Örme Kumaş Yapısı

Konu Anlatımı

Örme Kumaş Yapısı

Örme Kumaş Yapısı konusu, meslek-tekstil dersinin programında yer alan temel başlıklardan biridir. Bu bölümde konunun kavramsal çerçevesi kurulur, ön bilgiye dayalı basit bir örnek çözülür, ardından ileri düzeyde adım adım çözümlere geçilir.

Ne Öğreneceğiz?

Dokuma kumaşta iki iplik grubu birbirine dik açıyla örtüşürken örme kumaşta işler bambaşka yürür. Tek iplik grubu kullanılır ve bu iplik sürekli kendi kendine döner: bir ilmek oluşturur, sonra bir alt sıradaki esnek geçişten geçerek bir sonraki ilmeği oluşturur. Kumaşın bütün yapısı bu tekrardan doğar.

Bu konuda ilmeğin ne olduğunu, geçiş halkasının neden gerekli olduğunu ve düz örgü, ters örgü, fitilli örgü gibi temel örme tiplerinin birbirinden ne farkı olduğunu göreceğiz. Örme kumaşın neden dokumaya göre daha esnek ve daha ince olduğunu da bu yapıdan çıkaracağız.

Ön Bilgi

İlmek, ipliğin kendi etrafında bir tur dönmesiyle oluşan en küçük halkadır. Bir ilmeğin altından geçen iplik parçasına geçiş halkası denir; bu geçiş ilmeğe esneklik kazandırır. Aynı dikey çizgi üzerinde yan yana duran ilmekler sütunu, aynı yatay çizgi üzerinde sıralanan ilmekler ise sırayı oluşturur.

Örmede çözgü ve atkı ayrımı yoktur. İplik yönü boyunca sürekli ilmek oluşturur. Bu tek yönlü yapı, ipliğin bükümünden gelen esnekliğin korunmasını sağlar ve örme kumaşın dokumaya göre çok daha esnek olmasının temel nedenidir.

Basit Örnek

Düz örgüde bütün ilmekler aynı yönde dizilir ve kumaşın sadece bir yüzü düzgün ilmeklidir. Ön yüzde V harfi biçiminde ilmek sütunları, arka yüzde ise yatay çizgiler görülür. Tişört ve fanila kumaşları çoğunlukla düz örgüdür; çünkü düz örgü ucuz üretilir ve ince bir yüzey verir.

Ters örgüde her iki yüzde de dikey sütunlar görülür. Kumaşın görünür yüzündeki bu sütunlara rib denir. Bir ilmek sütunu ilmek sütununun (1x1), iki ilmek sütunu iki ilmek sütununun (2x2) eklenmesiyle elde edilen ters örgü, enine esnekliği çok yüksektir; tişört manşeti ve bantlı ürünlerde kullanılır.

İleri Örnek

Fitilli örgü, düz örgü sütunlarıyla ters örgü sütunlarının dönüşümlü olarak dizilmesiyle oluşur. Yüzeyde kabartma elmas ya da kare biçimli desenler görülür; bu yüzden fitilli kumaşlar yazılım yazılım gömlek, polo gömlek ve spor kumaşlarında tercih edilir. Fitilli örgü, düz örgüye göre daha kalın ve daha az esnektir.

Jakar örgüde desen, iğların her ilmek sırasında renk ipliği ile zemin ipliği arasında seçim yapmasıyla oluşur. Desen için ayrı iğ kullanıldığından renk sayısı arttıkça makine karmaşıklığı ve fire artar. Karma desenlerde renk ipliği kısa bağlantılarla taşındığı için iplik sarfı yüksektir.

Adım Adım Çözüm

1. Adım 1: Kumaşın ön ve arka yüzünü incele; ön yüzde V ilmekleri görüyorsan düz örgü düşün.
2. Adım 2: Her iki yüzde dikey rib varsa ters örgü, kabartmalı elmas desen varsa fitilli örgü düşün.
3. Adım 3: Desen renk değişimiyle oluşuyorsa jakar örgü ihtimali ara.
4. Adım 4: Kumaşın esneme yönünü iki yönde çekerek belirle; hangi yönde daha kolay uzadığını not et.
5. Adım 5: Santimetredeki ilmek sayısı ve iplik numarasını kullanarak gramajı hesapla ve kontrol et.

Üretim ve Kalite

Örme makinesi iğ sayısına göre düz örgü üreten tek iğli (single) ve iki yüz üreten iki iğli (two-face) makineler olarak ayrılır. İki iğli makinede aynı anda hem düz hem ters sütun üretilebildiği için fitilli örgü tek makinede dokunabilir.

Örme kumaşın en sık görülen kalite sorunu çekmedir. İlmeklerin gevşemesi ve düzleşmesi boyut küçülmesine yol açar; bunu önlemek için kumaş ön yıkama ile ön çekme işleminden geçirilir. Ayrıca tüylenme ve topaklanma, esnek kumaşlarda sık görülen diğer bir kusurdur.

Karşılaştırma Tablosu: Örme Örgüleri

Sık Yapılan Hatalar

Örmede çözgü ve atkı yönünden söz etmek. Örme kumaşta tek iplik grubu bulunur; yön yerine sütun ve sıra kavramları kullanılır.

Geçiş halkasının rolünü küçümsemek. Geçiş halkası olmazsa ilmekler birbirine bağlanmaz ve kumaş esnekliğini kaybeder.

Ters örgüyü düz örgü ile aynı sanmak. Ters örgüde iki yüz de ilmekli ve dikey rib görünür, düz örgüde ise arka yüz çizgilidir.

Örme kumaşın her yönde aynı esnediğini varsaymak. Örmede esneklik yöne göre değişir; düz örgüde boy yönü, ters örgüde enine esneme belirgindir.

Örme kumaşta çekmeyi yalnız üretim hatası saymak. Çekme çoğunlukla ilmeklerin gevşemesinden kaynaklanır ve ön çekme ile önlenebilir.

Özet ve Kendini Dene

Örme kumaşta tek iplik grubu kullanılır; iplik ilmek oluşturur ve geçiş halkasından geçerek bir sonraki ilmeği yapar. Düz örgüde ön yüz ilmekli, arka yüz çizgilidir ve çoğunlukla tek iğli makinede üretilir. Ters örgüde iki yüzde de dikey rib görünür, enine esneklik en yüksektir. Fitilli örgü düz ve ters sütunların dönüşümlü dizilmesiyle oluşur. Jakar örgüde desen renk ipliği seçimiyle meydana gelir. Örme kumaşın gramajı santimetredeki ilmek sayısı ile iplik numarasından hesaplanır.