12. SınıfTürk Dili ve Edebiyatı
Belgesel ve Haber Metni Yazımı — Çalışma Sayfası
Kazanımlar, önemli noktalar ve sık yapılan hatalar tek sayfada.
Bu konuda öğrenecekleriniz
- Haber metnini tanımlayarak özelliklerini sayabilir.
- 5N+1 ölçütünü açıklayıp bir haberi bu ölçüte göre çözebilir.
- Haberin bölümlerini (başlık, spot, gövde) tanıyabilir.
- Haber dilinin özelliklerini belirleyebilir.
- Senaryonun dört temel öğesini ve hazırlık aşamalarını sıralayabilir.
Önemli noktalar
- Haber, güncel ve önemli bir olayı gerçeğe sadık biçimde kısa sürede bildiren metindir.
- Haberin ölçüsü 5N+1'dir.
- 5N+1 ölçütünde ne, nerede, ne zaman, kim, nasıl ve neden sorularına cevap aranır.
- Haberin bölümleri başlık, spot ve gövdedir.
- Spot, haberin özetidir ve 5N+1 sorularına cevap veren ilk paragraftır.
- Gövde, haberin alt başlıklarla ilerleyen bölümüdür.
- Haber dili anlaşılır, tarafsız, nötr, nesnel ve kısadır.
- Haberde yorum ve yargı yazılmaz.
- Senaryo, sesli-görsel bir yapımın metnidir.
- Senaryonun dört temel öğesi görüntü, ses, müzik ve efekttir.
- Senaryoda sahne başlıkları, sahne numarası, mekân, gündüz-gece bilgisi, diyaloglar ve yönerge yazılır.
- Senaryo dili betimleyici, kısa ve akıcıdır.
- Belgeselin amaçları tanıtma, bilgilendirme, eğlendirme, düşündürme ve harekete geçirmedir.
- Hazırlık sırası konu araştırması, senaryo yazımı, çekim, kurgu (montaj), seslendirme ve müziktir.
Formüller ve kurallar
- Haber tanımı: güncel ve önemli bir olayı gerçeğe sadık biçimde kısa sürede bildiren metin.
- 5N+1 ölçütü: ne oldu, nerede oldu, ne zaman oldu, kim yaptı, nasıl oldu, neden oldu.
- Haberin bölümleri: başlık, spot (özet paragraf), gövde (alt başlıklarla).
- Spot tanımı: haberin özeti olan ve 5N+1 sorularına cevap veren ilk paragraf.
- Haber dili: anlaşılır, tarafsız (nötr), nesnel, kısa ve belgisiz sözcüksüz; yorum ve yargı yazılmaz.
- Senaryo tanımı: sesli-görsel bir yapımın metni.
- Senaryonun dört temel öğesi: görüntü (aksiyon), ses (diyalog), müzik, efekt.
- Senaryoda bulunması gerekenler: sahne başlıkları, sahne numarası, iç/dış mekân, gündüz-gece bilgisi, diyaloglar, yönerge.
- Senaryo dili: betimleyici, kısa ve akıcı cümleler; diyaloglar karakterin konuşma diline uygun olur.
- Belgesel amaçları: tanıtma, bilgilendirme, eğlendirme, düşündürme, harekete geçirme.
- Hazırlık aşamaları: konu araştırması → senaryo yazımı → çekim → kurgu (montaj) → seslendirme → müzik.
Sık yapılan hatalar
- Haberde yorum ya da yargı yazmak: Haber dili tarafsız ve nesneldir; yorum ve yargı habere yazılmaz.
- 5N+1 ölçütünü beş soru saymak: 5N+1, ne, nerede, ne zaman, kim, nasıl ve neden olmak üzere altı sorudan oluşur.
- Spot'u haberin son bölümü sanmak: Spot, haberin özetidir ve 5N+1 sorularına cevap veren ilk paragraftır.
- Senaryoda yalnızca diyalog bulunduğunu düşünmek: Senaryoda sahne başlıkları, sahne numarası, mekân, gündüz-gece bilgisi, diyaloglar ve yönerge bulunur.
- Kurguyu (montajı) çekimden önce yapmak: Hazırlık sırası araştırma, senaryo, çekim, kurgu, seslendirme ve müziktir.
Hızlı tekrar ipuçları
- Haber çözümlerken 5N+1'in altı sorusunu sırayla sor.
- Spot ile gövdeyi ayırmak için ilk paragrafa bak.
- Haber dili denetlenirken yorum cümlesi arıyorum.
- Senaryo yazarken sahne numarası, mekân ve zaman bilgisini baştan yaz.
- Görüntü için yönerge, ses için diyalog yaz; ikisi aynı şey değildir.
- Hazırlık aşamalarını akış şeması gibi sıraya koy.
Kendini dene
Bu sayfayı okuduktan sonra Belgesel ve Haber Metni Yazımı konusunun çözümlü sorularını çöz.