12. SınıfTürk Dili ve Edebiyatı
Türk Edebiyatında Dönemler: Âşık ve Divan — Çalışma Sayfası
Kazanımlar, önemli noktalar ve sık yapılan hatalar tek sayfada.
Bu konuda öğrenecekleriniz
- Âşık edebiyatının tarihî arka planını ve oluşum biçimini açıklayabilir.
- Âşık şiirinde nazım birimi ve ölçüyü belirleyebilir.
- Divan edebiyatının gelişim yerini ve ölçüsünü tanıyabilir.
- Divan şiirinde yaygın söz sanatlarını sınıflandırabilir.
- Âşık ve divan edebiyatını dil, ölçü ve tema bakımından karşılaştırabilir.
Önemli noktalar
- Âşık edebiyatı 13-14. yüzyıldan itibaren Anadolu'da gelişmiştir.
- Âşık şiirinin nazım birimi kol, ölçüsü 8'li hece ölçüsüdür.
- Âşık, saz çalan ve ezberden söyleyen kişidir; gelenek çıraklık yoluyla öğrenilir.
- Divan edebiyatı 14-17. yüzyıllarda saray ve çevresinde gelişmiştir.
- Divan şiirinin nazım birimi kendi (mısra), ölçüsü aruzdur.
- Divan edebiyatında söz sanatlarına yoğun ilgi vardır.
- Divan edebiyatında dinî-tasavvufi ve halka açık olmak üzere iki akım vardır.
- Âşık edebiyatının temaları aşk, ayrılık, vatan, kahramanlık, gurbet, zulüm ve atasözüdür.
Formüller ve kurallar
- Âşık edebiyatı zaman ve yer: 13-14. yüzyıldan itibaren Anadolu.
- Âşık edebiyatı sabitleri: nazım birimi kol, ölçü 8'li hece ölçüsü, dil sade ve halka yakın.
- Âşık tanımı: saz çalan ve halk hafızasından (ezberden) söyleyen kişi; öğrenme çıraklık yoluyladır.
- Divan edebiyatı zaman ve yer: 14-17. yüzyıl, saray ve çevresi.
- Divan edebiyatı sabitleri: nazım birimi kendi (mısra), ölçü aruz.
- Divan nazım şekilleri: gazel, şarkı, rubâî, kıt'a, kaside, mesnevî, tarih, müamma.
- Divan söz sanatları: tevriye, istiâre, mübalağa, kinaye, tarih, telmih, irşat.
- Dinî-tasavvufi akım: Mevlana, Yunus Emre, Hacı Bektaş Veli çevresi.
- Halka açık akım: Âşık Yunus Emre, Dadaloğlu, Karacaoğlan çevresi.
- İki çizgi karşılaştırması: âşık için kol ve hece, divan için mısra ve aruz.
Sık yapılan hatalar
- Âşık edebiyatının nazım birimini mısra saymak: Âşık şiirinde nazım birimi kol, ölçüsü 8'li hece ölçüsüdür; mısra birimi aruza aittir.
- Divan edebiyatının ölçüsünü hece ölçüsü sanmak: Divan edebiyatının ölçüsü aruzdur, nazım birimi ise kendidir.
- Âşık edebiyatının gelişim yerini saray sanmak: Âşık edebiyatı Anadolu'da gelişmiştir; saray çevresi divan edebiyatının alanıdır.
- Divan edebiyatında söz sanatlarının yok sayılması: Tevriye, istiâre, mübalağa, kinaye, tarih, telmih ve irşat bu dönemin belirleyici sanatlarıdır.
- Dinî-tasavvufi ve halka açık akımların karıştırılması: Dinî-tasavvufi akım Mevlana, Yunus Emre ve Hacı Bektaş Veli çevresinde; halka açık akım ise Âşık Yunus Emre, Dadaloğlu ve Karacaoğlan çevresindedir.
Hızlı tekrar ipuçları
- Nazım birimi ve ölçüyü birlikte hatırla: kol ve hece âşık için, mısra ve aruz divan için.
- Şiirin diline bak; sade ve halka yakın dil âşık edebiyatına işaret eder.
- Temaları liste hâlinde ezberle: vatan, kahramanlık, gurbet ve zulüm âşık şiirinin konularıdır.
- Divan şiirinde söz sanatı sayısı fazladır; çok sayıda sanat geçiyorsa çizgiyi kontrol et.
- Aktarım sorusunda önce çevreye, sonra ölçüye, sonra nazım birimine bak.
- Dörtlük düzeni gördüğünde hece ölçüsünü de say; 8'li hece ölçüsü aruz değildir.
Kendini dene
Bu sayfayı okuduktan sonra Türk Edebiyatında Dönemler: Âşık ve Divan konusunun çözümlü sorularını çöz.