Dinleme ve Konuşma Kuralları

Konu Anlatımı

Bu Derste Ne Öğreneceğiz?

Bu derste şunları öğreneceğiz:

• Dinleme sırasında dikkatini toplayan davranışları listeler.
• Söz alma ve sırayla konuşma kuralını uygular.
• Duygu ve düşüncelerini düzenli biçimde anlatır.
• Anlamadığı yerde uygun dille soru sorar.
• Dinleme ile konuşma arasındaki ilişkiyi açıklar.

Ön Bilgi

Bu konuyu anlamak için önce Cümle Bilgisi konusunu bilmen gerekir. Cümle, duygu, düşünce, istek ve haberleri anlatan anlamlı kelime grubudur; büyük harfle başlar ve noktalama işaretiyle biter.

• Cümle kavramını anlamlı kelime grubu olarak açıklar.
• Düz, soru ve ünlem cümlelerini birbirinden ayırır.
• Cümle türüne uygun noktalama işareti koyar.

Tanım ve Temel Kavramlar

Dinleme, yalnızca duymak değildir; duyulanı anlamak, üzerinde düşünmek ve gerekli tepkiyi vermektir. Konuşma ise düşüncelerimizi başkalarına aktarmaktır. Bu ikisi bir arada kullanıldığında iletişim başarılı olur.

Aktif dinleyici, konuşanın yüzüne bakar, sözünü kesmez, anladığını bir ifadeyle belli eder ve gerekirse soru sorarak netleştirir. Bu davranışlar hem öğrenmeyi hem de karşılıklı güveni güçlendirir.

Dinleme Kuralları

• Konuşana yüzümüzü döneriz ve bedenimizi ona yönlendiririz.
• Sözünü kesmeyiz, sırayı bekleriz.
• Anladığımızı baş sallamak ya da kısa cümleyle söylemek yoluyla belli ederiz.
• Anlamadığımız yeri nezaketle tekrarlatırız.
• Duyduklarımızı gerekirse özetleyerek kontrol ederiz.

Konuşma Kuralları

• Söz almak için elimizi kaldırırız.
• Düşüncemizi sırayla ve açık kelimelerle anlatırız.
• Sesimizi karşımızı rahatsız etmeyecek düzeyde tutarız.
• Lütfen, teşekkür ederim, özür dilerim gibi kibar ifadeler kullanırız.
• Konuşmamızı bir düşünce etrafında toplar, dağılmayız.

Adım Adım Yöntem

1. Karşındakini dikkatle dinle ve gereksiz hareketlerden kaçın.
2. Anladığını kendi cümlenle tekrar et.
3. Anlamadığın yeri soruyla netleştir.
4. Düşünceni kısa ve sırayla anlat.
5. Karşı tarafın tepkisini bekle ve konuşmanı sürdür.

Örnek Uygulama

Sınıf başkanı seçimi için konuşma yapan Can, önce arkadaşlarının ne istediğini dinledi. Sözünü kimse kesmedi, anladığını başıyla bildirdi. Sonra kendi düşüncesini üç cümlede toplayarak anlattı: Önce dinledim, sonra düşüncemi söyledim. Böylece herkes onu rahatça anladı ve tartışma çıkmadı.

Sınav Odaklı

Dinleme sorularında doğru cevap her zaman saygılı ve dikkatli olandır; söz kesmek, başka işle uğraşmak ve eleştirmek yanlış seçeneklerdir. Anlatım sorularında ise düzen, sıra ve açık anlatım öne çıkar. Soruda ne sorulduğuna dikkat et: davranış mı, neden mi soruluyor?

Uygulama Senaryosu: Sırayla Konuşma Halkası

Sınıfta bir top dolaştırılır; topu tutan kişi sözü alır, diğerleri susar. Söz hakkı devri görünür olduğu için kimse sözü kesmez ve herkesin fikri duyulur.

Sık karşılaşılan hata, karşı tarafın cümlesini bitirmesini beklememektir. Aceleyle araya girmek, dinlemeyi tartışmaya çevirir.

Diğer Bir Sık Karşılaşılan Durum: Anlamadığını Sorma

Anlamadığımız yeri sormak konuşanı küçültmez, aksine onun anlatımını geliştirmesini sağlar. Şu kısmı tekrar eder misin gibi bir cümle iletişimi ilerletir ve yanlış anlamayı baştan önler.

Uygulama: Dinleme Kurallarını Uygulamak

Birini dinlerken önce sözünü kesmeyiz. Konuşan kişi bitince soru sorar ya da kendi düşüncemizi söyleriz; böylece anlatmak istenen şey tam olarak anlaşılır.

Sınıfta söz istemek için parmak kaldırmak, herkesin konuşma sırasını korur. Evde de ailemizin sözünü bitirmesini beklemek, tartışmayı daha kısa sürede sonuçlandırır.

