Kalite Kontrol ve Denetim

Konu Anlatımı

Kalite Kontrol ve Denetim

Kalite kontrol, yapılan işin hatalı olmadığının teslimden önce doğrulanmasıdır. Kontrol, işi yapan kişiden farklı bir kişi tarafından yapıldığında anlamlı hâle gelir ve hatanın aynı kişi tarafından gözden kaçırılma riski azalır. Kontrol sonucu iş emrine yazılır.

Kontrol Adımları ve Kontrol Listesi

Kontrol listesi, işlemin adımlarına göre kontrol noktaları belirlenerek hazırlanır. Her nokta için ölçüm yapılır ya da gözle inceleme yapılır; sonuç, ölçüm değeri ve kontrol eden kişinin bilgisiyle birlikte kayda geçer. Bir nokta uygun bulunmazsa iş düzeltilir ve yeniden kontrol edilir.

• Uygun bulunan nokta oranı = uygun nokta sayısı / toplam kontrol noktası × 100.
• İlk seferde doğru yapma oranı = ilk seferde doğru yapılan iş / toplam iş × 100.
• Tekrar arıza oranı = tekrar eden iş emri / toplam iş emri × 100.

Denetim Süreci

Denetimde kapsam, sıklık, sorumlu kişi ve kayıt düzeni önceden belirlenir. Denetim, iş emri kayıtlarının gerçek uygulamayla örtüşüp örtüşmediğini, parça hareketlerinin doğru kaydedilip kaydedilmediğini ve müşteri onaylarının bulunup bulunmadığını inceler. Denetim kaydında kapsam, tespit edilen uygunsuzluk ve kapatma durumu yer alır.

Uygunsuzluk ve Düzeltici Faaliyet

Uygunsuzluk tespit edildiğinde kayıt düzeltilir ve düzeltici faaliyet başlatılır. Aynı uygunsuzluk üst üste görülürse yalnızca kayıt düzeltmekle kalınmaz, kök neden araştırılır. Kök neden analizinde olay, neden, düzeltici faaliyet ve sorumlu kişi kayda geçirilir; kapanışta kapatma tarihi yazılır.

Kalite Göstergeleri

Kalite durumu; ilk seferde doğru yapma oranı, tekrar arıza oranı, denetim uygunsuzluk oranı, denetim kapsam oranı ve müşteri geri bildirim puanlarıyla ölçülür. Bu göstergeler dönemsel olarak izlenir, hedefle karşılaştırılır ve gelişimi değerlendirilir. Hedefi karşılamayan gösterge için kök neden analizi yapılır.

Kalite Eğitimi ve Kültür

Kalite, tek kişinin sorumluluğunda değil ekip davranışıdır. Ölçüm yöntemi, kayıt düzeni ve uygunsuzluk bildirimi konularında periyodik eğitim verilir; eğitim alanların oranı izlenir. Kişisel hata nedeniyle ceza uygulanmaz, aksi hâlde eksik bildirim kaydı azalır ve hatalar gizli kalır.

Kontrol ile Denetim Arasındaki Fark

Kontrol, tek bir iş emri üzerinde yapılan doğrulamadır ve teslimden önce tamamlanır. Denetim ise bir sürecin belirli bir dönem içindeki durumunu sistemli biçimde inceler; iş emri kayıtları, parça hareketleri ve onaylar bu sırada karşılaştırılır. İkisi birbirinin yerine geçmez: kontrol tek işi doğrular, denetim sürecin bütününü değerlendirir.

Kontrol ve Denetim Ayrımı ile Göstergeler

Kalite kontrol, yapılan işin hatalı olmadığının teslimden önce doğrulanmasıdır. Kontrol, işi yapan kişiden farklı bir kişi tarafından yapıldığında anlamlı hâle gelir; aynı kişi hem yapıp hem kontrol ederse hata görme eğilimi artar. Denetim ise süreci değerlendirir, tek bir işi değil.

Kalite göstergeleri sayısallaştırılır. İlk seferde doğru iş oranı, düzeltici faaliyet sayısı ve şikâyet sayısı izlenir. Uygunsuzluk tespit edildiğinde düzeltici faaliyet açılır; açılan faaliyet kapatılmadan konu kapanmaz.

