Tedarikçi ve Malzeme Yönetimi

Konu Anlatımı

Tedarikçi ve Malzeme Yönetimi

Malzeme yönetimi, bir tesisin elektrik bakımı için ihtiyaç duyduğu kalemleri doğru zamanda, doğru miktarda ve doğru kalitede temin etme faaliyetidir. Bu faaliyet yalnızca satın alma işlemi değildir; talep tahmininden başlayıp giriş kabul, stok takibi, sarf kaydı ve tedarikçi değerlendirmesine uzanan bir zincirdir.

Malzeme Akışının Aşamaları

Malzeme, tesise girdikten sonra belirli bir yolu izler: talep belirlenir, sipariş verilir, mal kabul edilir, depoya alınır, üretimde veya bakımda tüketilir ve sonunda hurdaya ayrılır. Her aşamada yapılan kayıt, sonraki aşamanın doğru çalışması için zorunludur. Giriş kaydı atlanan bir mal, stokta hiç yokmuş gibi görünür ve yeniden sipariş verilmesine yol açar.

Talep Tahmini ve Emniyet Stoğu

Stokta tutulacak miktar, bir dönemde beklenen tüketim ile tedarik süresince oluşabilecek sapmaları karşılayacak emniyet payını birlikte içerir. Talep tahmini geçmiş tüketim kayıtlarından yararlanılarak yapılır. Uzun tedarik süresi olan kalemlerde emniyet stoğu daha yüksek tutulur, çünkü sipariş verildiği andan malın geldiği ana kadar geçen sürede tüketim devam eder.

Giriş Kabul ve Uygunluk Denetimi

Depoya giren her mal için belge, ambalaj ve fiziksel durum kontrolü yapılır. Kablo için kesit ve işaretleme, koruma elemanı için akım değeri, pano için ise ölçü ve montaj durumu denetlenir. Uygunluk denetimi geçmeyen mal istiflenmez, tedarikçiye iade edilir. Bu adım atlandığında hatalı mal sisteme girer ve montaj sırasında ciddi arızaya yol açabilir.

Stok Takibi ve Kritik Malzeme

Depoda aylarca kullanılmayan mal biriktirmek, hem kaynak bağlar hem de alan işgal eder. ABC analizi ile malzemeler sınıflandırılır: az sayıda kalem toplam değerin büyük bölümünü oluşturuyorsa A sınıfına alınır ve sıkı takip edilir. B sınıfı orta, C sınıfı ise çok sayıda ama düşük değerli kalemlerdir. Kritik malzeme, üretimin sürmesi için şart olan ve ikamesi uzun süren kalemlerdir.

Sipariş Verme ve Yeniden Sipariş Noktası

Sipariş, mevcut stok seviyesi bir eşiğin altına düştüğünde verilir. Bu eşik, yeniden sipariş noktasıdır. Tüketim hızı günlük ortalama alınarak tedarik süresiyle çarpılır ve mevcut stok eklenerek hesaplanır. Böylece mal stoka girmeden sipariş verilmiş olur ve tedarik süresindeki bekleyişte üretim durmaz.

• Her mal girişi fatura ve irsaliyeye dayandırılarak kaydedilir.
• İade edilen mal miktarı stoğa yeniden eklenmez, iade listesine yazılır.
• Sayım sonucu ile kayıtlar arasındaki fark soruşturulur.

Tedarikçi Değerlendirmesi

Tedarikçi, teslim süresi, mal kalitesi, eksiksizlik oranı ve fiyat istikrarı ölçütleriyle değerlendirilir. Tek bir tedarikçiye bağımlı kalmamak, uzun tedarik süreli kritik kalemlerde alternatif tedarikçi bulundurmak stok tükenmesi riskini azaltır. Değerlendirme sonuçları yılda en az bir kez gözden geçirilir.

Stok Tükenmesi ve Fazla Stok

Stok tükenmesi, üretim duruşuna ve acil malzemeye pahalıya mal olur. Fazla stok ise kaynak bağlar, alan ve fire riskini artırır. İki uç arasındaki denge, tüketim kaydının doğru tutulmasıyla sağlanır; eksik tüketim kaydı stok planlamasının tümünü bozar.

Ne Öğreneceğiz

Elektrik tesisatında kullanılan malzemelerin tedarikçiden temininden stokta takibine kadar yürütülen süreci; sipariş verme, giriş kabul, stok hesaplama ve tedarikçi değerlendirme kurallarıyla ele alır. Bu konuda ögrenme çıktıları:

• Malzeme akışındaki temel kavramları açıklar ve tedarik aşamalarını sırayla tanımlar.
• Giriş kabul ve malzeme uygunluk denetimini uygulayarak uygunsuz malzemelerin sisteme girmesini engeller.
• Verilen tüketim ve stok verilerinden stok devir hızı, kritik stok seviyesi ve yeniden sipariş noktasını hesaplar.
• Kritik malzeme listesini oluşturur ve tedarikçi performansını ölçütlerle karşılaştırır.
• Fazla stok ve stok tükenmesi durumlarının maliyet ve üretim etkisini analiz eder.

