Araç Elektrik ve Aydınlatma Sistemleri

Konu Anlatımı

Araç Elektrik ve Aydınlatma Sistemleri

Araç elektrik sistemi, enerji kaynağından tüketicilere uzanan devrelerden oluşur. Akü ve şarj sistemi enerjiyi sağlar, sigortalar ve kablolar güvenli dağıtımı kurar, aydınlatma ve gösterge grupları ise sürücüye bilgi verir. Elektrik arızasında tahmin yerine ölçüm yapılır. Devre bölme yöntemiyle arıza, daraltılarak bulunur.

Akü ve Şarj Sistemi

Akü, marş sırasında gerekli akımı depolar. Şarj sisteminde alternatör, motor çalışırken ürettiği elektriği aküye ve tüketicilere aktarır. Sağlam bir şarj sisteminde motor çalışırken şarj akımı aküye doğru yönelir. Terminal gerilimi ölçülür, akü yük testiyle sağlığı denetlenir. Akü terminalindeki oksitleme, temassızlık ve gevşek klemens yüksek direnç oluşturur ve şarjı engeller.

Sigorta, Kablo ve Klemensler

Sigortalar, devredeki aşırı akımda ısınıp eriyerek devreyi keser; her sigortanın belgelenmiş bir akım değeri vardır. Kabloların direnci iletken kesitiyle ters orantılıdır, kablo uzadıkça direnç artar. Klemenslerde gevşeklik ve oksitlenme, akım taşıyan yüzeylerde direnç artışına ve ısınmaya yol açar. Ölçülen gerilim düşümü, hesaplanan kayıp ile karşılaştırılarak değerlendirilir.

Aydınlatma ve Sinyal Sistemleri

Aydınlatma devresinde ampul, far gövdesi ve röle üzerinden akım yolu izlenir. Tek bir ampul yanmıyorsa devre bölme yöntemiyle hata kademeli olarak daraltılır. Sinyal devrelerinde flasher rölesi, ampul sayısına göre çalışma frekansını ayarlar; arızalı ampul komütatörü hızlı çalıştırabilir. Far hizalaması ve ampul gücü, hem görüş hem de diğer araçların güvenliği açısından önemlidir.

Gösterge ve Elektronik Devreler

Gösterge panellerindeki ampul, sensör ve iletken arızalıdır. Direnç ölçümüyle devre sağlığı, canlı veri ekranıyla sensör çıkışı değerlendirilir. Elektronik devrelerde referans gerilim sapması ya da kısa devre, tek bir sensörün arızalı görünmesine yol açabilir; bu nedenle ölçüm noktası seçimi önemlidir.

Arıza Bulma ve Kayıt

Devre bölme yönteminde devre kademeli olarak bölünür ve hangi bölümde arıza olduğu bulunur. Bulunan neden, ölçülen değer ve yapılan işlem iş emrine yazılır. Aydınlatma onarımı sonrası far hizalaması ve tüm devrelerin çalışması karanlıkta test edilerek doğrulanır.

Enerji Kaynağı, Dağıtım ve Aydınlatma Zinciri

Araç elektrik sistemi, enerji kaynağından tüketicilere uzanan zincirlerden oluşur. Akü enerjiyi depolar, şarj sistemi çalışırken aküyü doldurur ve yükü taşıyabilir. Sigorta ve klemensler aracılığıyla dağıtım yapılır; sigorta, aşırı akımda hattı keserek kabloyu korur.

Aydınlatmada ölçüt yalnızca ampul gücü değildir. Işık şiddeti, renk sıcaklığı, huzme biçimi ve yayılım birlikte değerlendirilir. Far ayarı, sadece aracı değil karşı yolcu sürücülerin görüşünü de etkiler; ayar ölçüm cihazıyla yapılır.

Günlük Hayattan Bir Örnek

Aracın farları çalışırken titreşiyordu. Ampul değişimi sonuç vermedi; klemens ölçümü kontakt direncinin arttığını gösterdi. Klemens yenilendiğinde titreşim kayboldu. Arızanın ampulde olmadığı, bağlantıda olduğu ölçümle anlaşıldı.

