Motor Devreye Alma ve Ayarlama

Konu Anlatımı

Motor Devreye Alma ve Ayarlama

Motor devreye alma, sökülmüş veya yenilenmiş bir motorun ilk çalıştırmasından sağlıklı çalışmasına kadar geçen ölçüm ve ayar süreçlerini kapsar. Bu süreçte mekanik sıkıtlık, ateşleme zamanlaması, gaz karışımı ve yağlama koşulları tek tek doğrulanır. Devreye alma, tahminle değil ölçümle yapılır. Her ölçümün sonucu iş emrine yazılır ve kılavuz değerleriyle karşılaştırılır.

Silindir Basınç Testi ve Kompresyon Oranı

Silindir basınç testi, kıvılcım sistemi devre dışı bırakılmış ve motor kompresyona alınmış hâlde çalıştırıldığında silindir sıkıştırma sonundaki basıncı ölçer. Ölçüm motor devrinde ve üretici kılavuzundaki koşullarda yapılır. Silindirler arası basınç farkı normalin üzerindeyse conta, piston bileziği, supap veya silindir kapağı aranır. Kompresyon oranı ise toplam hacmin sıkıştırma hacmine oranıdır; oran arttıkça verim artar fakat vuruntu riski büyür.

Ateşleme Zamanlaması ve Supap Ayarı

Ateşleme avansı, kıvılcımın üst pik noktasından ne kadar önce başladığını gösteren bir değerdir ve silindir başına derece ile ölçülür. Zamanlama, stroboskop adı verilen parlak ışık kaynağıyla krank milindeki işaret ile karşılaştırılarak kontrol edilir. Supap açıklığı ise supapın kapalıyken silindir kapağına olan mesafesidir; sehim göstergesi ile ayarlanır. Aşırı avans vuruntuya, düşük avans ise güç kaybına ve egzoz sıcaklığı artışına yol açar.

Rölanti, Gaz Karışımı ve Egzoz Gazı

Rölanti devri, karbon monoksit ayar vidalarıyla belirlenir. Egzoz gaz analizörü karbon monoksit ve hidrokarbon değerlerini gösterir. Karışım zenginleştikçe karbon monoksit ve hidrokarbon değerleri yükselir, fakirleştikçe düşer. Devreye alma sonrası motorun ısınması, egzoz sıcaklığı, duman rengi ve titreşim seviyesi gözlenerek ayar yapılır.

İlk Çalıştırma, Isınma ve Kayıt

Sökülmüş motorlarda ilk çalıştırmada yağ ve yakıt dolaşımının tam sağlanması, marş süresinin kısa tutulması ve hareketli parçaların birbirine değmemesi gerekir. Motor yavaşça ısıtılır, devre ve sıcaklık göstergeleri izlenir. Devreye alma sonunda rölanti, ateşleme avansı, egzoz gazı, sıcaklık ve titreşim değerleri kılavuzla karşılaştırılır ve test sürüşü yapılır. Tüm ölçüm sonuçları ile yapılan ayarlar iş emrine yazılır.

Basınç Testi, Ateşleme ve Rölanti Ayarı

Sökülmüş veya yenilenmiş bir motorun devreye alınması, mekanik sıkıtlık kontrolüyle başlar. Silindirler dönerek kılavuzlama ve supap teması denetlenir; mekanik sıkıntı varsa motor çalıştırılmaz. Sonra silindir basınç testi yapılarak sıkıştırma değerleri karşılaştırılır.

Ateşleme zamanlaması avans değeriyle ifade edilir. Yanma odasında ateşleme, kıvılcım tepe noktasınınpiston tepesine ulaşmadan önce başlar; avans fazla ise aşırı sıcaklık ve hasar, az ise güç kaybı ve zayıf yanma oluşur. Rölanti ayarı gaz kelebeği ve egzoz gazı ölçümüyle yapılır.

Günlük Hayattan Bir Örnek

Motor yenilendikten sonra rölanti devri dalgalanıyordu. Devir kaydı alındığında salınımın tek silindire bağlı olduğu görüldü; o silindirin enjeksiyon miktarı diğerlerinden farklıydı. Enjeksiyon dengesi kurulduktan sonra devir sabitleşti.

Özet

• Devreye almadan önce mekanik sıkıtlık kontrol edilir.
• Basınç testi silindir karşılaştırması verir.
• Avans üretici değerlerine göre ayarlanır.
• Rölanti gaz kelebeği ve egzoz gazıyla dengeye getirilir.
• Devir kaydı alınarak kararlılık doğrulanır.

