun grafiğiyle görselleştirilir. Grafik okunurken başlıklar ve yükseklikler kontrol edilir; en çok, en az ve fark bulunur. Elde edilen sayılar yorumlanarak karar verilir ve kararlar tahmine değil ölçülebilir verilere dayanır. Bu sırayı izlediğinde hem tablo hem grafik sorularında doğru sonuca ulaşırsın.

Kendini Dene

Aşağıdaki üç cümleyi incele ve her birinin doğru olup olmadığını belirle.

1. Veri, soruyla başlar; toplandığı anda kayda geçer. — doğru mu?
2. Çetelede her seçim için bir çizgi, beşinci için çapraz bağlantı yapılır. — doğru mu?
3. Çizelgede satırlar kategorileri, sütunlar sayıları gösterir. — doğru mu?

Cevap anahtarı: 1) Doğru. Toplam sayı = kategorilerin sayılarının toplamı 2) Doğru. Kalan = toplam − belirtilen kategori 3) Doğru. Fark = en büyük değer − en küçük değer

Sonra dene: bu konudaki açık uçlu görevi çöz ve puanlama anahtarıyla karşılaştır.

İlgili Konular

Bu konuyu öğrenirken şu başlıkları da aklında tut. Sorulara geçerken bunlara bakman işine yarar.

• Veri toplamak için anket, oylama ve gözlem yöntemlerini kullanır.
• Verileri çetele ve çizelgeyle düzenler.
• Sütun grafiğini okuyup en çok, en az ve toplam değerleri belirler.