Özet

• Akü, şarj sistemi, sigorta ve klemensler zinciri oluşturur.
• Sigorta aşırı akımda hattı keser.
• Aydınlatmada şiddet ve yayılım birlikte değerlendirilir.
• Far ayarı ölçüm cihazıyla yapılır.
• Bağlantı arızaları ölçümle ayırt edilir.

Sık Yapılan Hatalar

1. Sigorta atınca büyük sigorta takmak: Daha büyük sigorta, hattaki kısa devreyi gizler ve kablo yangına yol açabilir. Arıca giderilmelidir.
2. Far ayarını gözle yapmak: Gözle ayar, karşı sürücülerin görüşünü bozabilir. Ölçüm cihazı kullanılmalıdır.
3. Klemens gevşemesini önemsememek: Gevşek klemens ısınır ve bağlantı kopmasına yol açar.

Ne Öğreneceğiz

Akü, şarj sistemi, sigorta ve kablo bağlantıları ile aydınlatma ve gösterge sistemlerinin çalışma ilkesini, ölçüm yöntemlerini ve arıza değerlendirmesini kapsayan uygulama konusu. Bu konuda ögrenme çıktıları:

• Akü ve şarj sistemini tanır, şarj akımını ölçerek durumu değerlendirir.
• Sigorta, kablo ve klemens hattında direnç düşümünü hesaplar.
• Aydınlatma devresindeki bir arızayı yükleme testiyle saptar.
• Gösterge ve sinyal devrelerindeki arızayı izole eder.
• Ölçüm sonuçlarını kılavuz değerleriyle karşılaştırarak iş emrine kaydeder.

Ön Bilgi

Bu konuya başlamadan önce temel kavram ve ön koşulları kavramanız yardımcı olacaktır. Konunun çerçevesinde şu kavramlar dikkat ister:

• Motor çalışırken sağlam şarj sistemi aküye doğru şarj akımı verir.
• Kablo direnci uzunlukla artar ve kesit alanıyla azalır.
• Klemenslerdeki gevşeklik ve oksitlenme ısınmaya yol açar.
• Sigorta değeri devrenin belgelenmiş akım taşıma kapasitesidir, keyfi değiştirilmez.
• Tek ampul arızasında devre bölme yöntemiyle hata adım adım daraltılır.
• Ölçülen gerilim düşümü hesaplanan kayıpla karşılaştırılarak değerlendirilir.
• Aydınlatma onarımı sonrası far hizalaması test ederek doğrulanır.

İleri Örnek

Daha ileri bir uygulama:

Soru: Bir aracın sol farları yanmıyor. Arıza nasıl tespit edilir?

1. Adım 1: Ampul çıkarılıp görsel olarak kontrol edilir, gerekirse değiştirilir.
2. Adım 2: Sıralı far devresi ampulleri tek tek ölçülür.
3. Adım 3: Sinyal devresi ve gösterge üzerinden gerilim ölçülür.

Sonuç/cevap: Bulunan arıza noktası, ölçülen değer ve uygulanan işlem iş emrine yazılır.

Adım Adım Çözülmüş Örnek

Örnek 1: Yükleme Testi Hesabı konusunun adımları:

1. Adım 1: Yükleme testinde başlangıç gerilimi ile test gerilimi karşılaştırılır.
2. Adım 2: İç direnç, gerilim farkının yükleme akımına bölünmesiyle bulunur.
3. Adım 3: Sonuç kılavuz sınırıyla karşılaştırılır.

Karşılaştırma Tablosu

Kendini Dene

Soru: Araç elektrik sisteminde bir aydınlatma devresindeki arızayı devre bölme yöntemiyle nasıl tespit edersiniz? Adımları, kullanacağınız ölçüm aletlerini ve her adımda hangi değeri ölçtüğünüzü yazınız.

Örnek cevap: Puanlama anahtarı: Devrenin bölümlere ayrılması ve her bölümün ayrı test edilmesi (4 puan); ampul, röle, sigorta ve kablo ek noktalarının sırayla ölçülmesi (4 puan); süreklilik ve gerilim ölçümlerinin doğru noktadan alınması (3 puan); ölçüm değerlerinin kılavuzla karşılaştırılması (2 puan); bulgu ve uygulanan işlemin iş emrine yazılması (2 puan).