3. SınıfFen Bilimleri
Fen Bilimleri · 3. Sınıf · Canlılar ve Çevre
Bu derste şunları öğreneceksin:
Bu konuyu kavrayabilmek için önce şunları bilmen gerekir:
Çevremizdeki varlıkları incelediğimizde bazılarının büyüyüp geliştiğini, bazılarının ise hep aynı kaldığını görürüz. Canlı olan varlıklar büyür, beslenir, hareket eder, solunum yapar, ürer ve bir gün ölür. Kedi, balık, ağaç ve insan birer canlıdır. Cansız olanlar ise büyümez, beslenmez ve üremez; taş, su, toprak ve masa cansız varlıklara örnektir. 🌱
Bütün canlılar bazı özellikleri birlikte paylaşır: büyüme, beslenme, solunum, duyup tepki verme, üreme ve ölüm. Yavru bir kedi zamanla iri bir kediye dönüşür; buna büyüme denir. Bitkiler de topraktan su alarak beslenir ve kökleriyle toprağa tutunur.
Bir varlığın canlı olup olmadığını anlamak için sırayla sorular sorarız: Büyüyor mu? Besleniyor mu? Ürüyor mu? Bu sorulardan en az birinin cevabı evetse o varlık canlıdır. Ağaç yerinden yürüyemez ama her yıl gövdesi kalınlaştığı için canlıdır. Masa ise ne kadar beklersek bekleyelim büyümez, bu yüzden cansızdır.
Canlılar özelliklerine göre üç gruba ayrılır: bitkiler, hayvanlar ve insanlar. Bitkilerin kök, gövde ve yaprakları vardır ve yerinden yürüyemezler. Hayvanlar hareket eder, beslenir ve duyu organlarıyla çevresini algılar. İnsan ise düşünür, konuşur ve araç gereç üretir.
| Grup | Ortak Özellik | Örnekler |
|---|---|---|
| Bitkiler | Kök, gövde ve yaprağı vardır | Ağaç, gül, buğday |
| Hayvanlar | Hareket edip beslenir | Kedi, balık, arı |
| İnsanlar | Konuşur ve düşünür | İnsan |
Bir varlığın canlı mı cansız mı olduğuna karar vermek için şu adımları uygularız. Önce varlığı dikkatle gözlemleriz, sonra büyüyüp büyümediğine bakarız, en sonunda beslenme ve üreme belirtilerini ararız. Adım adım gitmek acele karar vermemizi önler.
Sınavlarda en çok Aşağıdakilerden hangisi cansızdır? türü sorular sorulur. Şıkları tek tek inceleyip büyüme ve beslenme belirtilerini ararız. Bitkilerin de canlı olduğu, deniz suyunun ise cansız olduğu gibi ayrıntılar sıkça çıkar. Bu konuyu pekiştirmenin en iyi yolu evdeki bitki ve hayvanları düzenli gözlemlemektir.
Hareket, beslenme, solunum, boşaltım, üreme, uyaranlara tepki ve büyüme canlıların ortak özellikleridir. Bunlardan yalnızca biri yetmez; taşın kristal biçiminde büyümesi beslenme ve üreme içermediği için canlılık sayılmaz.
Okulda yapılabilecek gözlemde iki kap kullanılır: birine tohum ve su, ikincisine yalnızca su konulur ve ikisi de aynı sıcaklıkta bırakılır. Bir hafta sonra boy ve kök sayısı karşılaştırıldığında hangi koşulun büyümayı sağladığı sayısal olarak görülür.
Gözlem günlüğüne sıcaklık, ışık ve su miktarını yazmak, sonucu yorumlarken nedensellik kurmayı kolaylaştırır. Değerler yuvarlanmadan ve aynı birimle kaydedilmelidir.
Önce kolay bir örnekle başlayalım.
Örnek 1: Canlı mı, Cansız mı?
Taş, kedi, su ve masa arasındaki canlı olanı bulalım.
Cevap: Kedi
Şimdi daha zor bir örneği birlikte çözelim.
Örnek 4: Sınıflandırma
Papatya, kelebek ve insan hangi canlı gruplarına örnektir?