Günlük Hayattan Bir Örnek

Aynı teknisyenin yaptığı işlerde bir hafta sonra aynı arıza tekrarlandı. Kontrol listesinde işi yapan kişi imza attığı için hata fark edilmemişti. Kontrol imzası, işi yapandan ayrı bir kişiye verildiğinde sorun teslimden önce yakalandı.

Özet

• Kontrol işi yapan kişiden ayrı biri tarafından yapılır.
• Denetim süreci, kontrol ise tek işi değerlendirir.
• Göstergeler sayısallaştırılır ve düzenli izlenir.
• Uygunsuzluk için düzeltici faaliyet açılır.
• Faaliyet kapatılmadan konu kapanmaz.

Sık Yapılan Hatalar

1. Kendi işini kendisinin kontrol etmesi: Yapan kişi kontrol ederse hata görme eğilimi artar ve bağımsız kontrol kaybolur.
2. Uygunsuzluğu sözlü geçiştirmek: Kayıt açılmazsa aynı hata tekrarlanır. Yazılı düzeltici faaliyet gerekir.
3. Gösterge tanımlamamak: Göstergesiz kalite takibi, izlenim yazmaktan ibaret kalır.

Ne Öğreneceğiz

İş sonrası kalite kontrol adımları, iç denetim, kalite göstergeleri ve düzeltici faaliyet süreçleri ele alınır. Bu konuda ögrenme çıktıları:

• Kalite kontrolün amacını ve teslimden önceki yerini açıklar.
• Kontrol listesini işlem adımlarına göre hazırlar ve uygular.
• Denetim kapsamı, sıklığı ve kayıt düzenini yürütür.
• Tekrar onarım oranı gibi kalite göstergelerini hesaplar ve değerlendirir.
• Tespit edilen uygunsuzluk için kök neden analizi ve düzeltici faaliyet planlar.

Ön Bilgi

Bu konuya başlamadan önce temel kavram ve ön koşulları kavramanız yardımcı olacaktır. Konunun çerçevesinde şu kavramlar dikkat ister:

• Kalite kontrol işi yapan kişiden farklı bir kişi tarafından yapılır.
• Kontrol noktaları işlemin adımlarına göre belirlenir ve sonuçları iş emrine yazılır.
• Uygun bulunmayan noktada iş düzeltilir ve yeniden kontrol edilir.
• Denetim kapsamı, sıklığı ve kayıt düzeni önceden belirlenir.
• Aynı uygunsuzluk tekrarlanıyorsa kök neden analizi ve düzeltici faaliyet uygulanır.
• Kalite göstergeleri dönemsel izlenir ve hedefle karşılaştırılır.

İleri Örnek

Daha ileri bir uygulama:

Soru: Üç ayrı kalite göstergesi izlenmektedir ve bunlardan ikisi hedefi karşılamıştır. Rapor nasıl hazırlanır?

1. Her gösterge için gerçekleşen değeri hedefle karşılaştır.
2. Hedefi karşılamayan gösterge için kök neden analizi başlat.
3. Sonuçları dönemsel raporda yayımla ve aksiyon listesini paylaş.

Sonuç/cevap: Hedefi karşılamayan gösterge için aksiyon listesi oluşturulmuş ve raporda paylaşılmıştır.

Adım Adım Çözülmüş Örnek

Örnek 1: Kontrol Listesiyle İş Doğrulama konusunun adımları:

1. Uygun bulunmayan noktaları tespit et ve işi durdur.
2. Eksik kalan kontrolleri düzeltici faaliyetle gider.
3. Yeniden kontrol yap, uygun bulunan nokta oranını hesapla ve iş emrine yaz.

Karşılaştırma Tablosu

Kendini Dene

Soru: Fren değişimi işlemi için kalite kontrol listesi hazırlayınız: kontrol noktalarını, her noktada kullanılacak ölçüm ya da gözle inceleme yöntemini, uygun bulunmayan noktada izlenecek yolu ve kayıt düzenini yazınız.

Örnek cevap: Puanlama anahtarı: İşlemin adımlarına göre en az dört kontrol noktasının tanımlanması (4 puan); fren hidroliği sıvı seviyesi, balata kalınlığı, tork ve vida sıkma gibi ölçümlerin cihazla yapılması (4 puan); kontrol eden kişinin işi yapan kişiden farklı seçilmesi (2 puan); uygun bulunmayan noktada işin durdurulup düzeltilmesi ve yeniden kontrolü (3 puan); sonuçların iş emrine yazılması (2 puan).