11. SınıfTürk Dili ve Edebiyatı
Türk Dili ve Edebiyatı · 11. Sınıf · Temel Dil Becerileri (2026 müfredatı)
Konuşma, düşüncenin sesli biçimde karşıya aktarılmasıdır; ancak sesli olmak konuşmayı yeterli kılmaz. 2026 programında konuşma becerisi, amaç, alıcı ve duruma uygun kurulmuş bir anlatım olarak tanımlanır. Karşımızdaki arkadaşımıza verdiğimiz bir yönerge ile kalabalık bir topluluk önünde yaptığımız bir sunum aynı değildir; ikisinde de dil, uzunluk ve sesleniş biçimi değişir. Bu yüzden konuşmaya başlamadan önce üç soru sorulur: Niye konuşuyorum, kime konuşuyorum ve nerede konuşuyorum. Bu üç sorunun cevabı, konuşmanın tonunu ve süresini belirler.
Konuşmanın yazılı anlatımdan farkı, anında üretilmesi ve düzeltilememesidir. Bu nedenle konuşma öncesi zihinsel bir plan gerekir. Plan üç bölümlüdür: konuşmanın amacını ve konusunu söyleyen giriş, bilgileri sıralayan gelişme ve sonucu ya da talebi belirten kapanış. Gelişme bölümünde en fazla üç alt konu tutulması, dinleyicinin takibini kolaylaştırır; beşten fazla başlık verilen bir konuşmada dinleyici ilk iki başlığı unutur.
Konuşmayı güçlendiren üç destek vardır: görsel destek (sunum, levha), beden dili (göz teması, el hareketi, duruş) ve ses özellikleri (vurgu, tonlama, hız). Beden dili konuşmanın yüzde kadarını taşır; bu yüzden sırtın dönük durması ya da sürekli yere bakmak anlatımı zayıflatır. Ses özelliklerinde ise aynı tonda ve hızlı konuşma dinleyiciyi yorar; vurgu, önemli kelimelerin altını çizer.
| Tür | Alıcı | Temel Özellik |
|---|---|---|
| Günlük konuşma | Yakın çevre | Kısa, sıradan dil |
| Yönerge verme | Tek kişi ya da grup | Sıralı ve açık komutlar |
| Tartışma | Grup | Söz sırası ve gerekçe |
| Performans sunumu | Sınıf | Giriş-gelişme-sonuç, görsel destek |
Konuşma becerisi, hem sınıf içi performans görevlerinde hem de yazılı sınavlarda ölçülür. Sınavlarda konuşma kurallarıyla ilgili sorular; söz alma biçimi, hitap, süre ve dil uygunluğu üzerinden sorulur. Günlük yaşamda ise bir randevuyu telefonla almak, bir tarifi adım adım anlatmak ya da bir şikâyeti düzgün biçimde iletmek bu becerinin uygulamasıdır. Konuşma sonunda kendinize şu soruyu sorun: Dinleyici beni anladı mı, anladıysa neyi anladı? Yanıt, anlatımın başarısını gösterir.
Konuşmaya başlarken konuyu tek cümleyle duyurmak dinleyenin hazır olmasını sağlar. Adım adım anlatılan bir tarif ya da düzgün iletilen bir şikâyet sıralı cümlelerle kurulur; her adımda yalnız bir bilgi verilir. Konuşma sonunda sorulan geri bildirim sorusu, anlatımın gerçekten anlaşılıp anlaşılmadığını ölçer.
Uzun konuşmalarda ara özetler yapmak dinleyenin yorulmasını önler. Ses tonu ve hız, vurgulanacak bilginin önemine göre ayarlandığında mesaj daha kolay takip edilir.
2026 programında konuşma kurallarının, dinleyici yönetiminin ve performans sunumunun kazanımları. Bu konuda ögrenme çıktıları:
Bu konuya başlamadan önce temel kavram ve ön koşulları kavramanız yardımcı olacaktır. Konunun çerçevesinde şu kavramlar dikkat ister:
Günlük yaşamda ve mesleki bağlamda bir uygulama:
Soru: Bir arkadaşınıza defterinizi getirmesi için tek cümlelik bir yönerge vereceksiniz. Nasıl kurulur?
Sonuç/cevap: Masamdaki defteri alıp bana getirir misin lütfen? biçiminde tek işlik, sıralı ve kibar bir yönerge.
| Kavram | Açıklama |
|---|---|
| Konuşmada amaç, alıcı ve durum dili beli | Konuşmada amaç, alıcı ve durum dili belirler. |
| Söz kesmek ve sıra dışında konuşmak konu | Söz kesmek ve sıra dışında konuşmak konuşma kurallarını bozar. |
| Üç bölümlü yapı (giriş, gelişme, sonuç) | Üç bölümlü yapı (giriş, gelişme, sonuç) anlatımı izlenebilir kılar. |
| Sayı ve örnekler gelişme bölümünde veril | Sayı ve örnekler gelişme bölümünde verilir, girişte kullanılmaz. |
| Sunumlarda görsel destek konuşmayı tamam | Sunumlarda görsel destek konuşmayı tamamlar, yerine geçmez. |
| Argo ve aşağılayıcı dil, her tür konuşma | Argo ve aşağılayıcı dil, her tür konuşmada kusurdur. |
| Konuşma sonunda geri bildirim alınması s | Konuşma sonunda geri bildirim alınması süreci tamamlar. |
Sözü karşındakinin ağzından tamamlamak: Bu davranış dinleyiciye değer vermediğinizi gösterir ve saygısızlıktır.
