11. SınıfTürk Kültürü ve Medeniyet Tarihi
Türk Hukuk Gelenekleri ve Yazılı Düzenlemeler — Çalışma Sayfası
Kazanımlar, önemli noktalar ve sık yapılan hatalar tek sayfada.
Bu konuda öğrenecekleriniz
- Töre, yasa, örf-âdet ve şer’î hukuk kavramlarını tanımlar.
- İslâmî hukukun Türk hukuk düzenine etkisini açıklar.
- Orhun yazıtlarını Türk hukuk geleneğinin kaynağı olarak yorumlar.
- Yazılı kanunların öncesinde ve sonrasındaki hukuk anlayışını karşılaştırır.
- Türk İslâm hukukunun bütünlüklü adalet düzenini örneklerle açıklar.
Önemli noktalar
- Töre, İlk Türk toplumunda yazısız hukukun temel taşıdır.
- İslâm’ın kabulü hukukta kökten kopuş değil dönüşüm getirmiştir.
- Yasa hükümdara, töre ise topluma aitti; ikisi aynı kaynak değildir.
- Orhun yazıtları adalet ve yönetim kurallarını kayda geçirir.
- Türk İslâm hukuku töre ile şer’î hukukun sentezi olarak şekillenir.
Formüller ve kurallar
- Töre, yazısız ve sözlü aktarılan bağlayıcı topluluk kuralıdır.
- Yasa, hükümdarın emriyle gelen genel ve yazılı devlet buyruğudur.
- Şer’î hukuk İslâmî dini kurallara dayanır ve devlet hukukuna girer.
- Karahanlı Satuq Bughra Han döneminde İslâm devlet dini hâline gelmiştir.
- Türk İslâm hukuku, törenin İslâmî hukukla birleşmesiyle oluşmuştur.
Sık yapılan hatalar
- Töre ile yasayı eşitlemek: Yasayı hükümdar çıkarır, töreyi ise topluluk yaşatır; kaynakları farklıdır.
- İslâm sonrası törenin bittiğini sanmak: Şer’î hukuk töreyle bir arada çalışmaya devam etmiştir.
- Hukuku yalnız ceza saymak: Miras, nikâh ve ticaret de hukukun konularıdır.
- Orhun yazıtını yönetimden bağımsız görmek: Yazıtlar adaletli yönetim ilkelerini de kayda geçirir.
- Yaygın hata 5: Türk Hukuk Gelenekleri ve Yazılı Düzenlemeler konusunda dikkat edilmesi gereken nokta 5.
Hızlı tekrar ipuçları
- Bir hukuk kuralının kaynağını bulmak için toplum mu devlet mi karar verdi diye bak.
- Töre ve yasa ifadelerini karıştırmadan önce hangi kaynaktan geldiklerini yaz.
- İslâm sonrası dönemde geleneklerin izini sürmek sürekliliği göstermene yardım eder.
- Orhun yazıtından bir adalet cümlesini töre açısından yorumlamayı dene.
Kendini dene
Bu sayfayı okuduktan sonra Türk Hukuk Gelenekleri ve Yazılı Düzenlemeler konusunun çözümlü sorularını çöz.