Sık Yapılan Hatalar

1. Mekanik kontrolü atlamak: Sıkılmış bir supap motoru çalıştırmak bilek ve segman hasarına yol açar.
2. Avansı gözle ayarlamak: Ateşleme zamanlaması ancak ölçümle belirlenir; gözle ayar kalıcı olmaz.
3. Basınç farkını önemsememek: Silindirler arası fark, tek silindirin daha zayıf çalıştığını gösterir.

Ne Öğreneceğiz

Motorun ilk çalıştırmasından sonuç alınmasına kadar silindir basınç testi, ateşleme zamanlaması, supap ayarı, rölanti ve egzoz gazı değerlendirmesini kapsayan uygulama konusu. Bu konuda ögrenme çıktıları:

• Silindir basınç testini uygular ve basınç farkını yorumlar.
• Kompresyon oranını hesaplar ve sıkıştırma değerlerini karşılaştırır.
• Ateşleme zamanlamasının ve supap açıklığının doğru ayarlandığını ölçerek doğrular.
• Rölanti, egzoz gazı ve devreye alma testlerini uygulayarak motoru teslime hazırlar.
• Devreye alma bulgularını iş emrine belirti-ölçüm-sonuç biçiminde kaydeder.

Ön Bilgi

Bu konuya başlamadan önce temel kavram ve ön koşulları kavramanız yardımcı olacaktır. Konunun çerçevesinde şu kavramlar dikkat ister:

• Silindir basınç testi, kıvılcım sistemi devre dışı bırakılarak ve motor kompresyona alınarak uygulanır.
• Kompresyon oranı arttıkça verim artar ancak vuruntu riski de yükselir.
• Ateşleme avansının fazla olması vuruntuya, az olması güç kaybına yol açar.
• Supap açıklığında emme ve atma supapları arasındaki fark kılavuzda belirtilir.
• Egzoz gazında karbon monoksit artışı karışımın zenginleştiğini gösterir.
• Sökülmüş motorlarda ilk çalıştırmada yağlanma ve yakıt dolaşımı doğrulanmalıdır.
• Devreye alma sonu test sürüşü ve kayıt ile tamamlanır.

İleri Örnek

Daha ileri bir uygulama:

Soru: 1500 cm³ blok hacmine sahip dört silindirli bir motorun birim silindir hacmi kaç cm³'tür?

1. Adım 1: Blok hacmi ile silindir sayısı belirlenir.
2. Adım 2: Blok hacmi silindir sayısına bölünür.
3. Adım 3: Bulunan değer katalog silindir hacmiyle karşılaştırılır.

Sonuç/cevap: Dört silindirli bir blokta yapılan bölme işlemi birim silindir hacmini 375 cm³ olarak verir.

Adım Adım Çözülmüş Örnek

Örnek 1: Kompresyon Oranı Hesabı konusunun adımları:

1. Adım 1: Toplam hacim ile sıkıştırma hacmi toplanarak sıkıştırma hacmi oranı bulunur.
2. Adım 2: Toplam hacim, sıkıştırma hacmine bölünür.
3. Adım 3: Bulunan oran katalog değeriyle karşılaştırılarak kaydedilir.

Karşılaştırma Tablosu

Kendini Dene

Soru: Bir motorun devreye alınmasında ölçüm sırasını yazınız: silindir basınç testi, ateşleme zamanlaması, supap açıklığı, rölanti ve egzoz gazı kontrollerini hangi sırayla yapar, her ölçümde hangi değeri kılavuzla karşılaştırırsınız?

Örnek cevap: Puanlama anahtarı: Ölçümlerin mantıklı bir sıraya konulması, önce mekanik sıkılık kontrollerinin ardından zamanlama ve gaz ayarının gelmesi (4 puan); basınç testinin kompresyonda yapıldığının ve silindirler arası farkın hesaplanacağının yazılması (3 puan); stroboskop ile avansın silindir bazında karşılaştırılması (3 puan); supap açıklığının kılavuz konumunda emme ve atma için ayrı ölçülmesi (2 puan); rölanti ve egzoz gazının motor ısındıktan sonra değerlendirilmesi (2 puan); test sürüşü ile doğrulamanın eklenmesi (1 puan).