Dinlediklerimizi kendi cümlelerimizle tekrar edersek doğru anladığımızı da görmüş oluruz. Yanlış anladığımız yer hemen ortaya çıkar ve düzeltilir.

Karşılaştırma: Söz Kesmek ile Beklemek

Söz kesmek kısa sürede kendi fikrimizi söylememizi sağlar; fakat anlatılanı kaçırmamıza neden olur. Beklemek birkaç saniye sürer, ama hem dinlenen hem de dinleyen için daha açık bir konuşma doğurur.

Sık durum: Heyecanla aynı şeyi tekrar tekrar söylemek. Bir kez söyleyip karşımızdakini beklemek, konuşmayı hem kısaltır hem de anlaşılır kılar.

Anlatım yaparken sıra arkadaştan arkadağa geçer; herkes bir kez söz alır. Böylece sessiz kalan arkadaşın da düşüncesi duyulur ve kimse dışarıda kalmaz.

Basit Örnek

Önce basit bir örneğe bakalım.

Örnek 1: Anladığını Belirtme

Arkadaşın bir olay anlattı ve sen de anladığını göstermek istiyorsun. Ne dersin?

1. Adım 1: Arkadaşının anlattığı olay kısaca tekrarlanır.
2. Adım 2: Anladığını belirten bir cümle kurulur.
3. Adım 3: Gerekirse ek bir soru sorularak netleştirilir.

Cevap: Sen parkta topunu kaybetmişsin, sonra da bulamamışsın, doğru mu anladım?

İleri Örnek

Şimdi biraz daha zor bir örneği çözelim.

Örnek 4: Telefonda Konuşma

Telefonla bir büyüğünü arayıp konuşurken uyacağın iki kuralı yaz.

1. Adım 1: Karşındakinin konuşmasını beklemeden sözü kesmezsin.
2. Adım 2: Sırayla konuşur ve karşındakini dinlersin.
3. Adım 3: Konuşmayı nazikçe kapatırsın.

Cevap: Sözünü kesmemek ve sırayla konuşmak.

Kavram Karşılaştırma Tablosu

Aynı konudaki kavramları yan yana koyup karşılaştıralım.

Dersten Öğrendiklerimizi Gözden Geçirelim

Konunun temel bilgilerini ve bunlara karşılık gelen durumları birlikte görelim.

Özet

• Dinleme; duymak, anlamak, düşünmek ve gerekli tepkiyi vermekten oluşur.
• Aktif dinleyici söz kesmez, anladığını belli eder ve anlamadığını nazikçe sorar.
• Konuşma ise sırayla, açık kelimelerle ve uygun ses düzeyiyle yapılır.
• Dinleme ile konuşma birbirini besler; iyi dinlemek, doğru ve etkili konuşmayı mümkün kılar.

Sık Yapılan Hatalar

• Karşımızdaki konuşurken sözünü kesmek: Konuşan düşüncesini tamamlayamaz ve kendini değersiz hisseder.
• Anladığını söylemeden devam etmek: Kontrol edilmeyen dinleme yanlış anlamayı büyütür.
• Uzun ve dağınık anlatım: Sırasız anlatım dinleyiciyi yorar ve mesajı kaybettirir.
• Ses düzeyini ayarlamamak: Çok yüksek ya da kısık ses anlaşmayı zorlaştırır.

Kendini Dene

Aşağıdaki üç cümle doğru mu, yanlış mı? Önce sen karar ver.

1. Söz kesmeden dinlemek, konuşanın düşüncesini tam aktarmasını sağlar. — doğru mu?
2. Soru sormak, dinlediğimizi ve konuya ilgi duyduğumuzu gösterir. — doğru mu?
3. Özetleme, yanlış anlamayı önleyen en etkili yoldur. — doğru mu?

Cevap anahtarı: 1) Doğru. Dinleme = duymak + anlamak + düşünmek + tepki vermek. 2) Doğru. Söz almak = el kaldırmak ve sırayı beklemek. 3) Doğru. Anladığını gösterme = özetlemek ve onaylamak.

Sonra dene: bu konudaki açık uçlu görevi çöz ve puanlama anahtarıyla karşılaştır.

İlgili Konular

Bu konuyu daha iyi öğrenmek için şu konulara da bakabilirsin:

• Yazım Kuralları Doğru yazım, cümlenin büyük harfle başlaması, özel adların büyük harfle yazılması ve gün, ay, bayram adlarının da büyük başlamasıyla sağlanır.
• Cümle Bilgisi Cümle, duygu, düşünce, istek ve haberleri anlatan anlamlı kelime grubudur; büyük harfle başlar ve noktalama işaretiyle biter.
• Noktalama İşaretleri Noktalama işaretleri yazının doğru anlaşılmasını sağlar.