İş Sağlığı ve Risk Değerlendirmesi

Konu Anlatımı

İş Sağlığı ve Risk Değerlendirmesi

Üretimde her işlem bir tehlike içerir. Tehlike, zarar verme olasılığı olan durum; risk ise tehlikenin gerçekleşme olasılığı ile şiddetinin çarpımıdır. Risk, ölçülmediği sürece yönetilemez. Bu nedenle her yeni makine, malzeme veya iş yöntemi için risk değerlendirmesi yapılması zorunlu bir adımdır.

Tehlike Kaynakları

• Makine kaynaklı: dönen parça, kesici uç, hareketli tabla, sıkışma noktaları.
• Malzeme kaynaklı: kesici uç, keskin kenar, toz ve kimyasal madde.
• İş yöntemi kaynaklı: hatalı kurulum, ölçüm hatası, dikkatsiz taşıma.
• Ortam kaynaklı: gürültü, titreşim, aydınlatma, havalandırma, elektrik.

Risk Değerlendirmesinin Adımları

1. Tehlikeleri tanımla ve kaynaklarını yaz.
2. Riski belirle: mevcut tedbirleri göz önünde bulundur.
3. Riski değerlendir: olasılık ile şiddet çarpılarak ölçeklenir.
4. Önlemleri belirle ve önceliklendir.
5. Tedbirleri uygula ve etkinliğini yeniden ölç.

Risk puanı = olasılık değeri × şiddet değeri bağıntısıyla sayısallaştırılır. Yüksek puanlı risklerde önce tehlikeyi ortadan kaldırma, mümkün değilse kaynağı kontrol etme, en son kişisel koruyucu donanım yolu izlenir.

Kontrol Tedbirlerinin Hiyerarşisi

Önlemler üç kademede planlanır. Teknik tedbir koruyucu kapak, sensör veya toplam sistemdir ve kişinin dikkatine bağlı değildir. İdari tedbir çalışma talimatı, izin, rotasyon ve eğitimdir. Kişisel tedbir ise koruyucu donanımdır. Uygulamada en güçlü tedbir teknik tedbirdir; koruyucu donanım son çaredir.

Ramak Kala ve Kaza Kayıtları

Ramak kala, hasar veya yaralanma olmadan sonuçlanan olaydır. Ramak kala bildirimi = olayın anlatılması + nedenin belirlenmesi + alınacak önlem üçlüsünden oluşur. Her ramak kala, gelecekteki bir kazanın habercisidir. Kayıt tutulmazsa aynı tehlike yeniden karşımıza çıkar.

Kaza Sonrası İlk Müdahale

Kaza sonrası önce güvenlik sağlanır, sonra yaralıya müdahale edilir. Makine ve enerji kaynağı durdurulmadan müdahale edilmesi ikinci bir kazaya yol açar. Önce güvenlik, sonra müdahale, ardından bildirim sırası izlenmelidir. Her olay yazılı olarak kaydedilir ve kök neden analizine tabi tutulur.

Uygulama Adımları

1. İş akışını çıkar, tehlike noktalarını işaretle.
2. Her tehlike için olasılık ve şiddet değerini yaz, risk puanını hesapla.
3. Puanı yüksek tehlikeler için hiyerarşik tedbir seç.
4. Tedbiri uygula, gerekçeli yazılı kayıt tut ve etkinliği yeniden ölç.

Risk Değerlendirmesi Adımları ve Kaza Sonrası İlk Müdahale

Risk değerlendirmesi, tehlikeleri tanımlayıp her birinin olasılık ve şiddetini belirleyerek risk skorunu çıkaran süreçtir. Risk skoru, olasılık ile şiddetin çarpımıdır; en yüksek skorlu tehlikeler önce ele alınır. Değerlendirme, tehlike kaynaklarının tamamı için yazılı olarak yapılır.

Ramak kala, kaza olmadan önce fark edilen tehlikeli durumdur. Ramak kala kayıtları, gerçekleşmiş kazalardan daha faydalıdır çünkü önlem alma imkânı verir. Kaza sonrası ilk müdahale; yaralıyı güvenli konuma alma, ilkyardım ve olay kaydı ile sağlanır.

Günlük Hayattan Bir Örnek

Üretimde koruyucusuz makine çalıştırıldığı bir kez raporlandı. Bu ramak kala kaydından sonra makine koruyucusu tamamlandı; benzer bir olay yaşanmadı. Gerçekleşmiş bir kazada verilen ceza, ramak kala bildirimine göre çok daha ağır olurdu.

