Canlıların Çeşitliliği

Konu Anlatımı

Bu Derste Ne Öğreneceğiz?

Bu derste şunları öğreneceksin:

• Canlıların çeşitli olma nedenlerini açıklar.
• Bitkileri ve hayvanları temel gruplarına ayırarak tanır.
• Canlıların suda, karada ve havada yaşadığını örneklerle gösterir.
• Türün yok olmasının doğaya etkisini değerlendirir.
• Canlı çeşitliliğini korumak için neler yapılabileceğini önerir.

Bu derste şunları öğreneceğiz:

• Canlılar neden birbirinden farklıdır ve bu farklılıklar nereden gelir?
• Bitkiler ve hayvanlar hangi gruplara ayrılır?
• Canlı çeşitliliği azalırsa neler olur, nasıl korunur?

Ön Bilgi

Bir parkta yürürseniz ağaçları, çiçekleri, kuşları, böcekleri ve insanları bir arada görürsünüz. Hiçbiri birbirinin aynısı değildir. İşte bu farklılıkların nedeni canlıların çeşitliliğidir. Canlılar farklı ortamlarda yaşadıkları ve farklı beslendikleri için birbirlerinden farklı özellikler kazanmıştır.

Canlılar Neden Çeşitlidir?

Canlıların çeşitli olmasının iki temel nedeni vardır. Birincisi yaşadıkları çevredir. Suda yaşayan canlılar suyun kuralına uymak zorundadır; karada yaşayanlar toprak ve havayla baş etmek zorundadır. İkincisi beslenme biçimleridir. Ot yiyen bir hayvanın dişleri bir başçının dişlerinden farklıdır. Bu yüzden canlılar, aynı tür olsalar bile bireyler arasında bile küçük farklar görülebilir.

Bitkilerin Çeşitliliği

Bitkiler yaşam biçimlerine göre birkaç biçimde karşımıza çıkar. Ağaç yüksek ve gövdesi kalın olan bitkidir. Çalı daha alçak ve gövdesi incedir. Ot ise gövdesi olmayan, kısa bitkilerdir. Sarmaşık bitkiler ise başka bir bitkiye tutunarak yükselir. Yapraklarının şekli, renkleri ve kalınlıkları da çeşitlilik gösterir.

Hayvanların Çeşitliliği

Hayvanlar vücutlarının yapısına göre gruplara ayrılır. Memeliler süt veren canlılardır ve vücutları kıllarla örtülüdür; sığır ve kedi bu gruptadır. Kuşlar tüylü, kanatlıdır ve çoğu uçabilir; karga ve şahin bu gruptadır. Balıklar suda yaşar, solungaçları vardır ve vücutları pullarla örtülüdür. Sürüngenler pulludur ve yılan, kertenkele bu gruptadır. Böcekler ise altı bacaklıdır; karınca, arı ve kelebek böcektir.

Yaşam Ortamları

Canlılar üç büyük ortamda yaşar. Suda yaşayanlar arasında balık, denizanası ve su bitkileri vardır. Karada yaşayanlar arasında aslan, tilki ve ağaçlar bulunur. Havada yaşayanlar arasında ise kuşlar ve böcekler yer alır. Hiçbir canlı yalnız bir ortamda kalmaz; bir tür hem karada hem suda yaşayabilir. Bu ortamların biri bozulursa canlıların çoğu etkilenir.

Basit Örnek

Bir bahçede gül, ağaç, kedi, karınca ve kırlangıç vardır. Gül ve ağaç bitki grubundadır; kedi memeli, karınca böcek, kırlangıç kuştur. Burada hem bitki hem hayvan çeşitliliği vardır. Kırlangıç havada uçarken, karınca toprağın üstünde yürür. Yaşam ortamları bile farklıdır. Bu yüzden her canlının kendine özgü bir yeri vardır.

İleri Örnek

Bir gölde yaşayan canlıları listelemek isteyelim. Gölde balık, su bitkileri, kurbağa, ördek ve su böcekleri bulunur. Bunların bir kısmı gölün dibinde yaşar, bir kısmı yüzeye yakın, bir kısmı ise sudan çıkarak uçar. Beslenmeleri de farklıdır: Balık küçük canlılarla, ördek otla, su böceği ise başka böceklerle beslenir. Bu çeşitlilik göldeki besin zincirinin sağlıklı kalmasını sağlar.

Adım Adım Çözüm

1. Canlıyı önce bitki mi hayvan mı diye ayır.
2. Hayvan ise vücudunu incele: kıllı mı, tüylü mü, pullu mu, altı bacaklı mı?
3. Sonra hangi ortamda yaşadığını belirle: su, kara veya hava.
4. Beslenme biçimini sor ve grubu doğrula.
5. Bütün canlıları bir tablo hâlinde yan yana koy.

Karşılaştırma Tablosu

Öğrendiklerimizi Sıraya Koyarak Hatırlayalım

Öğrendiğimiz bilgileri mantıklı bir sıraya koyarak hatırlayalım.

Sık Yapılan Hatalar

• Bütün hayvanların memeli sanılması: Kuş, balık ve böcekler memeli değildir.
• Kuşların tüyü ile memelilerin kılının aynı olduğunu sanmak: Bunlar farklı özelliklerdir.
• Bitkilerin canlı çeşitliliğe katkı vermediğini düşünmek: Otlar, çalılar ve ağaçlar canlı türleridir.
• Bir türün yok olmasının önemsiz olduğunu sanmak: Doğa dengesi bozulur.

Özet

Canlılar; yaşadıkları çevre ve beslenme biçimleri farklı olduğu için çeşitlidir. Bitkiler ağaç, çalı, ot ve sarmaşık olarak; hayvanlar ise memeli, kuş, balık, sürüngen ve böcek olarak gruplanır. Canlılar suda, karada ve havada yaşar. Çeşitlilik azalırsa bazı türler tamamen yok olabilir; bu yüzden yaşam alanları korunmalıdır.

Kendini Dene

Bahçen ya da parkta üç bitki ve üç hayvan gördüğünü yaz. Her birini bitki ya da hangi hayvan grubu olduğuna göre ayır ve ayırt edici özelliğini belirt.

İlgili Konular

Bu konuyu daha sağlam öğrenmek için şu konularla birlikte çalışabilirsin:

• Maddenin Halleri Madde yer kaplar ve kütlesi vardır; katı, sıvı ve gaz olmak üzere üç hâli bulunur.
• Canlıların Temel Özellikleri Canlıların büyüme, beslenme, solunum, uyarana tepki verme, üreme ve ölüm olmak üzere altı yaşam bulgusu vardır.
• Maddenin Halleri – Uygulama ve Değerlendirme Maddenin Halleri konusunda katı, sıvı ve gazın şekil-hacim özelliklerini, erime donma ve buharlaşma olaylarını öğrendik.