Cevap: Bitki, hayvan ve insan grupları
Aynı derste geçen kavramları yan yana koyup karşılaştıralım.
| Kavram | Ne ifade eder | Ayrımı |
|---|---|---|
| Canlılar | büyür, beslenir, solunum yapar, ürer ve ölür | |
| Bitkiler | hayvanlar ve insanlar canlıdır | Bitkiler de tıpkı hayvanlar gibi canlıdır. |
| Taş | su, toprak ve hava cansızdır | |
| Üreme | canlı türünün devamını sağlar |
Konuda öğrendiklerimizi ve bunlara ait örnekleri birlikte görelim.
| Öğrendiğimiz bilgi | Günlük hayattan örneği |
|---|---|
| Bütün canlıların ortak özellikleri birbirine benzer. | Taş, kedi, su ve masa arasındaki canlı olanı bulalım. |
| Bitkiler de tıpkı hayvanlar gibi canlıdır. | Saksıdaki çiçeğin canlı olduğunu hangi özellikleriyle kanıtlarsın? |
| Hareket etmeyen varlıklar da canlı olabilir; ağaç yerinde durur ama büyür. | Bir kırlangıcın yuvada büyümesini izleyen Elif hangi belirtileri görür? |
| Cansız varlıklar büyümez, beslenmez ve üremez. | Papatya, kelebek ve insan hangi canlı gruplarına örnektir? |
Aşağıdaki üç cümleyi incele ve her birinin doğru olup olmadığını belirle.
Cevap anahtarı: 1) Doğru. Canlılar: büyür, beslenir, solunum yapar, ürer ve ölür 2) Doğru. Bitkiler, hayvanlar ve insanlar canlıdır 3) Doğru. Taş, su, toprak ve hava cansızdır
Sonra dene: bu konudaki açık uçlu görevi çöz ve puanlama anahtarıyla karşılaştır.
Bu konuyu daha sağlam öğrenmek için şu konularla birlikte çalışabilirsin:
Bu derste en sık yapılan hataları bulacaksın. Her satırda üç şey var: hata ne, neden yanlış, doğrusu ne.
Bir varlığın canlı olup olmadığını anlamak için sırayla sorular sorarız: Büyüyor mu? Besleniyor mu? Ürüyor mu? Bu sorulardan en az birinin cevabı evetse o varlık canlıdır. Ağaç yerinden yürüyemez ama her yıl gövdesi kalınlaştığı için canlıdır. Masa ise ne kadar beklersek bekleyelim büyümez, bu yüzden cansızdır.
Bu konuyu kavrayabilmek için önce şunları bilmen gerekir: Çevremizdeki varlıkları incelediğimizde bazılarının büyüyüp geliştiğini, bazılarının ise hep aynı kaldığını görürüz. Canlı olan varlıklar büyür, beslenir, hareket eder, solunum yapar, ürer ve bir gün ölür. Kedi, balık, ağaç ve insan birer canlıdır. Cansız…
Bitkileri cansız sanmak: Ağaç ve çiçekler su ile büyür, solunum yapar ve tohum verir; bu yüzden canlıdır. Hareketsiz duran her şeyi cansız saymak: Ağaç yerinden yürümez ama gövdesi her yıl kalınlaştığı için canlıdır.
Canlılar: büyür, beslenir, solunum yapar, ürer ve ölür · Bitkiler, hayvanlar ve insanlar canlıdır · Taş, su, toprak ve hava cansızdır · Büyüme ve gelişme canlılığın belirtisidir
Canlıların ortak özelliklerini örneklerle açıklar. Canlı ile cansız varlıkları ayırt eder. Canlıları bitki, hayvan ve insan olarak sınıflandırır.
Aşağıdakilerden hangisi canlıdır?
Doğru cevap: A) Kedi
Canlılar büyür, beslenir, hareket eder, solunum yapar, ürer ve ölür. Kedi bütün bu özellikleri gösterdiği için canlıdır. Taş, su ve masa ise büyümez, beslenmez ve üremez; bunlar cansız varlıklardır. Bu nedenle kedi canlıdır.
Saksıdaki çiçeğin canlı olduğunu en iyi gösteren özellik hangisidir?
Doğru cevap: D) Yeni yapraklar açarak büyümesi
Yeni yaprak açarak büyüme, çiçeğin canlı olduğunun en açık belirtisidir.
Bir ağaç için aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
Doğru cevap: C) Kökleriyle su alır ve gövdesi her yıl kalınlaşır
Ağaç kökleriyle topraktan su ve mineral alır, yapraklarıyla ışık kullanarak besin üretir; büyüdükçe gövdesi kalınlaşır. Yani hareket etmese de canlılık belirtilerini taşır. Yürüyemek canlı olmanın zorunlu şartı değildir. Doğru ifade su alıp kalınlaşmasıdır.
Konu anlatımları hesapsız okunur. Quiz, slayt ve deneme için hesap gerekir.
Fen Bilimleri için çalışma yolu
Konu anlatımları hesapsız okunur; quiz, slayt ve deneme için hesap gerekir.
Bu sayfa Canlıların Özellikleri konusunun anlatımını, kazanımlarını ve örnek sorularını içerir. Konuyla ilgili tüm sorular için testi çöz, diğer konular için DersTeders ana sayfasına geçebilirsin.
Bu konuyu çalış: hesap aç, ilerlemen kaydedilsin.
Hesap aç