11. SınıfTürk Kültürü ve Medeniyet Tarihi
İlk Türk Devlet Yönetimi ve Devlet Geleneği — Çalışma Sayfası
Kazanımlar, önemli noktalar ve sık yapılan hatalar tek sayfada.
Bu konuda öğrenecekleriniz
- İlk Türk devletlerindeki temel yönetim kurumlarını tanır ve açıklar.
- Kurultay ile kağanın karar sürecindeki rollerini karşılaştırır.
- Yabgu, şad, bek ve tutuk gibi makamların görevlerini belirler.
- İlk devlet geleneğinin sonraki Türk devletlerine etkisini yorumlar.
- Orhun yazıtlarındaki devlet yönetimi ilkelerini örneklerle açıklar.
Önemli noktalar
- Karar sürecinde kurultay meclisinin belirleyici rolü vardı.
- Kağanın gücü yasa ve gelenekle sınırlandırılmıştı.
- Devlet doğu ve batı kanatları hâlinde yönetilmiştir.
- Orhun yazıtları, devlet yönetiminin ilk Türkçe yazılı kaynaklarıdır.
- Devlet geleneği boyların birliği üzerine kurulmuştur.
Formüller ve kurallar
- Hun ve Göktürk ordusunda on, yüz, bin ve on bin kolları hâlinde ondalık düzen kullanıldı.
- Göktürk Devleti 552 yılında Bumîn Kağan tarafından kurulmuştur.
- Doğu ile batı kanadı ayrımında uygur yönetimi yabgu altında toplanmıştır.
- İlteriş 682 yılında yerleşmişlerin yerine dağılmış Göktürk devletini yeniden kurmuştur.
- Devletin merkezi ve il düzeninde her vilayet bir hükümdar ya da şad tarafından yönetilmiştir.
Sık yapılan hatalar
- Kurultayı salt bir tören sanmak: Kurultay karar aldıran bir meclisti; kağan yalnızca uygulayıcı değildi.
- Kağanı sınırsız hükümdar görmek: Kağanın gücü yasa ve gelenekle sınırlandırılmıştı.
- Ordu düzenini yanlış okumak: Ondalık düzen kabaca on, yüz, bin ve on bin kişilik birliklerine dayanırdı.
- Boyları tamamen eşit saymak: Kaynaklarda kağan ile beklik ve tutuk arasında açık bir hiyerarşi vardır.
- Yaygın hata 5: İlk Türk Devlet Yönetimi ve Devlet Geleneği konusunda dikkat edilmesi gereken nokta 5.
Hızlı tekrar ipuçları
- Bir makamın yetkisini öğrenirken onun kurultaydaki karşılığını da yaz.
- Kağan, yabgu, şad, bek ve tutuk arasındaki farkı bir ağaç şemasıyla çalış.
- Tarihleri yalnız yıl olarak değil, olayın ardındaki eğilimle birlikte hatırla.
- Orhun yazıtından kısa bir cümle okuyup yönetim ilkesine bağlamak çalışmayı kolaylaştırır.
Kendini dene
Bu sayfayı okuduktan sonra İlk Türk Devlet Yönetimi ve Devlet Geleneği konusunun çözümlü sorularını çöz.