Gelişme bölümünü girişte bitirmek: Sonuçtan sonra verilen ayrıntı dinleyicide kafa karıştırır.
Yalnızca yazıya bakarak konuşmak: Göz teması kopar, dinleyici kopar; metin destek olmak içindir.
Süreyi aşmak ya da çok kısa kesmek: İkisi de görevin gerektirdiği bilgiyi eksik bırakır.
Kanıtsız iddia söylemek: Sayı, örnek ve kaynaksız konuşmada ikna gücü düşer.
Soru: Okulda 'Kağıt israfını önleme' konulu bir konuşma yapacaksınız. Konuşmanızı giriş, gelişme ve sonuç bölümleriyle planlayınız; gelişme bölümünde üç alt konu ve her biri için birer örnek veriniz.
Örnek cevap: Puanlama anahtarı: Girişte konu ve amacın tek cümlede belirtilmesi 3 puan; gelişme bölümünde üç alt konunun (kullanım, geri dönüşüm, bilinçlendirme gibi) yazılması 3 puan; her alt konuya birer somut örnek eklenmesi 3 puan; sonuçta dinleyiciye yönelik tek bir çağrının bulunması 3 puan; konuşma kurallarına (süre, hitap, dil) uyulmasının plana yansıtılması 2 puan; yazım 1 puan. Toplam 15 puan.
Konuşma becerisi, düşüncenin amaç, alıcı ve duruma uygun biçimde sesli aktarımıdır. Söz alma, söz sırası, hitap, süre ve dil doğruluğu kuralları konuşmayı düzenler. Anlatım giriş, gelişme ve sonuç olmak üzere üç bölüme kurulur; gelişme bölümünde en fazla üç alt konu tutulur. Görsel destek, beden dili ve ses özellikleri (vurgu, tonlama, hız) anlatımı güçlendirir. Süreç sonunda geri bildirim alınarak eksikler belirlenir ve 2026 kazanımları kapsamında performans görevleriyle ölçülür.
Konuşma, düşüncenin sesli biçimde karşıya aktarılmasıdır; ancak sesli olmak konuşmayı yeterli kılmaz. 2026 programında konuşma becerisi, amaç, alıcı ve duruma uygun kurulmuş bir anlatım olarak tanımlanır. Karşımızdaki arkadaşımıza verdiğimiz bir yönerge ile kalabalık bir topluluk önünde yaptığımız bir sunum aynı…
Konuşma, düşüncenin sesli biçimde karşıya aktarılmasıdır; ancak sesli olmak konuşmayı yeterli kılmaz. 2026 programında konuşma becerisi, amaç, alıcı ve duruma uygun kurulmuş bir anlatım olarak tanımlanır. Karşımızdaki arkadaşımıza verdiğimiz bir yönerge ile kalabalık bir topluluk önünde yaptığımız bir sunum aynı…
Söz kesmek ve sıra dışında konuşmak konuşma kurallarını bozar.
Sözü karşındakinin ağzından tamamlamak: Bu davranış dinleyiciye değer vermediğinizi gösterir ve saygısızlıktır. Gelişme bölümünü girişte bitirmek: Sonuçtan sonra verilen ayrıntı dinleyicide kafa karıştırır.
Konuşma planı: giriş → gelişme → sonuç. · Gelişme bölümünde en fazla üç alt konu tutulur. · Konuşma öncesi üç soru: niye, kime, nerede? · Söz alma yolları: el kaldırmak, söz istemek, sırayı beklemek.
Konuşmaya başlamadan önce sorulması gereken üç temel soru hangileridir?
Doğru cevap: A) Niye, kime, nerede
Niye, kime, nerede kavramı Konuşma Becerisi konusunun temel bir kavramıdır. Detaylar konu anlatımında verilmiştir.
Konuşmanın gelişme bölümünde aşağıdakilerden hangisi yer almalıdır?
Doğru cevap: D) En fazla üç alt konu ve destekleyici örnekler
En fazla üç kavramı Konuşma Becerisi konusunun temel bir kavramıdır. Detaylar konu anlatımında verilmiştir.
Bir tartışmada söz sırasının korunmaması ilk olarak hangi sonuca yol açar?
Doğru cevap: D) Konuşmanın uzaması ve görüşlerin duyulmaması
Konuşmanın uzaması ve kavramı Konuşma Becerisi konusunun temel bir kavramıdır. Detaylar konu anlatımında verilmiştir.
Konu anlatımları hesapsız okunur. Quiz, slayt ve deneme için hesap gerekir.
Türk Dili ve Edebiyatı için çalışma yolu
Konu anlatımları hesapsız okunur; quiz, slayt ve deneme için hesap gerekir.
Bu sayfa Konuşma Becerisi konusunun anlatımını, kazanımlarını ve örnek sorularını içerir. Konuyla ilgili tüm sorular için testi çöz, diğer konular için DersTeders ana sayfasına geçebilirsin.
Bu konuyu çalış: hesap aç, ilerlemen kaydedilsin.
Hesap aç