Tedarik Zinciri ve Malzeme Planlama — Çalışma Sayfası

Bu konuda öğrenecekleriniz

• Tedarik zincirinin talep, planlama, satın alma, depo, sevkiyat ve montaj halkalarını sıralayarak açıklayabilir.
• Ortalama yöntem ile en yüksek-en düşük yöntemini kullanarak dönemlik malzeme ihtiyacını hesaplayabilir.
• Emniyet stoğu, temel stok ve yeniden sipariş noktası kavramlarını formüllerle ilişkilendirebilir.
• Stok kartı, mal kabul kontrol listesi ve sipariş formu üzerinden depo kayıt düzenini kurabilir.
• Tedarikçi seçim ölçütlerini, sözleşme şartlarını ve yedek tedarikçi planını açıklayabilir.
• Teslim süresi, termin takibi, stok devir hızı, fire ve zayi hesaplarını uygulayabilir.
• Elde bulunan mal ile şantiyeye mal götürme seçeneklerini malzeme planlaması açısından karşılaştırabilir.
• Stok sayımı, fark tespiti ve stok düzeltme kayıtlarını uygulayabilir.
• Malzeme planlamanın proje programı ile ilişkisini açıklayabilir.

Önemli noktalar

• Tedarik zincirinde gecikme en çok satın alma halkasında değil, malzemenin şantiyeye ulaşmasını bekleyen montaj halkasında pahalıya mal olur.
• Emniyet stoğu, tedarikçinin termin güvenilirliği düşükse ve tüketim dalgalanması büyükse artırılır; güvenilir tedarikçiyle çalışıldığında azaltılabilir.
• Stok kartına giriş ve çıkış hareketi günlük olarak işlenmezse kart, gerçek stok miktarını yansıtamaz ve sayım farkları açıklanamaz hâle gelir.
• Yeniden sipariş noktası, mal stoku tükenmeden önce sipariş verilmesini sağlayan eşik değerdir; temel stokla karıştırılmamalıdır.
• Mal kabulde ölçü toleransı sözleşmede belirtilmeli, ölçüm sonucu irsaliyeye yazılmalı ve sapma halinde tedarikçiye aynı gün bildirilmelidir.
• Fire planlanabilir bir süreç kaybı, zayi ise önlenmesi gereken bir olaydır; ikisi aynı kayıt altında toplanırsa neden analizi yapılamaz.
• Stok devir hızı beklenenden düşükse depoda bağlanan sermaye artar; devir süresi uzadıkça malzemenin değeri kaybı ve kullanılabilirlik riski büyür.
• Yedek tedarikçi, ana tedarikçinin aksaması halinde devreye girecek biçimde önceden tanımlanmalı ve iletişim bilgileri güncel tutulmalıdır.
• Malzeme planı ile proje programı ayrı yürütülürse kritik yoldaki bir işin malzemesi geç gelir ve programdaki denge bozulur.
• Elde bulunan mal, planlama hatasına işaret eder; fazlası için nakliye planı yapılmadan tüketim kararı verilmemelidir.

Formüller ve kurallar

• Temel stok = Günlük ortalama talep × Tedarik süresi (gün)
• Emniyet stoğu = Temel stok × Emniyet yüzdesi / 100
• Toplam ihtiyaç = Temel stok + Emniyet stoğu
• Sipariş miktarı = Dönem talebi + Emniyet stoğu − Eldeki stok
• Ortalama yöntemle dönem talebi = (Dönem 1 + Dönem 2 + … + Dönem n) / n
• En yüksek-en düşük yöntemi = En düşük talep + (En yüksek talep − En düşük talep) / Dönem sayısı
• Stok devir hızı = Dönemde tüketilen mal miktarı / Ortalama stok miktarı
• Stok devir süresi (gün) = Dönemdeki gün sayısı / Stok devir hızı
• Yeniden sipariş noktası = Günlük ortalama talep × (Tedarik süresi + Emniyet payı günü)
• Fire oranı = Fire edilen miktar / Üretim miktarı × 100
• Zayi farkı = Sayılan miktar − Stok kartındaki miktar
• Kabul edilen miktar = Sevk edilen miktar − Hasarlı miktar − Eksik miktar

