Yazım Kuralları

Konu Anlatımı

Bu Derste Ne Öğreneceğiz?

Bu derste şunları öğreneceğiz:

• Cümle başlarında büyük harf kullanır.
• Özel adları büyük harfle yazar.
• Gün, ay ve bayram adlarını doğru biçimde yazar.
• de/da ekinin ayrı yazıldığını uygulamalı gösterir.
• Yazım hatalarını tespit edip düzeltir.

Ön Bilgi

Bu konuyu anlamak için önce Dinleme ve Konuşma Kuralları konusunu bilmen gerekir. Dinleme; duymak, anlamak, düşünmek ve gerekli tepkiyi vermekten oluşur.

• Dinleme sırasında dikkatini toplayan davranışları listeler.
• Söz alma ve sırayla konuşma kuralını uygular.
• Duygu ve düşüncelerini düzenli biçimde anlatır.

Neden Doğru Yazmak Gerekir?

Yazmak, düşündüğümüzü kalıcı hâle getirmektir. Doğru yazılan bir cümle okuyucu tarafından hiç zorlanmadan anlaşılır; yazım hataları ise hem anlamı bulandırır hem de cümlenin güvenilirliğini azaltır. Bu yüzden yazım kuralları, yazının anlaşılır olmasının temelidir.

Büyük Harf Kullanımı

Büyük harf, bir yazının nerede başladığını ve özel adların hangisi olduğunu gösterir. Aşağıdaki durumlarda ilk harf büyük yazılır:

• Her cümlenin ilk harfi: Ali geldi.
• İnsan adlarında: Ayşe, Mehmet, Eren.
• Yer ve ülke adlarında: Ankara, Türkiye, İstanbul.
• Gün ve ay adlarında: Pazartesi, Ocak.
• Bayram ve yıl adlarında: Ramazan, İkiBin…

Özel adların diğer kelimeleri de büyük harfle başlar: T.C. Kimlik, Doğu Anadolu gibi. Buna karşılık özel olmayan isimler, sıfatlar ve fiiller her zaman küçük harfle yazılır: okul, güzel, koşmak.

de/da Her Zaman Ayrı Yazılır

Yer, zaman ve benzeri anlamlar veren de/da eki, ayrı yazılır: okulda, evde, bugün de, ben de. Bağlaç olarak kullanılan de de ayrıdır: Ali de geldi. Bazı öğrenciler bu kelimeleri bitişik yazdığında anlam kayar ya da yazım hatası çıkar. Kesme işareti yalnızca özel adlara ek gelirken kullanılır; Ali'de şeklinde yazım doğrudur çünkü Ali özel addır ve eki ayrılmıştır.

Adım Adım: Yazım Kontrolü

Birinci adım: yazdığını sesli oku, anlamlı mı diye bak. İkinci adım: cümlenin ilk harfini kontrol et. Üçüncü adım: özel adları işaretle, hepsinin büyük harfle başladığından emin ol. Dördüncü adım: de/da kelimelerini ayrı yazıp yazmadığını sorgula. Beşinci adım: noktalama işaretlerini gözden geçir.

Örnek Uygulama ve Sınav Odaklı

Sınavlarda doğru yazılmış cümle ve yazım hatası içeren cümle soruları çok gelir. Şıkları okurken sırayla üç yere bakılır: cümle başı, özel adlar ve sonundaki noktalama. Ayrıca sayıların yazımıyla ilgili sorularda küçük sayılar yazıyla, belirgin ve dikkat çeken sayılar rakamla yazılır; aynı cümlede karışık kullanımdan kaçınılır.

Hatırlatma: Özel ad, yalnızca o kişiye ya da yere özgü adlardır. Şehir sözcüğü özel olmayan bir addır, Ankara ise özel addır.

Uygulama Senaryosu: Büyük Harf Kontrol Listesi

Cümle başı, özel isimler ve soyadları kontrol edilir; ayrıca ben, sen, biz, siz ve o zamirleri cümle içinde büyük harfle başlar. Liste yazım bittikten sonra okunur; yazarken değil düzeltme anında yakalanır.

Sık karşılaşılan hata, anne ve babam gibi sıradan ifadelerde büyük harf kullanmaktır. Yalnızca kişi adları ve belirli unvanlar büyütülür.

Karşılaştırma: Büyük Harf Görünen Haller

• Adlar: Ahmet, İzmir ve Atatürk Lisesi.
• Cümle başı: Yeni gün başladı.
• Zamirler: Bugün ben de geleceğim.

Üç gruptan yalnızca ilki isim olduğu için kural ezberden çok ayırt etme üzerine kurulur.

Uygulama: Doğru Yazım İçin Kontrol

Cümle yazarken özel adların ilk harfini büyük yazarız; kişi adları, şehir adları ve bayram adları buna örnektir. Büyük harf, o kelimenin ayrı bir ad olduğunu gösterir.

Ayrı mı birleşik mi yazıldığından emin olmadığımızda kelimeleri okuma kuralıyla söyleriz. Sesli okuduğumuzda ayrı duyulan kelimeler çoğunlukla ayrı yazılır.

Yazdığımız metni bir süre sonra yeniden okumak, gözden kaçan hataları ortaya çıkarır. Yazım kontrolü, yazma işleminin son adımıdır ve ayrıca zaman ayrılmalıdır.

Karşılaştırma: Okuyarak Kontrol ile Göz Geçirme

Okuyarak kontrolde her kelime seslendirilir ve hatalı olan ayırt edilir. Gözle geçirme sırasında beyin, aslında yazılmak isteneni okur; hatalı harf bu yüzden görünmez kalır.