Ön Bilgi

Bu konuya başlamadan önce temel kavram ve ön koşulları kavramanız yardımcı olacaktır. Konunun çerçevesinde şu kavramlar dikkat ister:

• Giriş kabul denetimi geçmeyen mal depoya alınmaz ve sisteme işlenmez.
• Yeniden sipariş noktası, tedarik süresi ve emniyet stoğu ile birlikte hesaplanır.
• Kritik malzeme, ikamesi uzun süren ve üretimin sürmesi için zorunlu olan kalemdir.
• ABC analizinde A sınıfı kalemler sıkı takip ve yüksek emniyet stoğu ister.
• Tüketim kaydı eksik tutulan malın yeniden sipariş noktası doğru hesaplanamaz.
• Tedarikçi değerlendirmesinde teslim süresi ve kalite birlikte ölçülür.

Basit Örnek ve Günlük Yaşam

Günlük yaşamda ve mesleki bağlamda bir uygulama:

Soru: Bir tesis günde ortalama 4 adet kontaktör tüketmektedir. Tedarikçi teslim süresi 10 gün, emniyet stoğu ise 6 günlük tüketimdir. Yeniden sipariş noktası kaç adettir?

1. Adım 1: Tedarik süresi boyunca tüketimi bul: 4 × 10 = 40 adet.
2. Adım 2: Emniyet stoğunu hesapla: 4 × 6 = 24 adet.
3. Adım 3: İkisini topla: 40 + 24 = 64 adet.

Sonuç/cevap: Yeniden sipariş noktası 64 adettir.

İleri Örnek

Daha ileri bir uygulama:

Soru: Bir kalemin aylık ortalama tüketimi 45 adettir. Yıllık tüketim ve günlük ortalama tüketim kaçtır?

1. Adım 1: Aylık tüketimi 12 ile çarp: 45 × 12.
2. Adım 2: Yıllık sonucu 365'e bölerek günlük ortalamayı bul.
3. Adım 3: İki sonucu da yaz.

Sonuç/cevap: Yıllık tüketim 540 adet, günlük ortalama tüketim yaklaşık 1,48 adettir.

Adım Adım Çözülmüş Örnek

Örnek 1: Yeniden Sipariş Noktası konusunun adımları:

1. Adım 1: Tedarik süresi boyunca tüketimi bul: 4 × 10 = 40 adet.
2. Adım 2: Emniyet stoğunu hesapla: 4 × 6 = 24 adet.
3. Adım 3: İkisini topla: 40 + 24 = 64 adet.

Karşılaştırma Tablosu

Sık Yapılan Hatalar

Yeniden sipariş noktasını yalnızca tedarik süresiyle hesaplamak: Emniyet stoğu eklenmediğinde, tüketim beklenenden hızlı giderse stok tedarikten önce tükenir.

Stok devir hızında ortalama stok yerine mevcut stoğu kullanmak: Mevcut stok dönem boyunca değiştiği için devir hızı gerçektekinden yüksek çıkar; ortalama stok kullanılmalıdır.

Giriş kabul denetimi yapılmadan malı stoğa işlemek: Kesiti veya akım değeri uygun olmayan bir mal sisteme girer ve montaj sırasında arızaya yol açar.

İade edilen mal miktarını depoya yeniden eklemek: İade edilen kalem yeniden satışa açıldığı için stoğa eklenmez; eklenirse stok değeri gerçektekinden yüksek görünür.

Kritik malzeme listesini yalnızca bedeline göre belirlemek: Pahalı ama kolay ikame edilen bir kalem kritik sayılmaz; ikamesi uzun süren kalem kritiktir.

Özet

Tedarikçi ve malzeme yönetimi, elektrik bakımı için gerekli kalemlerin doğru zamanda ve doğru kalitede temin edilmesini sağlayan süreçtir. Malzeme akışı talep belirleme, sipariş verme, giriş kabul, depolama, tüketim ve hurdaya ayırma aşamalarından oluşur. Yeniden sipariş noktası, günlük ortalama tüketim ile tedarik süresinin çarpımına emniyet stoğunun eklenmesiyle bulunur. Örneğin günde 4 adet tüketilen, tedarik süresi 10 gün ve emniyet gün sayısı 6 olan bir kalemde tedarik süresi boyunca tüketim 40, emniyet stoğu 24 adet olduğundan yeniden sipariş noktası 64 adet olur. Stok devir hızı, dönem içi tüketimin ortalama stok değerine bölünmesiyle hesaplanır; yıllık 2400 adet tüketen ve ortalama 200 adet stokta bulunan bir depoda devir hızı 12'dir. Stok tüketim süresi mevcut stogun günlük tüketime bölünmesiyle bulunur; 150 adetlik stok günde 5 adet tüketimde 30 gün yeterlidir. ABC analizi malzemeleri değerlerine göre sınıflandırarak sıkı takip gerektiren az sayıda kalemi belirginleştirir. Giriş kabul denetimi, tedarikçi performansı, kritik malzeme tanımı, stok tükenmesi ve fazla stok riskleri sürecin temel başlıklarıdır.

Kendini Dene

Soru: Bir tesiste günlük tüketimi, tedarik süresi ve emniyet gün sayısı verilen üç farklı kalem için yeniden sipariş noktalarını hesaplayınız ve hangi kalemin stok tükenme riskinin en yüksek olduğunu gerekçesiyle belirtiniz.

Örnek cevap: Puanlama anahtarı: Her kalem için günlük ortalama tüketimin yazılması 3 puan; tedarik süresi boyunca tüketimin hesaplanması 4 puan; emniyet stoğunun hesaplanması 4 puan; yeniden sipariş noktalarının bulunması 4 puan; risk en yüksek kalemin gerekçeyle belirlenmesi 3 puan; düzen ve yazım 2 puan. Toplam 20 puan.