Sık yapılan hatalar

• Ortalama ile en yüksek-en düşük yönteminin karıştırılması: En yüksek-en düşük yönteminde en yüksek değer doğrudan bölünmez; önce en düşük değere eklenir, sonra fark dönem sayısına bölünür. Yanlış sırada yapılan işlem, ihtiyacın sürekli yüksek hesaplanmasına yol açar.
• Emniyet stoğunun temel stokla aynı sanılması: Temel stok günlük talep ile tedarik süresinin çarpımıdır, emniyet stoğu ise bunun üzerine eklenen ayrı paydır. İkisini toplamadan önce ayırmayan, sipariş miktarını eksik hesaplar.
• Eldeki stok düşülmeden sipariş verilmesi: Depoda bekleyen mal varken yapılan sipariş, eldeki malı kullanılamaz hâle getirir ve stok devir hızını düşürür. Sipariş miktarı hesabında mevcut stok mutlaka düşülmelidir.
• Fire ile zayinin aynı kayıtta gösterilmesi: Fire planlanan bir süreç kaybıdır, zayi ise kayıp veya hata sonucu oluşan beklenmeyen azalmadır. İkisi aynı kalemde birleştirildiğinde neden analizi yapılamaz ve sorumlu belirlenemez.
• Mal kabulde ölçüm yapılmadan miktarın kabul edilmesi: İrsaliye üzerindeki miktar ile fiziki ölçüm karşılaştırılmazsa uzunluk ve adet farkları sonradan çıkar, tedarikçiden iade almak güçleşir. Ölçüm sonucu kabul fişine mutlaka yazılır.
• Teslim süresi ile montaj süresinin karıştırılması: Termin, malın şantiyeye varış tarihini gösterir; kontrol, taşıma ve montaj için ayrıca süre gerekir. Termin doğrudan montaj günü gibi kabul edilen planlar, sahada gün kaybettirir.
• Stok devir hızının yalnızca sayısal olarak değerlendirilmesi: Yüksek devir hızı tek başına iyi sayılmaz; tedarik süresi ve üretim duraklamaları da göz önüne alınır. Devir hızının çok yüksek olması, mal kıtlığı riskini artırır.
• Sayım farkının kayda geçirilmeden kapatılması: Karttaki miktar ile fiziki miktar arasındaki fark sözlü olarak çözülemez. Fark için düzeltme kaydı düzenlenmeli ve nedeni yazılı olarak raporlanmalıdır.

Hızlı tekrar ipuçları

• Malzeme ihtiyacını proje programından geriye doğru hesaplayın; böylece ihtiyaç tarihi, tedarik süresi eklendiğinde sipariş tarihi de kendiliğinden belirir.
• Önce emniyet stoğunu belirleyin, sonra toplam ihtiyacı çıkarın; mevcut stoğu en son adımda düşerek sipariş miktarına ulaşın.
• Talep tahmininde son altı ile on iki dönemin kayıtlarını birlikte değerlendirin; mevsimlik dalgalanma varsa yalnızca ortalama almak yanıltıcıdır.
• Tedarikçi seçiminde teklifleri aynı kalem listesi üzerinden karşılaştırın; farklı kalemlerle gelen teklifler doğrudan kıyaslanamaz.
• Mal kabul kontrol listesini her teslimatta doldurun ve kontrol eden kişinin imzasını alın; sözlü anlaşma yerine kayıt tutun.
• Stok devir süresini tedarik süresiyle karşılaştırın; devir süresi tedarik süresinin altındaysa planlama katılaşmış demektir.
• Elde bulunan mal için yazılı bir kullanım kararı oluşturun: hangi miktarın kullanılacağı, fazlasının nerede ve nasıl değerlendirileceği kayda geçsin.
• Termin takibini haftalık yapın; gecikme belirtisi oluştuğunda yedek tedarikçiye başvuru kararı aynı gün verilmelidir.

Kendini dene

Bu sayfayı okuduktan sonra konu anlatımını tekrar oku ve kendi cümlelerinle özetle.

Konu anlatımına dön · Hesap aç, ilerlemen kaydedilsin