Özet

• Risk skoru olasılık ile şiddetin çarpımıdır.
• Yüksek skorlu tehlikeler önce ele alınır.
• Kontrol önlemleri hiyerarşiye göre seçilir.
• Ramak kala kaydı düzenli toplanır.
• Kaza sonrası ilkyardım ve kayıt yapılır.

Sık Yapılan Hatalar

1. Koruyucu donanımı tek önlem saymak: Donanım tehlikeyi kaynağında gidermez; önlem hiyerarşisi uygulanmalıdır.
2. Ramak kala bildirimlerini önemsememek: Küçük görülen uyarı, önceden önlem alınabilecek tek sinyaldir.
3. Olay sonrası tabloyu güncellememek: Gerçekleşen kaza, değerlendirmenin yetersiz kaldığını gösterir; tablo güncellenmelidir.

Ne Öğreneceğiz

İş yerindeki tehlikeleri tanımayı, risk değerlendirmesini adım adım yapmayı ve alınacak önlemleri önceliklendirerek uygulamayı ele alır. Bu konuda ögrenme çıktıları:

• Tehlike ile riski ayırt eder ve tehlike kaynaklarını iş akışına göre sınıflandırır.
• Risk değerlendirmesini tehlike tanıma, risk belirleme, değerlendirme ve önlem adımlarıyla yürütür.
• Kontrol tedbirlerini teknik, idari ve kişisel koruyucu donanım olarak hiyerarşik sırayla uygular.
• Kaza ve ramak kala olaylarını kaydedip kök neden analiziyle önleyici faaliyet başlatır.

Ön Bilgi

Bu konuya başlamadan önce temel kavram ve ön koşulları kavramanız yardımcı olacaktır. Konunun çerçevesinde şu kavramlar dikkat ister:

• Tehlike ile risk farklı kavramlardır; tehlike kaynak, risk ise olasılık ile şiddetin çarpımıdır.
• Önlem planlamasında önce tehlikeyi ortadan kaldırma, sonra kaynağı kontrol etme, en son koruyucu donanım gelir.
• Koruyucu donanım son çaredir; teknik tedbir yerine geçmez.
• Ramak kala olay kaydı tutulmazsa aynı kaza ileride tekrar eder.
• Kaza müdahalesinde enerji kaynağı kesilmeden makineye müdahale edilmemelidir.
• Risk değerlendirmesi, iş yöntemi veya makine değiştiğinde yeniden yapılır.

İleri Örnek

Daha ileri bir uygulama:

Soru: Bir ayda 4 kaza kaydedilmiş ve toplam çalışma saati 3000 ise kaza sıklık oranı kaçtır?

1. Adım 1: Kaza sayısını toplam çalışma saatine böl.
2. Adım 2: Bölme işlemini uygula.
3. Adım 3: Sonucu kaza sıklığı olarak yorumla.

Sonuç/cevap: Kaza sıklık oranı saatte yaklaşık 0,0013 kazadır.

Adım Adım Çözülmüş Örnek

Örnek 1: Risk Puanı Hesabı konusunun adımları:

1. Adım 1: Olasılık ve şiddet değerlerini yaz.
2. Adım 2: Risk puanı bağıntısını uygula.
3. Adım 3: İki değeri çarp ve puanı kaydet.

Karşılaştırma Tablosu

Kendini Dene

Soru: Yönerge: Atölyedeki bir işlem için risk değerlendirmesi tablosu hazırla. Tehlikeyi tanımla, olasılık ve şiddet değerlerini yaz, risk puanını hesapla ve seçeceğin önlemi tedbir hiyerarşisine göre gerekçelendir.

Örnek cevap: Puanlama anahtarı: tehlikenin kaynak ve kaynağa göre sınıflandırılması 4 puan; olasılık ve şiddet değerlerinin yazılması 4 puan; risk puanının hesaplanması 4 puan; hiyerarşiye uygun tedbirin seçilmesi 5 puan; tedbirin gerekçesinin yazılması 3 puan. Toplam 20 puan. Model cevap: Taşlama işleminde dönen taş ve oluşan toz tehlike olarak belirlenir. Olasılık 4, şiddet 3 alınarak risk puanı hesaplanır. Tedbir olarak teknik tedbir seçilir: makinenin toz emme sistemi ve koruyucu kapak.